વધુ પડતું પાણી પીવું પણ બની શકે છે જોખમી: લોહીમાં સોડિયમ ઘટી જવાની સમસ્યાથી કેવી રીતે બચવું?
માનવ શરીરને યોગ્ય રીતે કાર્યરત રાખવા માટે પાણી સૌથી મહત્વપૂર્ણ ઘટક છે. શરીરનું યોગ્ય તાપમાન જાળવી રાખવું, પાચનક્રિયા સુધારવી, પોષક તત્વોનું શોષણ કરવું અને શરીરમાંથી ઝેરી તથા બિનજરૂરી તત્વોને બહાર ફેંકવામાં પાણીની ભૂમિકા નિર્ણાયક રહે છે. પરંતુ મોટાભાગના લોકોના મનમાં હંમેશા એ મૂંઝવણ રહે છે કે શું માત્ર તરસ લાગે ત્યારે જ પાણી પીવું જોઈએ કે પછી આખો દિવસ સતત પાણી પીતા રહેવું જોઈએ.
આરોગ્ય નિષ્ણાતોના મતે, તરસ લાગવી એ શરીરનો એક કુદરતી સંકેત છે કે તેને પ્રવાહીની જરૂર છે. સામાન્ય અને સ્વસ્થ પુખ્ત વ્યક્તિ તરસના સંકેત મુજબ પાણી પી શકે છે. જોકે, ગરમીના દિવસોમાં, ભારે કસરત કરતી વખતે અથવા વધુ પરસેવો થાય તેવું શારીરિક કામ કરતી વખતે તરસની રાહ જોયા વિના સમયાંતરે પાણી પીતા રહેવું અત્યંત જરૂરી બને છે.
દરેક વ્યક્તિ માટે અલગ હોય છે પાણીની જરૂરિયાત
દરેક માનવ શરીરની બનાવટ અને જરૂરિયાતો અલગ-અલગ હોય છે, તેથી પાણી પીવાની કોઈ એક સાર્વત્રિક માત્રા બધા માટે એકસરખી લાગુ કરી શકાતી નથી. વ્યક્તિની ઉંમર, રહેઠાણનું હવામાન, શારીરિક પ્રવૃત્તિ, એકંદર સ્વાસ્થ્ય અને દૈનિક કામકાજના આધારે પાણીની ક્ષમતા નક્કી થાય છે. ગરમ વાતાવરણમાં કામ કરતા લોકો અને રમતવીરોએ સામાન્ય વ્યક્તિ કરતાં વધુ પ્રવાહી લેવું પડે છે.
શરીરમાં પાણીનું પ્રમાણ યોગ્ય છે કે નહીં તે જાણવાનો એક સરળ રસ્તો પેશાબનો રંગ છે. સામાન્ય રીતે આછા પીળા રંગનો પેશાબ હાઇડ્રેશન સારું હોવાનો સંકેત આપે છે, પરંતુ માત્ર તેના પર જ નિર્ભર રહેવાને બદલે શરીરના અન્ય આંતરિક સંકેતો પર પણ લક્ષ આપવું જોઈએ.
એકસાથે વધારે પાણી પીવાના જોખમો
ઘણા લોકો એક જ સમયે મોટી માત્રામાં કે બોટલો ભરીને પાણી પીવાની ભૂલ કરતા હોય છે. નિષ્ણાતોના મતે, ટૂંકા સમયગાળામાં ખૂબ વધારે પાણી પીવાથી લોહીમાં રહેલા સોડિયમનું પ્રમાણ અચાનક ઘટી શકે છે, જેને તબીબી ભાષામાં ‘હાઈપોનેટ્રેમિયા’ કહેવામાં આવે છે. આ સ્થિતિ સ્વાસ્થ્ય માટે ગંભીર જોખમ ઊભું કરી શકે છે.
આથી, જરૂર કરતાં વધારે પાણી પીવા માટે પોતાની જાતને મજબૂર ન કરવી જોઈએ. આખા દિવસ દરમિયાન થોડું-થોડું અને ઘૂંટડે-ઘૂંટડે પાણી પીવાની ટેવ પાડવી જોઈએ. સવારે ઊઠ્યા પછી પાણી પીવું એ શરીર માટે સારી આદત ગણાય છે કારણ કે રાત્રિ દરમિયાન સુકાઈ ગયેલા ગળા અને પાચનતંત્રને તેનાથી તાજગી મળે છે.
બાળકો, વરિષ્ઠ નાગરિકો અને દર્દીઓ માટે વિશેષ સાવચેતી
બાળકો અતિશય રમતગમતમાં વ્યસ્ત રહેતા હોવાથી ઘણીવાર પાણી પીવાનું ભૂલી જાય છે, તેથી ગરમીમાં તેમને નિયમિતપણે પાણી આપવું જોઈએ. બીજી તરફ, વયસ્કો અને વૃદ્ધોમાં ઉંમર વધવાની સાથે તરસનો અહેસાસ કરાવતા ચેતાતંત્રોની સંવેદનશીલતા ઘટે છે. આથી વૃદ્ધોને તરસ ન લાગે તો પણ ઘરના સભ્યોએ સમયાંતરે પાણી પીવાની યાદ અપાવવી હિતાવહ છે.
વિશેષ કરીને કિડની, હૃદય કે લિવરની ગંભીર બીમારી ધરાવતા દર્દીઓએ પાણીના સેવન અંગે વિશેષ કાળજી રાખવી પડે છે. આવા દર્દીઓને તબીબો દ્વારા પાણીનું મર્યાદિત પ્રમાણ જ નક્કી કરી આપવામાં આવે છે. તેમણે પોતાની મેળે પાણીનું પ્રમાણ વધારવું કે ઘટાડવું ન જોઈએ. જો કોઈ વ્યક્તિને સામાન્ય કરતાં વધુ પડતી તરસ લાગતી હોય કે વારંવાર પેશાબ જવું પડતું હોય, તો તેણે તુરંત તબીબી તપાસ કરાવવી જોઈએ.
