તમારી આ રોજિંદી આદતો ચૂપચાપ વધારી રહી છે ખરાબ કોલેસ્ટ્રોલ, સમય રહેતા બદલો લાઈફસ્ટાઈલ
આધુનિક તબીબી વિજ્ઞાન અને વૈશ્વિક આરોગ્ય સંસ્થાઓ હાલમાં એક જટિલ સ્વાસ્થ્ય સમસ્યા અંગે સતત ચેતવણી આપી રહી છે, જેનું નામ છે હાઈ કોલેસ્ટ્રોલ. આજના સમયમાં યુવાનોથી લઈને વડીલો સુધી આ સમસ્યા ખૂબ જ ઝડપથી ફેલાઈ રહી છે. કોલેસ્ટ્રોલ વાસ્તવમાં એક મીણ જેવો ચરબીયુક્ત પદાર્થ છે, જે આપણા શરીરમાં કોષોના નિર્માણ માટે, અમુક ખાસ હોર્મોન્સના ઉત્પાદન માટે અને વિટામિન ડી બનાવવા માટે અત્યંત આવશ્યક છે. પરંતુ, જ્યારે લોહીમાં તેનું પ્રમાણ સામાન્ય મર્યાદા કરતાં વધી જાય છે, ત્યારે તે માનવ શરીર માટે જીવલેણ સાબિત થઈ શકે છે. હાઈ કોલેસ્ટ્રોલને કારણે લોહી વહન કરતી ધમનીઓમાં પ્લેક એટલે કે ચરબીના ગઠ્ઠા જમા થવા લાગે છે, જેના લીધે હૃદય સુધી ઓક્સિજનયુક્ત લોહી પહોંચવામાં અવરોધ ઊભો થાય છે. પરિણામે હાર્ટ એટેક (હૃદયરોગનો હુમલો) અને બ્રેઈન સ્ટ્રોક જેવી ગંભીર કટોકટીઓ સર્જાય છે.
કઈ રોજિંદી ભૂલો શરીરમાં ખરાબ કોલેસ્ટ્રોલ વધારે છે?
નેશનલ હાર્ટ, લંગ અને બ્લડ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ (NHLBI) ના તાજેતરના તબીબી સંશોધનો અનુસાર, ઉચ્ચ કોલેસ્ટ્રોલ માત્ર વારસાગત કારણોથી જ નથી થતું, પરંતુ આપણી દૈનિક દિનચર્યાની કેટલીક નબળી આદતો તેને સીધું આમંત્રણ આપે છે. આહારમાં સંતૃપ્ત ચરબી (સેચ્યુરેટેડ ફેટ) અને ટ્રાન્સ ફેટથી ભરપૂર એવા ફાસ્ટ ફૂડ, પેકેજ્ડ ફૂડ અને અતિશય તળેલા ખોરાકનું સેવન આ માટે મુખ્યત્વે જવાબદાર છે.
આ ઉપરાંત, આજના ડિજિટલ યુગમાં શારીરિક શ્રમનો સદંતર અભાવ જોવા મળે છે. ઓફિસ કે ઘરે કલાકો સુધી સતત એક જ જગ્યાએ બેસી રહેવાની આદત અને વજનમાં થતો બેફામ વધારો શરીરમાં મેટાબોલિઝમને ધીમું પાડે છે, જેથી ખરાબ કોલેસ્ટ્રોલ (LDL) વધે છે અને સારું કોલેસ્ટ્રોલ (HDL) ઘટે છે. જે લોકો નિયમિત ધૂમ્રપાન કરે છે, તેમના શરીરમાં ધમનીઓની અંદરની દીવાલો નબળી પડે છે અને સારું કોલેસ્ટ્રોલ ઝડપથી ઘટી જાય છે, જે હૃદયની બીમારીઓનું જોખમ બમણું કરી દે છે. આ સિવાય વધતી ઉંમર, ડાયાબિટીસ, હાઈ બ્લડ પ્રેશર અને આનુવંશિક પરિબળો પણ આ રોગની ગતિને તીવ્ર બનાવે છે.
નિયંત્રણ માટે જીવનશૈલીમાં કયા ક્રાંતિકારી ફેરફારો જરૂરી છે?
મેડિકલ એક્સપર્ટ્સ સ્પષ્ટપણે જણાવે છે કે સો ટકા દવાઓ પર નિર્ભર રહેવાને બદલે જીવનશૈલીમાં પાયાના ફેરફારો કરવાથી કોલેસ્ટ્રોલને કુદરતી રીતે નિયંત્રિત કરી શકાય છે. અમેરિકન હાર્ટ એસોસિએશન (AHA) ના જણાવ્યા અનુસાર, દરેક વ્યક્તિએ અઠવાડિયામાં ઓછામાં ઓછી ૧૫૦ મિનિટ મધ્યમ ગતિની શારીરિક કસરત કરવી જોઈએ, જેમાં ઝડપી ચાલવું, સાઇકલિંગ અથવા સ્વિમિંગનો સમાવેશ થઈ શકે છે.
આહાર શુદ્ધિ એ આ લડાઈનું સૌથી મોટું શસ્ત્ર છે. રોજિંદા ભોજનમાં તાજા ફળો, લીલા પાંદડાવાળા શાકભાજી, ફાઈબરથી ભરપૂર આખા અનાજ, કઠોળ અને બદામ જેવા સૂકા મેવાનો સમાવેશ વધારવો જોઈએ. રસોઈમાં વપરાતા તેલની માત્રા ઓછી કરવી અને બહારના પ્રોસેસ્ડ ફૂડને સંપૂર્ણપણે મર્યાદિત કરવા જરૂરી છે. વધતા વજનને કાબૂમાં રાખવાની સાથે ધૂમ્રપાનનો ત્યાગ કરવો અને આલ્કોહોલનું સેવન મર્યાદિત કરવું હૃદયને મજબૂતી આપે છે. ડાયાબિટીસ અને હાઈ બ્લડ પ્રેશર ધરાવતા દર્દીઓએ પોતાના સુગર અને પ્રેશરના સ્તરને સતત મોનિટર કરવું જોઈએ, કારણ કે આ બંને કન્ડિશન કોલેસ્ટ્રોલની હાનિકારક અસરોને વધુ વેગ આપે છે.
લક્ષણોની ગેરહાજરીઃ ક્યારે ચેતવું અને ડોક્ટર પાસે જવું?
હાઈ કોલેસ્ટ્રોલની સૌથી ખતરનાક બાબત એ છે કે તેના કોઈ પણ પ્રારંભિક અથવા ચોક્કસ બાહ્ય લક્ષણો હોતા નથી. માણસ પોતે સ્વસ્થ દેખાતો હોવા છતાં તેનું કોલેસ્ટ્રોલ લેવલ ઘણું ઊંચું હોઈ શકે છે, તેથી તબીબી જગતમાં તેને ‘શાંત સમસ્યા’ અથવા સાયલન્ટ કિલર કહેવામાં આવે છે. આ સ્થિતિને ઓળખવાનો એકમાત્ર માર્ગ નિયમિત સમયાંતરે રક્ત પરીક્ષણ એટલે કે ‘લિપિડ પ્રોફાઇલ ટેસ્ટ’ કરાવવાનો છે.
જો કે, જ્યારે સ્થિતિ વધુ બગડે છે ત્યારે શરીર સંકેતો આપવાનું શરૂ કરે છે. જો તમને અચાનક છાતીમાં ભારેપણું કે દુખાવો (એન્જાઇના) અનુભવાય, ચાલતી વખતે કે દાદર ચડતી વખતે શ્વાસ લેવામાં તકલીફ થાય, ચક્કર આવે અથવા શરીરમાં અચાનક કોઈ પણ ભાગમાં નબળાઈ જણાય, તો તેને સામાન્ય થાક ગણીને અવગણવાને બદલે તરત જ કાર્ડિયોલોજિસ્ટ અથવા ફેમિલી ડોક્ટરનો સંપર્ક કરવો જોઈએ. ખાસ કરીને જે લોકો મેદસ્વીતાથી પીડાય છે અથવા જેમના પરિવારમાં નાની ઉંમરે હાર્ટ એટેક આવ્યાનો ઇતિહાસ છે, તેમણે દર વર્ષે ફરજિયાત હેલ્થ ચેકઅપ કરાવીને પોતાની લિપિડ પ્રોફાઇલનું મૂલ્યાંકન કરાવવું જ જોઈએ. જાગૃતિ અને સમયસર લીધેલા નિર્ણયો જ તમને હૃદયની મોટી આફતમાંથી બચાવી શકે છે.
