સામાન્ય માણસને મોટી રાહત: માર્ચ મહિનાથી ઘરેલુ ગેસના ભાવ સ્થિર, પરંતુ કોમર્શિયલ સિલિન્ડરમાં ફરી ઝીંકાયો ભાવ વધારો
વૈશ્વિક સ્તરે વધી રહેલા ભૌગોલિક-રાજકીય તણાવ અને સપ્લાય ચેઈનની અસ્થિરતાની અસર દેશના ઉર્જા બજાર પર સ્પષ્ટપણે જોવા મળી રહી છે. મોંઘવારીના આ સમયગાળામાં સામાન્ય પરિવારો અને વ્યાપારી એકમો માટે ગેસ સિલિન્ડરના ભાવો ખૂબ જ મહત્વ ધરાવે છે. તેલ કંપનીઓ દ્વારા જાહેર કરાયેલા તાજેતરના દરોમાં ઘરેલુ ગ્રાહકોને મોટી રાહત મળી છે, જ્યારે કોમર્શિયલ ક્ષેત્રે મોંઘવારીનો નવો આંચકો લાગ્યો છે.
દેશના સામાન્ય મધ્યમવર્ગીય પરિવારો અને વ્યવસાયિક એકમો માટે ઇંધણ અને રાંધણ ગેસના ભાવો દૈનિક બજેટ નક્કી કરવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. આજે ૩ જૂનના રોજ સમગ્ર દેશમાં એલપીજી (LPG) સિલિન્ડરના ભાવો તેલ કંપનીઓ દ્વારા સ્થિર રાખવામાં આવ્યા છે. સરકારી તેલ માર્કેટિંગ કંપનીઓએ ૧ જૂનના રોજ જે દરો જાહેર કર્યા હતા, તેને આજે પણ યથાવત રાખ્યા છે. આ જાહેરાતમાં સૌથી મોટી રાહત દેશના સામાન્ય ઘરેલુ ગ્રાહકોને મળી છે, કારણ કે તેમના માટે માર્ચ મહિનાથી અત્યાર સુધી કિંમતોમાં કોઈ વધારો કરવામાં આવ્યો નથી. જોકે, બીજી તરફ હોટલ, રેસ્ટોરન્ટ અને ઢાબા જેવા વ્યાપારી સ્થળોએ વપરાતા ૧૯ કિલોગ્રામના કોમર્શિયલ ગેસ સિલિન્ડરના ભાવમાં ફરી એકવાર વધારો ઝીંકવામાં આવ્યો છે, જેના કારણે બહારનું ખાવાનું મોંઘું થવાની પૂરેપૂરી આશંકા છે.
ઘરેલુ ગ્રાહકો સુરક્ષિત, કોમર્શિયલ અને ‘છોટુ’ સિલિન્ડર મોંઘા થયા
તેલ કંપનીઓએ આંતરરાષ્ટ્રીય દબાણ વચ્ચે પણ ઘરેલુ રાંધણ ગેસ (૧૪.૨ કિલોગ્રામ) ના ભાવ યથાવત રાખીને સામાન્ય જનતાને મોટી આર્થિક રાહત આપી છે. પરંતુ કોમર્શિયલ ગ્રાહકો માટે જૂન મહિનાની શરૂઆત આકરી રહી છે. ૧ જૂનથી ૧૯ કિલોગ્રામના કોમર્શિયલ સિલિન્ડરના ભાવમાં આશરે ₹૪૨નો વધારો કરવામાં આવ્યો છે. ઉલ્લેખનીય છે કે, આ પહેલા મે મહિનામાં પણ કોમર્શિયલ સિલિન્ડરના ભાવમાં ₹૯૯૩નો ભારે વધારો જોવા મળ્યો હતો, જેના ઉપર આ નવો વધારો વ્યાપારીઓ માટે બોજ સમાન છે. આ સિવાય, નાના પરિવારો, વિદ્યાર્થીઓ અને મર્યાદિત વપરાશ ધરાવતા મજૂર વર્ગમાં લોકપ્રિય એવા ૫ કિલોગ્રામના “છોટુ” ગેસ સિલિન્ડર એટલે કે ફ્રી-ટ્રેડ (FTL) સિલિન્ડરના ભાવમાં પણ વધારો કરવામાં આવ્યો છે. આ વધારા બાદ દેશની રાજધાની દિલ્હીમાં ૫ કિલોના સિલિન્ડરની કિંમત વધીને ₹૮૨૧.૫૦ ની સપાટીએ પહોંચી ગઈ છે.
દેશના વિવિધ શહેરોમાં આજના સત્તાવાર ભાવ
ભારતના અલગ-અલગ રાજ્યોમાં વહન ખર્ચ અને સ્થાનિક ટેક્સના કારણે એલપીજી સિલિન્ડરના ભાવમાં તફાવત જોવા મળે છે. આજે દેશના પ્રમુખ શહેરોમાં ઘરેલુ અને કોમર્શિયલ સિલિન્ડરની કિંમતો કંઈક આ પ્રમાણે છે:
દેશની રાજધાની દિલ્હીમાં આજે ઘરેલુ સિલિન્ડર ૯૧૩.૦ રૂપિયા અને કોમર્શિયલ સિલિન્ડર ૩૦૭૧.૫ રૂપિયામાં મળી રહ્યું છે. મુંબઈમાં ઘરેલુ ગેસનો ભાવ ૯૧૨.૫ રૂપિયા છે, જ્યારે ત્યાં કોમર્શિયલ સિલિન્ડરની કિંમત ૩૦૨૪.૦ રૂપિયા સ્થિર છે. કોલકાતામાં ગ્રાહકોને ઘરેલુ સિલિન્ડર માટે ૯૩૯.૦ રૂપિયા અને કોમર્શિયલ માટે ૩૨૦૨.૫ રૂપિયા ચૂકવવા પડી રહ્યા છે. ચેન્નાઈમાં ઘરેલુ ગેસનો રેટ ૯૨૮.૫ રૂપિયા અને કોમર્શિયલ ગેસનો રેટ ૩૨૩૭.૦ રૂપિયા છે. બેંગલુરુમાં આ દર અનુક્રમે ૯૧૫.૫ રૂપિયા અને ૩૧ canvas૨.૦ રૂપિયા છે. રાજસ્થાનના જયપુરમાં ઘરેલુ સિલિન્ડર ૯૧૬.check૫ રૂપિયા અને કોમર્શિયલ ૩૦૯૯.૦ રૂપિયામાં વેચાઈ રહ્યું છે. ઉત્તર પ્રદેશના લખનૌમાં ઘરેલુ ગેસનો ભાવ ૯૫૦.૫ રૂપિયા અને કોમર્શિયલનો ભાવ ૩૧૯૪.૦ રૂપિયા છે. દેશમાં સૌથી મોંઘો ગેસ અગરતલામાં છે, જ્યાં ઘરેલુ સિલિન્ડર માટે ૧૦૭૩.૫ રૂપિયા અને કોમર્શિયલ માટે ૩૪૧૫.૫ રૂપિયા ખર્ચવા પડે છે. બિહારના પટનામાં ઘરેલુ સિલિન્ડરનો ભાવ ૧૦૦૨.૫ રૂપિયા અને કોમર્શિયલ સિલિન્ડરનો ભાવ ૩૩૪૭.૦ રૂપિયા પર પહોંચી ગયો છે.
કિંમતો વધવા પાછળનું વૈશ્વિક ગણિત
ભારતમાં રાંધણ ગેસના ભાવો સ્થાનિક પરિબળો કરતાં વૈશ્વિક પરિસ્થિતિઓ પર વધુ આધાર રાખે છે. જૂન મહિનામાં કોમર્શિયલ ગેસના ભાવ વધવા પાછળનું મુખ્ય કારણ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ચાલતો ભૂ-રાજકીય (Geopolitical) તણાવ અને ગ્લોબલ સપ્લાય ચેઈનમાં સર્જાયેલી અડચણો છે. ભારત દેશ પોતાની કુલ એલપીજી જરૂરિયાતોના અંદાજે ૬૦% જેટલો વિશાળ જથ્થો મધ્ય પૂર્વીય (Middle East) દેશોમાંથી આયાત કરે છે. હાલમાં મધ્ય પૂર્વના દેશોમાં ચાલી રહેલી અશાંતિને કારણે સમુદ્રી માર્ગે ગેસ કાર્ગો ભારત પહોંચવામાં ભારે મુશ્કેલીઓ નડી રહી છે અને નૂર ભાડું પણ મોંઘું થયું છે. આ આંતરરાષ્ટ્રીય કટોકટીને કારણે ભારતીય તેલ કંપનીઓનો ઇનપુટ ખર્ચ (લાગત ખર્ચ) નોંધપાત્ર રીતે વધી ગયો છે, જેના પરિણામે કંપનીઓએ કોમર્શિયલ ક્ષેત્રે કિંમતો વધારવાની ફરજ પડી છે. જો વૈશ્વિક તણાવ હજુ લાંબો સમય ચાલશે, તો આગામી સમયમાં ઘરેલુ ગેસના ભાવો પર પણ તેનું દબાણ જોવા મળી શકે છે.
