શું હવે સોનાના દરેક દાગીના પર ₹30 વધુ આપવા પડશે? જાણો હોલમાર્કિંગ ફી વધારાનું સત્ય!
ભારતમાં તહેવારો અને લગ્નસરાની સિઝન શરૂ થાય તે પહેલાં સોના અને ચાંદીના દાગીનાની ખરીદીમાં ભારે ઉછાળો જોવા મળતો હોય છે. ભારતીય પરિવારો માટે સોનું માત્ર એક આભૂષણ નથી, પરંતુ મુશ્કેલ સમય માટેનું એક સુરક્ષિત રોકાણ પણ છે. જો તમે પણ આ દિવસોમાં સોનાના દાગીના ખરીદવાનું વિચારી રહ્યા છો, તો તમારા માટે એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ સમાચાર સામે આવ્યા છે.
બ્યુરો ઓફ ઈન્ડિયન સ્ટાન્ડર્ડ્સ (BIS) દ્વારા સોનાના આભૂષણો પર લેવામાં આવતી હોલમાર્કિંગ ફીમાં વધારો કરવાનો મોટો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે. આ નવા દર અમલમાં આવી ગયા છે. આવી સ્થિતિમાં, શોપિંગ માટે બજારમાં જતાં પહેલાં તમારે એ જાણવું જરૂરી છે કે આ નવા ફેરફારની તમારી જેબ પર શું અસર પડશે અને સોનાની ખરીદી કરતી વખતે કઈ બાબતોનું ધ્યાન રાખવું પડશે.
સોનાની હોલમાર્કિંગ ફીમાં કેટલો સુધારો થયો?
BIS દ્વારા કરવામાં આવેલા નવા સુધારા મુજબ, હવે સોનાના દરેક દાગીના કે વસ્તુ પર હોલમાર્કિંગનો ચાર્જ વધારી દેવામાં આવ્યો છે.
જૂનો ચાર્જ: અગાઉ સોનાની પ્રતિ વસ્તુ (Per Item) હોલમાર્કિંગ ફી ₹45 હતી.
નવો ચાર્જ: હવે તેને વધારીને પ્રતિ વસ્તુ ₹75 કરી દેવામાં આવી છે.
ચાર્જમાં તફાવત: આમ, સોનાની દરેક વસ્તુ પર સીધો ₹30 નો વધારો નોંધાયો છે.
મિનિમમ કન્સાઇનમેન્ટ ફી: જ્વેલર્સ માટે દરેક બેચ કે કન્સાઇનમેન્ટ દીઠ લઘુત્તમ ફી ₹200 નક્કી કરવામાં આવી છે.
અહીં નોંધનીય બાબત એ છે કે આ ફી વધારો માત્ર સોનાના દાગીના પર જ લાગુ થયો છે. ચાંદીના દાગીના કે વસ્તુઓના હોલમાર્કિંગ દરમાં કોઈ જ ફેરફાર કરવામાં આવ્યો નથી. ચાંદી પર પહેલાની જેમ જ પ્રતિ વસ્તુ ₹35 ફી રહેશે અને તેનું લઘુત્તમ કન્સાઇનમેન્ટ ચાર્જ ₹150 જ જળવાઈ રહેશે.
શું ગ્રાહકોએ દરેક દાગીના પર ₹30 વધુ ચૂકવવા પડશે?
હોલમાર્કિંગ ફીમાં ₹30 નો વધારો થયો હોવાથી સામાન્ય ગ્રાહકોના મનમાં એવો ડર ઊભો થાય તે સ્વાભાવિક છે કે હવે દરેક દાગીનાની ખરીદી પર ₹30 વધુ આપવા પડશે. પરંતુ વાસ્તવિકતા થોડી અલગ છે.
BIS ના નિયમો અનુસાર, આ હોલમાર્કિંગ ફી ગ્રાહકે સીધી રીતે આપવાની હોતી નથી. જ્વેલર્સે પોતાના દાગીનાને BIS દ્વારા માન્યતા પ્રાપ્ત અસેઇંગ એન્ડ હોલમાર્કિંગ સેન્ટર (AHC) ખાતેથી પ્રમાણિત કરાવવા માટે આ ફી ચૂકવવાની હોય છે. નિયમોમાં ગ્રાહક પાસેથી અલગથી ₹75 લેવાનો કોઈ પ્રત્યક્ષ જોગવાઈ કે આદેશ નથી.
જોકે, વેપારી કે જ્વેલર આ વધારાનો ખર્ચ પોતાની મેળે ભોગવી પણ શકે છે અથવા તેને દાગીનાના મેકિંગ ચાર્જ કે કુલ કિંમતમાં ઉમેરીને ગ્રાહક પાસેથી વસૂલ પણ કરી શકે છે. તેથી, દરેક સોનાના દાગીના પાછળ ગ્રાહકનો ખર્ચ સીધો ₹30 જ વધી જશે તેમ કહેવું સંપૂર્ણપણે યોગ્ય નથી. મોટા ભાગના કિસ્સાઓમાં જ્વેલર્સ આ નાનો તફાવત પોતાના માર્જિનમાં એડજસ્ટ કરી લેતા હોય છે.
સોનું ખરીદતી વખતે હોલમાર્ક તપાસવું કેમ અનિવાર્ય છે?
સોના અને ચાંદીના દાગીના ખરીદતી વખતે સૌથી મોટી ચિંતા તેની શુદ્ધતા (Purity) ને લઈને હોય છે. ભૂતકાળમાં ઓછા કેરેટના સોનાને ઊંચી કિંમતે વેચીને ગ્રાહકો સાથે છેતરપિંડી થવાના અનેક કિસ્સાઓ બનતા હતા. આ જ કારણ છે કે સરકારે હોલમાર્કિંગ ફરજિયાત બનાવ્યું છે.
હોલમાર્ક એ વાતની સરકારી ગેરંટી આપે છે કે તમે જે સોનું ખરીદી રહ્યા છો, તેમાં દર્શાવેલી શુદ્ધતા એકદમ સાચી છે. તેથી, જ્યારે પણ તમે દાગીના ખરીદો, ત્યારે માત્ર દુકાનદારના મૌખિક વાયદાઓ પર વિશ્વાસ કરવાને બદલે દાગીના પર નીચે દર્શાવેલી બાબતો જાતે ચકાસી લેવી જોઈએ:
BIS લોગો: દાગીના પર ત્રિકોણ આકારનો BIS નો અધિકૃત માર્ક હોવો જ જોઈએ.
શુદ્ધતા/ફાઇનનેસ નંબર: સોનું કેટલા કેરેટનું છે તે દર્શાવતો નંબર કોતરેલો હોવો જોઈએ.
6-અંકનો HUID કોડ: દાગીના પર 6 અક્ષરો અને અંકોનો બનેલો એક વિશિષ્ટ HUID (Hallmark Unique Identification) નંબર હોવો જરૂરી છે.
HUID નંબર શું છે અને તેનું શું મહત્વ છે?
HUID નંબર એ હોલમાર્ક્ડ સોનાના દરેક દાગીનાને આપવામાં આવતી એક યુનિક આઇડેન્ટિટી છે. આ નંબરની મદદથી ગ્રાહક પોતે BIS Care App ડાઉનલોડ કરીને સોનાના દાગીનાની તમામ વિગતો ચકાસી શકે છે. આ એપમાં HUID નંબર નાખતા જ દાગીનાનું કેરેટ, હોલમાર્કિંગ કરનાર સેન્ટરનું નામ અને જ્વેલરની નોંધણી સંબંધિત તમામ માહિતી સામે આવી જાય છે. આ ટેકનોલોજીને કારણે નકલી હોલમાર્કિંગની શક્યતાઓ સાવ નહિવત થઈ ગઈ છે.
સોનાની શુદ્ધતા દર્શાવતા મુખ્ય ગ્રેડ
BIS ના ધોરણો મુજબ, સોનાના આભૂષણોમાં વિવિધ કેરેટ અને તેની શુદ્ધતાના આધાર પર હોલમાર્કિંગ કરવામાં આવે છે:
24KS (995): અત્યંત શુદ્ધ સોનું (મુખ્યત્વે સિક્કા કે બિસ્કિટ માટે)
23K (958): 95.8% શુદ્ધ સોનું
22K (916): 91.6% શુદ્ધ સોનું (દાગીના માટે સૌથી વધુ લોકપ્રિય)
20K (833): 83.3% શુદ્ધ સોનું
18K (750): 75.0% શુદ્ધ સોનું (ડાયમંડ જ્વેલરી માટે વપરાતું)
14K (585): 58.5% શુદ્ધ સોનું
તહેવારોની આ સિઝનમાં જ્યારે તમે ખરીદી કરવા જાઓ ત્યારે માત્ર ડિઝાઈન કે ઓફર પર ધ્યાન ન આપો, પરંતુ દાગીના પર BIS નો લોગો અને HUID નંબર યોગ્ય રીતે અંકિત થયેલો છે કે નહીં તેની અચૂક ખાતરી કરી લો. આ જાગૃતિ તમને છેતરપિંડીથી બચાવશે અને તમારા રોકાણને પૂર્ણ સુરક્ષા આપશે.
