આદિવાસી દર્દીઓ માટે મોટી જાહેરાત, કીડની-લીવર પ્રત્યારોપણ અને રોબોટીક સર્જરીનો ખર્ચ ઉપાડશે રાજ્ય સરકાર
ગુજરાત સરકારે રાજ્યના આદિવાસી (અનુસૂચિત જનજાતિ) સમુદાયના ગંભીર અને પ્રાણઘાતક બીમારીઓથી પીડાતા દર્દીઓ માટે એક અત્યંત સંવેદનશીલ, માનવીય અને કલ્યાણકારી નિર્ણય લીધો છે. નાણાકીય મોરચે નબળી સ્થિતિ અથવા ગરીબી રેખા નીચે જીવન જીવતા આદિવાસી પરિવારોના દર્દીઓ આર્થિક અભાવે મોંઘી અને આધુનિક તબીબી સારવારથી વંચિત ન રહી જાય, તે સુનિશ્ચિત કરવા માટે રાજ્ય સરકારે વર્ષ 2026-27થી એક નવી યોજના જાહેર કરી છે. આ કલ્યાણકારી યોજનાના સફળ અમલીકરણ માટે રાજ્ય સરકારે પ્રથમ વર્ષે જ ₹2.00 કરોડનું જંગી બજેટ ફાળવ્યું છે.
મુખ્યમંત્રી શ્રી ભૂપેન્દ્રભાઈ પટેલના નેતૃત્વ હેઠળની સરકારના આ ઐતિહાસિક નિર્ણયથી હજારો આદિજાતિ પરિવારને ગંભીર બીમારીઓ સામે એક મજબૂત આરોગ્ય સુરક્ષા કવચ પ્રદાન કરવામાં આવ્યું છે. મુખ્યમંત્રીના માર્ગદર્શનમાં આદિજાતિ વિકાસ મંત્રી શ્રી નરેશભાઈ પટેલ તથા રાજ્ય મંત્રી શ્રી પી. સી. બરંડાના નેતૃત્વ હેઠળ આદિજાતિ વિકાસ વિભાગ દ્વારા આ નવી યોજનાને સત્તાવાર રીતે વહીવટી મંજૂરી આપી દેવામાં આવી છે.
આ ‘સંજીવની’ યોજના શું છે? તેનો વ્યાપ કેટલો છે?
આદિજાતિ વિકાસ વિભાગના સત્તાવાર ઠરાવ મુજબ, રાજ્ય સરકારે આદિજાતિ પરિવારો માટે સંજીવની સમાન આ યોજનાનું નામ ‘રાજ્યના અનુસૂચિત જનજાતિ સમુદાયના દર્દીઓને કીડની, લીવર, હૃદય અને પેનક્રિયાઝ વગેરેનાં અંગ પ્રત્યારોપણ (ઑર્ગન ટ્રાન્સપ્લાન્ટ) કરવા માટે તેમજ તે માટે રોબોટીક શસ્ત્રક્રિયા સહિતના ઑપરેશનો માટે સહાય આપવા માટેની યોજના’ રાખ્યું છે.
આજના આધુનિક યુગમાં અંગ પ્રત્યારોપણ અને રોબોટીક સર્જરી ખૂબ જ ખર્ચાળ સાબિત થાય છે, જેને સામાન્ય પરિવારો ઉઠાવવામાં અસમર્થ હોય છે. આ યોજના હેઠળ દર્શાવાયેલા જટિલ અંગોના પ્રત્યારોપણ તેમજ ગંભીર રોગોમાં અત્યાધુનિક રોબોટીક શસ્ત્રક્રિયા માટે સરકાર સીધી નાણાકીય સહાય પૂરી પાડશે.
અમદાવાદની વિખ્યાત સંસ્થા IKDRC સંભાળશે મુખ્ય જવાબદારી
રાજ્ય સરકારની આ મહત્વાકાંક્ષી યોજનાના સુચારુ અને સફળ અમલીકરણ માટે અમદાવાદ સિવિલ હૉસ્પિટલ કેમ્પસમાં આવેલી દેશ-વિદેશમાં ખ્યાતનામ સરકારી સંસ્થા—ઇન્સ્ટીટ્યુટ ઑફ કીડની ડિસીઝિસ એન્ડ રિસર્ચ સેન્ટર (IKDRC) ને નોડલ એજન્સી તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવી છે. તમામ તબીબી મંજૂરીઓ અને પ્રક્રિયાઓ આ સંસ્થાના માધ્યમથી જ પાર પાડવામાં આવશે.
આ રીતે મળશે ‘સંજીવની સોગાત’: સહાયનું મોડેલ અને ગણિત
આ યોજનાનો મુખ્ય નિયમ એ છે કે દર્દીને કેન્દ્ર કે રાજ્ય સરકારની વર્તમાન યોજનાઓ (જેમ કે PMJAY આયુષ્માન ભારત કે મા-કાર્ડ) હેઠળ મળતી સહાયને બાદ કર્યા પછી જે વધારાનો ખર્ચ બચે, તે આ નવી યોજનામાંથી ચૂકવવામાં આવશે. સરકાર દ્વારા સ્પષ્ટતા માટે બે મુખ્ય ઉદાહરણો આપવામાં આવ્યા છે:
-
ઉદાહરણ 1 (સરકારી હૉસ્પિટલ IKDRCમાં સારવાર માટે): જો કોઈ દર્દીને અંગ પ્રત્યારોપણ માટે IKDRCમાં કુલ ખર્ચ ₹6.00 લાખ થાય અને PMJAY આયુષ્માન કાર્ડ હેઠળ ₹3.00 લાખ મળવાપાત્ર હોય, તો આ ₹3.00 લાખ બાદ કરતા બાકી રહેતા પૂરા ₹3.00 લાખની સહાય આ નવી યોજના હેઠળ મળવાપાત્ર રહેશે.
-
ઉદાહરણ 2 (ખાનગી હૉસ્પિટલમાં સારવાર માટે): જો કોઈ દર્દી ખાનગી હૉસ્પિટલમાં ઑર્ગન ટ્રાન્સપ્લાન્ટ કરાવે અને તેનો કુલ ખર્ચ ₹10.00 લાખ થાય, પરંતુ જો સરકારી હૉસ્પિટલ (IKDRC)માં તે જ પ્રક્રિયાનો નિર્ધારિત દર ₹6.00 લાખ હોય, તો તેવા કિસ્સામાં PMJAY ના ₹3.00 લાખ બાદ કરીને બાકી બચતી રકમમાંથી મહત્તમ સરકારી દરની મર્યાદા મુજબ ₹3.00 લાખ સુધીની જ સહાય મળવાપાત્ર થશે. એટલે કે, મહત્તમ મર્યાદા ₹3.00 લાખ સુધીની રહેશે.
યોજનાનો લાભ મેળવવા માટેની પાત્રતા, નિયમો અને શરતો
આ યોજનાનો દુરુપયોગ અટકે અને જરૂરિયાતમંદ સાચા લાભાર્થી સુધી જ લાભ પહોંચે, તે માટે સરકાર દ્વારા કેટલાક કડક અને સ્પષ્ટ નિયમો બનાવવામાં આવ્યા છે:
-
જાતિનું પ્રમાણપત્ર: લાભાર્થી નાગરિક ગુજરાત રાજ્યના અધિકૃત અનુસૂચિત જનજાતિ (ST) સમુદાયના હોવા જોઈએ અને સત્તાવાર જાતિનું પ્રમાણપત્ર રજૂ કરવું અનિવાર્ય છે.
-
કાર્ડની પાત્રતા: દર્દી ભારત સરકારની આયુષ્માન યોજના (PMJAY) અથવા ગુજરાત સરકારના ‘મા-કાર્ડ’ (Ma-Card) ધારક હોવા ફરજિયાત છે.
-
અનिवार્ય પ્રક્રિયા અને મંજૂરી: દર્દીએ યોજનાનો લાભ લેવા માટે અગાઉથી જ IKDRC નો સંપર્ક કરવો પડશે. જો સારવાર કોઈ ખાનગી હૉસ્પિટલમાં પણ કરાવવાની હોય, તો પણ IKDRC ની પૂર્વ-મંજૂરી વગર આ યોજનાનો લાભ મળવાપાત્ર થશે નહીં.
-
મેડિકલ કમિટીનું અનુમોદન: IKDRC ની વિશેષ ટ્રાન્સપ્લાન્ટ સમિતિ પાસેથી ક્લિનિકલ એપ્રુવલ (Clinical Approval) મેળવવી અનિવાર્ય રહેશે.
-
માત્ર રેસિપિએન્ટ (દર્દી) માટે: અંગદાતા (Donor) ગમે તે જ્ઞાતિ કે સમુદાયના હોઈ શકે છે, પરંતુ આ નાણાકીય સહાય માત્ર અને માત્ર આદિવાસી ઑર્ગન રેસિપિએન્ટ (એટલે કે અંગ મેળવનાર દર્દી) ને જ આપવામાં આવશે.
-
બાળકો માટે અપવાદ: શાળાના બાળકોને રાજ્ય સરકારના ‘સ્કૂલ હેલ્થ પ્રોગ્રામ’ હેઠળ પહેલાથી જ સંપૂર્ણ નિઃશુલ્ક સારવાર પૂરી પાડવામાં આવે છે, તેથી તેમને આ યોજનામાં અલગથી આવરી લેવામાં આવ્યા નથી.
વહીવટી પારદર્શિતા અને મોનિટરિંગ પર વિશેષ ભાર
સરકાર દ્વારા આ યોજનામાં ભ્રષ્ટાચાર, વિલંબ અને નાણાકીય ગેરરીતિઓને રોકવા માટે અત્યાધુનિક વહીવટી માળખું ગોઠવવામાં આવ્યું છે:
-
સમગ્ર પ્રક્રિયાને કાગળ વિહીન અને સંપૂર્ણપણે ઑનલાઈન રાખવામાં આવશે.
-
નાણાકીય સહાયની રકમ સીધી લાભાર્થીના ખાતામાં અથવા હૉસ્પિટલના ખાતામાં DBT (ડાયરેક્ટ બેનિફિટ ટ્રાન્સફર) પદ્ધતિ દ્વારા જમા કરવામાં આવશે અથવા સીએમ ડેશબોર્ડ પોર્ટલના માધ્યમથી ટ્રેક કરવામાં આવશે.
-
યોજનાના યોગ્ય અને અસરકારક મોનિટરિંગ માટે સમયાંતરે Social Audit (સામાજિક અંકૅક્ષણ) અને Third Party Verification (સ્વતંત્ર તૃતીય પક્ષ દ્વારા ચકાસણી) કરાવીને તેનો વિગતવાર અહેવાલ રાજ્ય સરકારને સુપરમાર્ગદર્શન હેઠળ રજૂ કરવાનો રહેશે.
ગુજરાત સરકારની આ પહેલથી રાજ્યના અંતરિયાળ વિસ્તારોમાં વસતા આદિવાસી ભાઈ-બહેનોને ગંભીર બીમારીઓ સામે મોટું સંજીવની કવચ મળી રહેશે, જે ખરા અર્થમાં તેમના જીવનમાં નવો પ્રકાશ પથરાવશે.
