ગુસ્સામાં અપશબ્દો બોલવા કે કોઈને ઉશ્કેરવા કેટલા ભારે પડી શકે છે? જાણો શું કહે છે ભારતીય કાયદો અને તેની સજા
આજના વ્યસ્ત અને ભાગદોડ ભરેલા જીવનમાં માનવ સ્વભાવમાં ચીડિયાપણું અને ગુસ્સો ખૂબ જ સામાન્ય બનતો જાય છે. ટ્રાફિકમાં ફસાવાથી લઈને ઓફિસના તણાવ કે રોજિંદા જીવનની નાની-મોટી મુશ્કેલીઓ વચ્ચે લોકો અવારનવાર નાની-નાની બાબતો પર આપાત બેસી બેસતા હોય છે. ગુસ્સાની પળોમાં ઘણીવાર લોકો ભાન ભૂલીને સામેવાળા વ્યક્તિને અપશબ્દો કહી દે છે અથવા તો તેને લડાઈ-ઝઘડા માટે ઉશ્કેરવા લાગે છે.
પરંતુ, જો તમે પણ એવું વિચારીને બેઠા છો કે ગુસ્સામાં આવીને ગાળો બોલવી કે કોઈની સાથે બોલાચાલી કરવી એ સામાન્ય વાત છે અને તેમાં કશું નહીં થાય, તો તમારે હવે ખૂબ જ સાવચેત થઈ જવાની જરૂર છે. ભારતીય કાયદાની નજરમાં અસભ્ય ભાષાનો ઉપયોગ કરવો, સરેઆમ ગાળો બોલવી કે જાણીબૂજીને કોઈને હિંસા કે ઝઘડા માટે પ્રેરિત કરવા એ માત્ર સામાજિક અપરાધ નથી, પરંતુ એક ગંભીર કાનૂની ગુનો બને છે. આવો વિસ્તારથી સમજીએ કે કાયદો આ બાબતે શું કહે છે અને દોષિત સાબિત થવા પર કેટલી જેલ કે દંડ થઈ શકે છે.
ભારતીય કાયદામાં ગાળો બોલવી કેમ છે મોટો ગુનો?
સામાન્ય રીતે લોકો એવું માનતા હોય છે કે મૌખિક બોલાચાલી કે ગાળાગાળીમાં કોઈ શારીરિક નુકસાન નથી થતું, તેથી પોલીસ કે કોર્ટ તેમાં ખાસ કંઈ કરતી નથી. પરંતુ આ એક મોટી ગેરસમજ છે. ભારતમાં વ્યક્તિની પ્રતિષ્ઠા, માન-સન્માન અને સામાજિક શાંતિ જાળવી રાખવા માટે કાયદામાં કડક જોગવાઈઓ કરવામાં આવી છે.
જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ ગુસ્સામાં આવીને સાર્વજનિક સ્થળે અથવા તો વ્યક્તિગત રીતે કોઈને અપશબ્દો કહે છે, ત્યારે તે સામેવાળાના મૂળભૂત અધિકારો અને આત્મસમ્માન પર સીધો હુમલો ગણાય છે. પીડિત વ્યક્તિ પાસે આના વિરુદ્ધ પોલીસ સ્ટેશનમાં જઈને ફોજદારી ફરિયાદ (FIR) નોંધાવવાનો સંપૂર્ણ અધિકાર છે. જો કાયદાકીય પ્રક્રિયા આગળ વધે, તો અદાલતના ચક્કર કાપવા પડી શકે છે અને અપરાધ સાબિત થતા જેલના સળિયા પાછળ પણ જવું પડી શકે છે.
BNS ની કલમ 356: સાર્વજનિક સ્થળે અશ્લીલ કે વાંધાજનક ભાષાનો ઉપયોગ
ભારતીય ન્યાય સંહિતા (BNS) અંતર્ગત જાહેર સ્થળોએ અસભ્યતા આચરવા અને અશ્લીલ ભાષાનો પ્રયોગ કરવા માટે સ્પષ્ટ કાનૂની જોગવાઈ છે. BNS ની કલમ 356 મુજબ, જો કોઈ વ્યક્તિ જાહેરમાં કોઈની સાથે અભદ્ર વર્તન કરે, અશ્લીલ કે વાંધાજનક ભાષાનો ઉપયોગ કરીને વાતાવરણ બગાડે અથવા કોઈને હેરાન કરે, તો તે કાયદાકીય રીતે ગુનાહિત કૃત્ય બને છે.
આ કલમ હેઠળ જો કોઈ દોષિત સાબિત થાય છે, તો અદાલત દ્વારા તેને ૩ મહિના સુધીની સાદી કે જેલની સજા, આર્થિક દંડ અથવા આ બંને સજા એકસાથે ફટકારવામાં આવી શકે છે. આ નિયમ ખાસ કરીને એવા લોકો માટે ચેતવણીરૂપ છે જેઓ સામાન્ય બોલાચાલીમાં પણ સરેઆમ ગાળાગાળી કરવા ટેવાયેલા હોય છે.
SC/ST એક્ટ: જાતિસૂચક અપશબ્દો બોલવા પર અત્યંત કડક સજા
જો ગુસ્સામાં બોલાયેલા શબ્દો માત્ર સામાન્ય ગાળો ન હોય, પરંતુ તેમાં કોઈ ખાસ જાતિ અથવા સમુદાયને નીચા દેખાડવાના કે અપમાનિત કરવાના આશયથી જાતિસૂચક શબ્દોનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હોય, તો મામલો ખૂબ જ ગંભીર બની જાય છે. આવા કિસ્સાઓમાં સામાન્ય ફોજદારી કાયદાને બદલે અત્યંત કડક એવા ‘અનુસૂચિત જાતિ અને અનુસૂચિત જનજાતિ (અત્યાચાર નિવારણ) અધિનિયમ’ (SC/ST Act) લાગુ થાય છે.
આ કાયદો એટલો કડક છે કે તેના હેઠળ નોંધાયેલા કેસો સામાન્ય રીતે બિન-જામીનપાત્ર (Non-Bailable) હોય છે, એટલે કે આરોપીને સરળતાથી જામીન મળતા નથી. આ કાયદા હેઠળ દોષિત સાબિત થનાર વ્યક્તિને ૬ મહિનાની જેલથી લઈને આજીવન કેદ સુધીની સજા થઈ શકે છે. આ ઉપરાંત, ખોટી કે દ્વેષપૂર્ણ કાનૂની કાર્યવાહી કરવાના કિસ્સામાં પણ ૫ વર્ષ સુધીની કેદ અને ભારે દંડની જોગવાઈ છે. તેથી, ક્યારેય પણ ક્રોધમાં આવીને કોઈની જાતિ કે સમુદાય પ્રત્યે અપમાનજનક ટિપ્પણી કરવાનું ટાળવું જોઈએ.
BNS ની કલમ 351 અને 357: ઝઘડો ભડકાવવો અને મહિલાઓની મર્યાદાનો ભંગ
માત્ર કોઈને મૌખિક ગાળો આપવી જ નહીં, પરંતુ જાણીબૂજીને સામેવાળા વ્યક્તિને ગુસ્સે કરવા અથવા હિંસા કે ઝઘડો કરવા માટે ઉશ્કેરવાનો ઈરાદો રાખવો પણ કાયદાકીય અપરાધ છે. જો કોઈ વ્યક્તિ એવી રીતે ગાળો આપે કે જેનાથી સામાજિક શાંતિનો ભંગ થાય અને માહોલ તણાવપૂર્ણ બને, તો BNS ની કલમ 351 લાગુ કરવામાં આવે છે. આ કલમ હેઠળ દોષિત વ્યક્તિને વધુમાં વધુ ૨ વર્ષ સુધીની કેદ, દંડ અથવા બંનેની સજા થઈ શકે છે.
વધુમાં, જો અપશબ્દો કે અસભ્ય ભાષાનો ઉપયોગ કરવાનો હેતુ કોઈ મહિલાની મર્યાદા, સન્માન કે લજ્જાનો ભંગ કરવાનો હોય, તો મામલો વધુ ગંભીર બને છે. આવા સંજોગોમાં BNS ની કલમ 357 હેઠળ કેસ દાખલ થાય છે. મહિલાઓની સુરક્ષા અને ગરિમાને પ્રાથમિકતા આપતા આ કાયદા હેઠળ દોષિતને ૧ વર્ષ સુધીની જેલ, દંડ અથવા બંને સજા થઈ શકે છે અને પોલીસ આવા મામલાઓમાં ત્વરિત અને સખત પગલાં લે છે.
સોશિયલ મીડિયા પર અસભ્ય ટિપ્પણીઓ અને નફરત ફેલાવવી: ડિજિટલ દુનિયાના જોખમો
આજના ડિજિટલ યુગમાં મોટાભાગના લોકો ફેસબુક, એક્સ (અગાઉનું ટ્વિટર), ઇન્સ્ટાગ્રામ અને યુટ્યુબ જેવા સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મનો ખુલ્લેઆમ ઉપયોગ કરે છે. ઘણા લોકો એવું માને છે કે સોશિયલ મીડિયા પર આડકતરી રીતે કંઈપણ લખવાથી કે ટ્રોલ કરવાથી કાયદો તેમની સુધી નહીં પહોંચી શકે. પરંતુ આ એક ભ્રમણા છે.
જો તમે સોશિયલ મીડિયા પર કોઈ મહિલા વિરુદ્ધ અભદ્ર, ધમકીભરી કે અશોભનીય ટિપ્પણી કરો છો, તો તમારી સામે સાયબર ક્રાઈમ અને મહિલા સુરક્ષાના કડક કાયદાઓ હેઠળ સીધી કાર્યવાહી થઈ શકે છે. આ સિવાય, ફેસબુક કે એક્સ જેવા પ્લેટફોર્મ પર કોઈપણ ધર્મ, ખાસ સમુદાય કે જાતિ વિરુદ્ધ નફરત ફેલાવતી પોસ્ટ (Hate Speech), ભડકાઉ કોમેન્ટ્સ, કે દ્વિઅર્થી વિવાદિત વીડિયો અને ફોટો શેર કરવાથી ભારે મુશ્કેલીમાં મુકાઈ શકાય છે.
આવું કરવાથી માત્ર એકાઉન્ટ બ્લોક નથી થતું, પરંતુ પોલીસ દ્વારા તમારી વિરુદ્ધ FIR (પ્રાથમિક માહિતી અહેવાલ) નોંધવામાં આવે છે અને જેલની હવા ખાવાનો વારો આવી શકે છે. સોશિયલ મીડિયા પર અફવાઓ ફેલાવવી કે ખોટા સમાચારો વાયરલ કરવા જેનાથી સામાજિક માહોલ બગડે, તે પણ ગંભીર ગુનો છે.
સંયમ રાખો, સુરક્ષિત રહો
ગુસ્સો એ માનવ સ્વભાવનો એક હિસ્સો છે, પરંતુ પોતાના આવેગ પર કાબૂ ન રાખવો અને ભાષાની મર્યાદાઓ ઓળંગીને ગાળાગાળી પર ઉતરી આવવું એ વ્યક્તિના પોતાના ભવિષ્ય માટે ભારે પડી શકે છે. એક નાની જીભની લપસણી કે ક્ષણિક ગુસ્સો તમારી આખી જિંદગી બગાડી શકે છે અને તમને પોલીસ સ્ટેશનથી લઈને કોર્ટ-કચેરીના ચક્કરમાં ફસાવી શકે છે.
તેથી, જીવનમાં ગમે તેવી મુશ્કેલ પરિસ્થિતિ કે માનસિક તણાવ હોય, હંમેશાં પોતાની વાણી પર સંયમ રાખો, કાયદાનું સન્માન કરો અને સોશિયલ મીડિયા કે જાહેર જીવનમાં હંમેશાં જવાબદાર નાગરિક તરીકે વર્તો. સલામત અને શાંતિપૂર્ણ સમાજનું નિર્માણ કરવા માટે આપણી ભાષા અને આપણું વર્તન હંમેશાં મર્યાદિત હોવું અનિવાર્ય છે.
