ઇંધણનો આંચકો: ૧૫ મે પછી ૪ વખત ભાવ વધારા બાદ આજે રાહત, જાણો તમારા શહેરમાં પેટ્રોલ-ડીઝલના લેટેસ્ટ દર
આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઇલના ભાવોમાં આવતી અસ્થિરતા અને ભૌગોલિક-રાજકીય તણાવની સીધી અસર ભારતના સ્થાનિક બજાર પર જોવા મળી રહી છે. છેલ્લા કેટલાક સમયથી સતત વધતા જતા ઇંધણના ભાવે સામાન્ય જનતાથી લઈને અર્થશાસ્ત્રીઓ સુધીના તમામ લોકોની ચિંતામાં વધારો કર્યો છે. પરિવહન ખર્ચ વધવાના કારણે આગામી દિવસોમાં મોંઘવારીનો મોટો ઝાટકો લાગવાની પણ પ્રબળ આશંકા સેવાઈ રહી છે.
વૈશ્વિક સ્તરે ચાલી રહેલા રાજકીય સંઘર્ષો અને આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઇલના વધતા ભાવોની સીધી અસર ભારતીય ગ્રાહકો પર પડી રહી છે. આજે, ૩ જૂનના રોજ દેશભરમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ તેલ કંપનીઓ દ્વારા સ્થિર રાખવામાં આવ્યા છે, જે ગ્રાહકો માટે આજ પૂરતો થોડો રાહતનો સંદેશ છે. જોકે, આ સ્થિરતા લાંબી ચાલે તેમ લાગતું નથી. ગત ૧૫ મેથી સરકારી તેલ કંપનીઓએ સતત ચાર વખત કિંમતોમાં વધારો કરીને સામાન્ય જનતાની કમર તોડી નાખી છે. છેલ્લા બે અઠવાડિયામાં જ પેટ્રોલ અને ડીઝલના દરોમાં પ્રતિ લિટર આશરે ₹૭.૫૦ નો આકરો વધારો ઝીંકવામાં આવ્યો છે, જેનો છેલ્લો વધારો ૨૫ મેના રોજ કરવામાં આવ્યો હતો.
હવામાન અને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્થિતિ પર નજર કરીએ તો, અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ચાલી રહેલા તણાવ અને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ (Hormuz Strait) બંધ થવાના કારણે છેલ્લા કેટલાક મહિનાઓથી વૈશ્વિક ઉર્જા બજારો અત્યંત અસ્થિર રહ્યા છે. આ વૈશ્વિક અસ્થિરતાને કારણે ક્રૂડ ઓઇલની કિંમતો સતત ઊંચી સપાટીએ ટકેલી છે. ઓઇલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ હાલમાં તેમની અંડર-રિકવરી એટલે કે નુકસાનને ધીમે-ધીમે ઘટાડવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે. આ સ્થિતિ જોતા આર્થિક વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે જો આગામી દિવસોમાં પણ ક્રૂડ ઓઇલ મોંઘું રહેશે, તો ઇંધણના ભાવમાં કુલ વધારો પ્રતિ લિટર ₹૧૦ સુધી પહોંચી શકે છે.
દેશના પ્રમુખ શહેરોમાં પેટ્રોલ-ડીઝલના આજના ભાવ
આજે સમગ્ર ભારતમાં ઇંધણના ભાવ ભલે સ્થિર રહ્યા હોય, પરંતુ વિવિધ રાજ્યોના સ્થાનિક ટેક્સ અને વેટ (VAT) ના કારણે દેશના અલગ-અલગ શહેરોમાં કિંમતોમાં મોટો તફાવત જોવા મળી રહ્યો છે. દેશના મુખ્ય શહેરોમાં આજના ભાવ નીચે મુજબ છે:
દેશની રાજધાની દિલ્હીમાં આજે ૧ લિટર પેટ્રોલ ૧૦૨.૧૨ રૂપિયા અને ડીઝલ ૯column૫.૨૦ રૂપિયાના ભાવે વેચાઈ રહ્યું છે. આર્થિક પાટનગર મુંબઈમાં કિંમતો સૌથી ઊંચી સપાટીએ છે, જ્યાં પેટ્રોલ પ્રતિ લિટર ૧૧૧.૧૮ રૂપિયા અને ડીઝલ ૯૭.૮૩ રૂપિયાએ પહોંચ્યું છે. કોલકાતામાં પેટ્રોલનો ભાવ ૧૧૩.૪૭ રૂપિયા અને ડીઝલનો ભાવ ૯૯.८૨ રૂપિયા છે. ચેન્નાઈમાં ગ્રાહકોને પેટ્રોલ માટે ૧૦૭.૭૭ રૂપિયા અને ડીઝલ માટે ૯૯.૫૫ રૂપિયા ચૂકવવા પડી રહ્યા છે. બેંગલુરુમાં પેટ્રોલ ૧૧૦.૯૩ રૂપિયા અને ડીઝલ ૯૮.૮૦ રૂપિયા પ્રતિ લિટર છે, જ્યારે હૈદરાબાદમાં પેટ્રોલનો ભાવ ૧૧૫.૬૯ રૂપિયા અને ડીઝલ ૧૦૩.૮૨ રૂપિયાની સપાટી પર સ્થિર છે. ગુજરાતના અમદાવાદની વાત કરીએ તો અહીં પેટ્રોલ ૧૦૧.૭૦ રૂપિયા અને ડીઝલ ૯૭.૮૪ રૂપિયા પ્રતિ લિટર મળી રહ્યું છે. ઉત્તર પ્રદેશના લખનૌમાં પેટ્રોલ ૧૦૨.૦૫ રૂપિયા અને ડીઝલ ૯૫.૫૫ રૂપિયા છે, જ્યારે બિહારના પટનામાં પેટ્રોલ ૧૧૩.૩૫ રૂપિયા અને ડીઝલ ૯૯.૩૬ રૂપિયાના સ્તરે વેચાઈ રહ્યું છે.
સામાન્ય નાગરિકો પર મોંઘવારી વધવાનું મોટું જોખમ
રેટિંગ એજન્સી CRISIL ના તાજેતરના અહેવાલે ભારતીય અર્થતંત્ર અને સામાન્ય નાગરિકોની ચિંતા બમણી કરી દીધી છે. અહેવાલમાં સ્પષ્ટપણે જણાવવામાં આવ્યું છે કે પેટ્રોલ અને ડીઝલના વધતા ભાવો ભારતીય બજાર પર નોંધપાત્ર ફુગાવાનું (Inflation) દબાણ લાવી શકે છે. આગામી મહિનાઓમાં પરિવહન અને ઉત્પાદન ખર્ચમાં મોટો વધારો થવાના કારણે સામાન્ય લોકોના રસોડાનું બજેટ ખોરવાઈ જશે અને ખાદ્ય તેમજ મુખ્ય ફુગાવો બંને વધવાની પૂરેપૂરી ધારણા છે.
CRISIL ના અંદાજ મુજબ, ઇંધણના ભાવમાં અત્યાર સુધી થયેલો પ્રતિ લિટર ₹૭.૫ નો વધારો ગ્રાહક ભાવ સૂચકાંક (CPI) એટલે કે રિટેલ ફુગાવામાં આશરે ૩૬ બેસિસ પોઇન્ટ (bps) નો સીધો વધારો કરી શકે છે. જો આગામી દિવસોમાં આ વધારો પ્રતિ લિટર ₹૧૦ સુધી પહોંચશે, તો ફુગાવા પર તેની સીધી અસર આશરે ૪૮ બેસિસ પોઇન્ટ (bps) સુધી વધી શકે છે, જે અર્થતંત્ર માટે ચિંતાજનક બાબત છે.
આ અહેવાલમાં એ વાત પર વિશેષ ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે કે ભારતમાં પરિવહન (Transport) ખર્ચ એ એક એવું મુખ્ય માધ્યમ છે જેના કારણે ઇંધણની મોંઘવારી આખા દેશના બજારમાં ફેલાઈ જાય છે. ભારતના કુલ લોજિસ્ટિક્સ ખર્ચમાં માલસામાનનો હિસ્સો ૫૪% જેટલો મોટો છે, અને દેશના કુલ માલસામાનમાંથી આશરે ૭૧% માલનું પરિવહન રોડ માર્ગે ટ્રકો અને અન્ય વાહનો દ્વારા થાય છે. માર્ગ પરિવહનના કુલ ખર્ચમાં બળતણ એટલે કે ડીઝલનો હિસ્સો અંદાજે ૪૨% હોય છે. આથી જ, ડીઝલના ભાવમાં થતો નાનો વધારો પણ શાકભાજી, અનાજ અને રોજિંદી જીવનજરૂરી ચીજવસ્તુઓના ભાવોને આસમાને પહોંચાડી દે છે.
