LICમાં સરકારની હિસ્સેદારી ઘટાડવાની યોજના અને આગામી FPOની તૈયારીઓ
ભારતીય જીવન વીમા નિગમ (LIC) એ દેશની સૌથી મોટી અને સૌથી વિશ્વસનીય વીમા કંપની છે. વર્ષ ૨૦૨૨માં તેના મેગા IPO પછી, હવે કેન્દ્ર સરકાર ફરી એકવાર LICમાં પોતાની હિસ્સેદારી વેચવાની તૈયારી કરી રહી છે. તાજેતરના અહેવાલો મુજબ, સરકાર આગામી નાણાકીય વર્ષ (FY 2025-26) માં ‘ફોલો-ઓન પબ્લિક ઓફર’ (FPO) લાવવાની ગંભીરતાથી વિચારણા કરી રહી છે. આ વ્યૂહાત્મક પગલું માત્ર સરકારી તિજોરી ભરવા માટે જ નહીં, પરંતુ સેબી (SEBI) ના જાહેર શેરહોલ્ડિંગના નિયમોનું પાલન કરવા માટે પણ લેવામાં આવી રહ્યું છે.
સેબીના નિયમોનું પાલન અને લિસ્ટિંગની શરતો
ભારતીય શેરબજારના નિયમનકાર સેબી (SEBI) ના નિયમો અનુસાર, કોઈપણ લિસ્ટેડ કંપનીમાં ઓછામાં ઓછું ૨૫ ટકા જાહેર શેરહોલ્ડિંગ (Public Shareholding) હોવું આવશ્યક છે. જ્યારે LICનો IPO આવ્યો ત્યારે સરકારને આ નિયમમાં ખાસ છૂટછાટ આપવામાં આવી હતી. હાલમાં LICમાં સરકારની હિસ્સેદારી ૯૬ ટકાથી વધુ છે. આ નિયમોનું પાલન કરવા માટે સરકારે આગામી વર્ષોમાં ધીમે ધીમે પોતાની હિસ્સેદારી ઘટાડીને ૭૫ ટકા પર લાવવી પડશે. આગામી FPO એ આ દિશામાં એક મોટું અને મહત્વનું કદમ માનવામાં આવે છે, જેના દ્વારા સરકાર બજારમાં વધુ શેર મુક્ત કરશે.
FPO એટલે શું અને તે IPO થી કેવી રીતે અલગ છે?
સામાન્ય રીતે જ્યારે કોઈ કંપની પ્રથમ વખત શેરબજારમાં પ્રવેશ કરે છે, ત્યારે તેને IPO (Initial Public Offering) કહેવામાં આવે છે. પરંતુ જ્યારે કોઈ કંપની પહેલેથી જ શેરબજારમાં લિસ્ટેડ હોય અને તે ફરીથી નવા શેર બહાર પાડે અથવા પ્રમોટર્સ તેમનો હિસ્સો વેચે, તો તેને FPO (Follow-on Public Offer) કહેવામાં આવે છે. LICના કિસ્સામાં, સરકાર તેના અસ્તિત્વમાં રહેલા શેર જાહેર જનતા, સંસ્થાકીય રોકાણકારો અને પોલિસીધારકોને વેચશે. આનાથી કંપનીના શેરના ભાવમાં સ્થિરતા આવવાની અને બજારમાં લિક્વિડિટી વધવાની શક્યતા છે.
રોકાણકારો અને પોલિસીધારકો માટેની તકો
LICના IPO વખતે પોલિસીધારકો અને રિટેલ રોકાણકારો માટે ખાસ ક્વોટા અને ડિસ્કાઉન્ટની વ્યવસ્થા કરવામાં આવી હતી. સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, આગામી FPOમાં પણ સરકાર પોલિસીધારકોને આકર્ષવા માટે કેટલીક વિશેષ છૂટછાટો આપી શકે છે. LIC પાસે કરોડો પોલિસીધારકોનું વિશાળ નેટવર્ક છે, જે કંપનીની સૌથી મોટી તાકાત છે. જો સરકાર યોગ્ય કિંમતે FPO લાવે, તો તે સામાન્ય રોકાણકારો માટે લાંબા ગાળાના રોકાણની ઉત્તમ તક બની શકે છે. આનાથી શેરબજારમાં સામાન્ય લોકોની ભાગીદારી પણ વધશે.
સરકારના વિનિવેશ લક્ષ્યાંક પર તેની અસર
કેન્દ્ર સરકાર દર વર્ષે બજેટમાં વિનિવેશ (Disinvestment) દ્વારા ભંડોળ એકત્ર કરવાનું લક્ષ્ય રાખે છે. LIC જેવી મોટી કંપનીમાં હિસ્સો વેચવાથી સરકારને ખૂબ મોટી રકમ મળી શકે છે, જેનો ઉપયોગ દેશના ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર વિકાસ, સામાજિક કલ્યાણની યોજનાઓ અને નાણાકીય ખાધ ઘટાડવા માટે કરી શકાય છે. આગામી નાણાકીય વર્ષમાં આ FPO સરકાર માટે આવકનું એક મુખ્ય સાધન સાબિત થશે. નાણા મંત્રાલય હાલમાં બજારની સ્થિતિ અને રોકાણકારોના સેન્ટિમેન્ટનો અભ્યાસ કરી રહ્યું છે જેથી યોગ્ય સમયે આ ઓફર રજૂ કરી શકાય.
LICના શેરના પ્રદર્શનનું વિશ્લેષણ
લિસ્ટિંગ પછી શરૂઆતના સમયમાં LICના શેરમાં ઘટાડો જોવા મળ્યો હતો, પરંતુ છેલ્લા કેટલાક સમયથી તેના પ્રદર્શનમાં સુધારો થયો છે. કંપનીના સતત વધતા નફા અને ડિવિડન્ડની નીતિને કારણે રોકાણકારોનો વિશ્વાસ ફરીથી જાગ્યો છે. FPO લાવતા પહેલા સરકાર એ વાતની ખાતરી કરવા માંગે છે કે શેરના ભાવ સ્થિર રહે અને રોકાણકારોને તેમાં મૂલ્ય દેખાય. કંપનીના બિઝનેસ મોડલમાં થયેલા ફેરફારો અને નવી પોલિસીઓના વેચાણમાં થયેલો વધારો FPO ની સફળતામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવશે.
બજારના નિષ્ણાતોનો અભિપ્રાય અને ભવિષ્યની રાહ
બજારના નિષ્ણાતો માને છે કે જો સરકાર નાના હપ્તામાં હિસ્સેદારી વેચશે તો બજાર પર તેનું દબાણ ઓછું રહેશે. આગામી નાણાકીય વર્ષના મધ્યમાં અથવા અંતમાં આ FPO આવવાની શક્યતા સૌથી વધુ છે. રોકાણકારોએ કંપનીના ત્રિમાસિક પરિણામો અને સરકાર દ્વારા કરવામાં આવતી સત્તાવાર જાહેરાતો પર નજર રાખવી જોઈએ. LICમાં સરકારી હિસ્સેદારી ઘટવાથી કંપનીમાં કોર્પોરેટ ગવર્નન્સ વધુ મજબૂત બનશે અને તે વધુ વ્યવસાયિક રીતે કાર્ય કરી શકશે, જે અંતે શેરધારકોના હિતમાં રહેશે.
