સોનાના ભડકાથી જ્વેલરી માર્કેટ પ્રભાવિત – ચાલુ નાણાકીય વર્ષમાં દાગીનાની માંગ ૧૫% ઘટી શકે છે, ગ્રાહકોનો બદલાયો મિજાજ
ભારતીય પરિવારોમાં લગ્નસરા અને તહેવારોમાં સોનાની ખરીદીનું એક વિશેષ મહત્વ છે, પરંતુ આંતરરાષ્ટ્રીય બજારની અસ્થિરતા અને કિંમતોમાં સતત થઈ રહેલા અસાધારણ વધારાને કારણે અત્યારે ઝવેરી બજાર પર ચિંતાના વાદળો ઘેરાયા છે. અગ્રણી ક્રેડિટ રેટિંગ એજન્સી CRISIL રેટિંગ્સના તાજેતરના અહેવાલ મુજબ, સોનાના આકાશી ભાવો અને તાજેતરમાં જ કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા આયાત જકાતમાં (Customs Duty) કરાયેલા આકરા વધારાની સીધી અસર દેશના સંગઠિત જ્વેલરી રિટેલ ક્ષેત્ર પર જોવા મળી રહી છે. અહેવાલમાં આશંકા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે કે ચાલુ નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૬ દરમિયાન સોનાના દાગીનાના વેચાણના વોલ્યુમમાં (જથ્થામાં) ૧૩ થી ૧૫ ટકા સુધીનો મોટો ઘટાડો થઈ શકે છે. ઉલ્લેખનીય છે કે, અગાઉના નાણાકીય વર્ષમાં પણ ગ્રાહકોની સુસ્તીને કારણે વેચાણમાં લગભગ ૮ ટકાનો ઘટાડો નોંધાયો હતો.
વેચાણ ઘટવા છતાં જ્વેલર્સની આવકમાં ૨૦ થી ૨૫% ની વૃદ્ધિ કેમ?
બજારના રસપ્રદ સમીકરણો ઉજાગર કરતા ક્રિસિલના અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે, ભલે સોનાના દાગીનાનું વાસ્તવિક વજન કે નંગનું વેચાણ ઘટી રહ્યું છે, પરંતુ પ્રતિ યુનિટ કિંમતો ખૂબ જ ઊંચી હોવાના કારણે આ ક્ષેત્રની કુલ આવકમાં (Revenue) ૨૦ થી ૨૫ ટકાનો મોટો ઉછાળો જોવા મળી શકે છે. જોકે, સોનાના ઊંચા ભાવોના કારણે જ્વેલરી બ્રાન્ડ્સ અને સ્થાનિક વેપારીઓ માટે કાર્યકારી મૂડી (Working Capital) જાળવવી અને ઇન્વેન્ટરીનો ખર્ચ ઉઠાવવો થોડો પડકારજનક રહેશે. તેમ છતાં, સુધરેલા મજબૂત રોકડ પ્રવાહને કારણે આ આખી ઇન્ડસ્ટ્રીની નાણાકીય સ્થિતિ પ્રમાણમાં સ્થિર અને સુરક્ષિત રહેવાનો અંદાજ છે.
ભારતીય સોના બજાર અને આયાત ડ્યુટીની વર્તમાન સ્થિતિ
| મુખ્ય આર્થિક માપદંડો | નાણાકીય વર્ષ / વર્તમાન સ્થિતિ | બજાર અને સામાન્ય ગ્રાહકો પર અસર |
| દાગીનાની માંગ (Demand) | ૧૩% થી ૧૫% નો સંભવિત ઘટાડો | ઊંચા ભાવોના કારણે મધ્યમ વર્ગ ખરીદીથી દૂર થઈ રહ્યો છે. |
| ૧ વર્ષમાં ભાવવધારો | આશરે ૫૫% નો મોટો ઉછાળો | વૈશ્વિક કટોકટી અને રૂપિયાની નરમાઈના લીધે સ્થાનિક ભાવો વધ્યા. |
| સરકારી કસ્ટમ ડ્યુટી | ૬% થી વધારીને સીધી ૧૫% કરાઈ | દેશની વેપાર ખાધ નિયંત્રિત કરવા અને આયાત ઘટાડવા કડક નિર્ણય. |
| વાર્ષિક સોનાની આયાત | આશરે ૭૨૦ ટન ($૭૨ બિલિયન) | વિદેશી હૂંડિયામણનો મોટો હિસ્સો બહાર જતાં રૂપિયો દબાણ હેઠળ આવ્યો. |
રૂપિયાની રક્ષા અને વેપાર ખાધ રોકવા સરકાર એક્શનમાં
ભારત પોતાની સોનાની સ્થાનિક માંગને પહોંચી વળવા માટે મોટા પાયે આયાત પર નિર્ભર છે. નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૫-૨૬ ના ડેટા દર્શાવે છે કે દેશે અંદાજે ૭૨૦ ટન સોનાની આયાત કરી હતી, જેના લીધે દેશની તિજોરીમાંથી અંદાજે $૭૨ બિલિયન જેટલું જંગી વિદેશી હૂંડિયામણ (Foreign Exchange) બહાર ગયું હતું. આના કારણે સતત વધી રહેલી વેપાર ખાધને (Trade Deficit) કાબૂમાં લેવા અને વૈશ્વિક બજારમાં ભારતીય રૂપિયાના મૂલ્યને મજબૂત સપોર્ટ આપવાના હેતુથી કેન્દ્ર સરકારે તાજેતરમાં જ સોના પરની આયાત જકાત ૬ ટકાથી વધારીને સીધી ૧૫ ટકા કરી દીધી છે. સરકારના આ આકરા પગલાથી આયાત પર બ્રેક વાગી છે, પરંતુ સ્થાનિક બજારમાં સોનું વધુ મોંઘું થયું છે.
ગ્રાહકોનો નવો ટ્રેન્ડ: લાઈટવેઈટ ઘરેણાં અને ઓછા કેરેટ પર પસંદગી
વૈશ્વિક ભૌગોલિક-રાજકીય અનિશ્ચિતતાઓ અને આર્થિક પડકારો વચ્ચે વિતેલા એક જ વર્ષમાં સોનાની કિંમતોમાં આશરે ૫૫ ટકાનો તોતિંગ વધારો ઝીંકાયો છે. આ અસહ્ય મોંઘવારીના કારણે સામાન્ય ગ્રાહકોની ખરીદી કરવાની શૈલી સંપૂર્ણપણે બદલાઈ ગઈ છે. હવે પરંપરાગત ભારે દાગીનાને બદલે લોકો રોજિંદા ઉપયોગમાં લઈ શકાય તેવા હળવા વજનના (Lightweight) ડિઝાઇનર ઘરેણાં ખરીદવાનું વધુ પસંદ કરી રહ્યા છે. આ ઉપરાંત, શુદ્ધ ૨૨ કેરેટના બદલે બજેટમાં બંધ બેસે તેવા ઓછા કેરેટેજ (૧૬ થી ૨૦ કેરેટ) ના સોનાની વસ્તુઓ તરફ લોકોનું આકર્ષણ સતત વધી રહ્યું છે.
સોનાના ભાવો જ્યાં સુધી આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે સ્થિર નહીં થાય, ત્યાં સુધી ભારતીય બજારમાં વોલ્યુમ આધારિત માંગ નરમ જ રહેવાની ધારણા છે. છતાં, બદલાતા ટ્રેન્ડ મુજબ જ્વેલર્સે પોતાની ડિઝાઇનો મોડિફાય કરવી પડશે, જેથી આગામી તહેવારો અને લગ્નસરાની સીઝનમાં ગ્રાહકોને ફરીથી શોરૂમ સુધી લાવી શકાય.
