ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પનું ‘બોર્ડ ઓફ પીસ’: ગાઝા શાંતિના બહાને શું અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ વૈશ્વિક વ્યવસ્થાને પડકાર ફેંકી રહ્યા છે?
અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ગાઝા પટ્ટીમાં સ્થિરતા અને પુનઃનિર્માણના ઉદ્દેશ્ય સાથે એક નવા આંતર-સરકારી સંગઠન “બોર્ડ ઓફ પીસ” (BoP) ની રચનાની જાહેરાત કરી છે. 15 જાન્યુઆરી 2026 ના રોજ સ્થાપિત આ સંગઠન ગાઝા યુદ્ધ પછી ત્યાંના વહીવટી અને આર્થિક સુધારાની દેખરેખ રાખવા માટે બનાવવામાં આવ્યું છે. જોકે, તેની સ્થાપના સાથે જ આ સંગઠન વિવાદોના કેન્દ્રમાં આવી ગયું છે, જેને ઘણા નિષ્ણાતો સંયુક્ત રાષ્ટ્ર (UN) ના વિકલ્પ તરીકે જોઈ રહ્યા છે.
શું છે ‘બોર્ડ ઓફ પીસ’ અને તેનું માળખું?
ટ્રમ્પ દ્વારા પ્રસ્તાવિત આ બોર્ડનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય સંઘર્ષ પ્રભાવિત વિસ્તારોમાં કાયદો અને વ્યવસ્થા પુનઃસ્થાપિત કરવાનો અને કાયમી શાંતિ સુરક્ષિત કરવાનો છે. તેનું માળખું ઘણું જટિલ છે, જેમાં ત્રણ મુખ્ય સ્તરો શામેલ છે:
- મુખ્ય બોર્ડ: આમાં લગભગ 60 દેશોના નેતાઓને આમંત્રિત કરવામાં આવ્યા છે.
- કાર્યકારી બોર્ડ: આ મુત્સદ્દીગીરી (Diplomacy) અને રોકાણ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરશે, જેમાં જેરેડ કુશનર અને ટોની બ્લેયર જેવા નામો સામેલ છે.
- ગાઝા કાર્યકારી બોર્ડ: તેનું કામ સીધી રીતે આ ક્ષેત્રનો વહીવટ સંભાળવાનું હશે, જેના પ્રમુખ તરીકે નિકોલે મ્લાદેનોવની નિમણૂક કરવામાં આવી છે.
1 બિલિયનની ફી અને કાયમી સભ્યપદનો વિવાદ
આ સંગઠનની સૌથી વિવાદાસ્પદ શરત તેની સભ્યપદ ફી છે. સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, જે દેશો આ બોર્ડમાં કાયમી સભ્ય તરીકે રહેવા માંગે છે, તેમણે ટ્રમ્પના નિયંત્રણ હેઠળના ફંડમાં $1 બિલિયન (એક અબજ ડોલર) જમા કરાવવા પડશે. જે દેશો આ રકમ નહીં આપે, તેમનો કાર્યકાળ માત્ર 3 વર્ષ સુધી મર્યાદિત રહેશે. કેનેડા જેવા દેશોએ સ્પષ્ટ કરી દીધું છે કે તેઓ સભ્યપદ માટે કોઈ ચૂકવણી કરશે નહીં.
ફ્રાન્સનો ઇનકાર અને ટ્રમ્પની ‘200% ટેરિફ’ની ધમકી
ફ્રાન્સના રાષ્ટ્રપતિ ઇમેન્યુઅલ મેક્રોને આ બોર્ડમાં જોડાવાના આમંત્રણને ફગાવી દીધું છે. ફ્રાન્સનો તર્ક છે કે બોર્ડનું ચાર્ટર ગાઝાની સીમાઓથી પર છે અને તે સંયુક્ત રાષ્ટ્રના સિદ્ધાંતો અને માળખાને નબળું પાડી શકે છે.
ફ્રાન્સના આ પગલાથી નારાજ થઈને ટ્રમ્પે વળતા પ્રહાર તરીકે ફ્રેન્ચ વાઇન અને શેમ્પેન પર 200% ટેરિફ લગાવવાની ધમકી આપી છે. ટ્રમ્પે સોશિયલ મીડિયા પર કહ્યું, “હું તેમની વાઇન પર 200% ટેરિફ લગાવીશ અને તે (મેક્રોન) જોડાઈ જશે”.
ભારત સહિત અનેક દિગ્ગજોને આમંત્રણ
ટ્રમ્પે લગભગ 60 દેશોને આ બોર્ડનો હિસ્સો બનવા માટે આમંત્રણ આપ્યું છે. ભારતને પણ આ બોર્ડમાં બેસવાનું આમંત્રણ મળ્યું છે. આ ઉપરાંત આર્જેન્ટિના, વિયેતનામ અને મોરોક્કો જેવા દેશોએ તેમની ભાગીદારીની પુષ્ટિ કરી દીધી છે. ટ્રમ્પે રશિયન રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિનને પણ આમંત્રિત કર્યા છે, જેની પુષ્ટિ વ્હાઇટ હાઉસ દ્વારા કરવામાં આવી છે, જોકે આનાથી પશ્ચિમી સહયોગી દેશોમાં ચિંતા વધી ગઈ છે.
સંયુક્ત રાષ્ટ્ર વિરુદ્ધ બોર્ડ ઓફ પીસ
ટીકાકારોનું માનવું છે કે ટ્રમ્પ જાણીજોઈને એક એવી સંસ્થા ઊભી કરી રહ્યા છે જે સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સુરક્ષા પરિષદની સત્તાઓને પડકારી શકે. સંયુક્ત રાષ્ટ્રે આ અંગે પ્રતિક્રિયા આપતા કહ્યું છે કે શાંતિ અને સુરક્ષાના મુદ્દાઓ ઉકેલવા માટે UN જ એકમાત્ર સાર્વત્રિક બહુપક્ષીય સંગઠન છે.
આગામી સપ્તાહે સ્વિટ્ઝર્લેન્ડના દાવોસમાં વર્લ્ડ ઇકોનોમિક ફોરમ દરમિયાન આ બોર્ડની પ્રથમ ઔપચારિક બેઠક અને હસ્તાક્ષર સમારોહ થવાની શક્યતા છે, જ્યાં વિશ્વભરની નજર આ નવા વૈશ્વિક સમીકરણ પર ટકેલી રહેશે.
