ગ્લોબલ ઈકોનોમી માટે મોટો ખતરો, હોર્મુઝ સંકટ પર મુજ્તબા ખામેનેઈનો માસ્ટરપ્લાન ખુલાસો
દુનિયાને પોતાની આંગળીઓ પર નચાવવાનો દાવો કરનાર મહાશક્તિ અમેરિકા આજ રોજ ફારસના અખાતમાં સંપૂર્ણપણે લાચાર નજરે પડી રહી છે. અસીમ સૈન્ય તાકાત અને લાખ કોશિશો છતાં હોર્મુઝ જલડમરૂમધ્ય (Strait of Hormuz) ની સાંકડી નસો બંધ પડી છે. ઈરાનનું એવું ચક્રવ્યૂહ રચાયું છે જે તૂટી રહ્યું નથી, અને જેના કારણે આખી ગ્લોબલ ઈકોનોમીનો શ્વાસ રૂંધાઈ રહ્યો છે. ઈરાન હવે હોર્મુઝમાં એક એવો ઈતિહાસ લખવાની તૈયારીમાં છે, જેને અમેરિકાની લાચાર સ્થિતિ તરીકે સદીઓ સુધી યાદ રાખવામાં આવશે. ઈરાનના સુપ્રીમ લીડર મુજ્તબા ખામેનેઈ અમેરિકા સામે આ જંગ જીતવાનો પૂરો ફાઈનલ નકશો તૈયાર કરી ચૂક્યા છે, જેના કેન્દ્રમાં હોર્મુઝને વર્ષ 2029 સુધી સંપૂર્ણપણે બંધ રાખવાની રણનીતિ સામેલ છે.
ટ્રમ્પ સામે છે ત્રણ વિકલ્પો, પરંતુ દરેકની કાટ ઈરાન પાસે છે
ભીષણ બોમ્બમારા, સંપૂર્ણ વિનાશ અને સભ્યતાના અંત જેવી ધમકીઓ આપવી એ અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પની જૂની શૈલી રહી છે, જેથી તેઓ ઈરાન પર દબાણ બનાવી શકે. પરંતુ વર્તમાન સમયમાં ટ્રમ્પના તેવર નરમ પડતા દેખાઈ રહ્યા છે અને તેનું એકમાત્ર કારણ ‘હોર્મુઝ’ છે, જેના પર 2029 સુધી કાયમી તાળું લાગવાની આશંકા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે.
દાવો કરવામાં આવી રહ્યો છે કે ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ આ સંકટમાંથી બહાર આવવા માટે મુખ્યત્વે ત્રણ વિકલ્પો પર વિચાર કરી રહ્યા છે, પરંતુ મજાની વાત એ છે કે ટ્રમ્પના દરેક વિકલ્પની પાકી કાટ મુજ્તબા ખામેનેઈ પાસે પહેલેથી જ હાજર છે:
-
પહેલો વિકલ્પ (મોટો સૈન્ય હુમલો): ટ્રમ્પ સામે પહેલો વિકલ્પ ઈરાન પર મોટા અને ભીષણ હુમલા કરવાનો છે. જો કે, તેઓ તેને લાંબા સમય સુધી ચાલુ રાખી શકતા નથી, કારણ કે તેના જવાબમાં ઈરાન સીધી રીતે અખાતના અન્ય આરબ દેશો પર હુમલા કરી દેશે, જેમના બચાવ માટે અમેરિકા પાસે પૂરતા ડિફેન્સ ઇન્ટરસેપ્ટરની ભારે અછત છે.
-
બીજો વિકલ્પ (આર્થિક દબાણ): બીજો વિકલ્પ ઈરાન પર આર્થિક પ્રતિબંધો અને દબાણને વધુ વધારવાનો છે. પરંતુ આ રણનીતિ કામ આવશે, તેની સંભાવના નહિવત છે, કારણ કે આ પ્રકારના આર્થિક દબાણને ઈરાન છેલ્લા કેટલાક વર્ષોથી સહન કરતું આવ્યું છે અને અમેરિકા તેને આ રીતે તોડી શક્યું નથી.
-
ત્રીજો વિકલ્પ (યથાસ્થિતિ જાળવી રાખવી): ત્રીજો વિકલ્પ એ છે કે જેવું ચાલી રહ્યું છે, તેને તેવું જ ચાલવા દેવામાં આવે. પરંતુ જો આવું થશે તો હોર્મુઝ ક્યારેય નહીં ખુલે, કારણ કે તેના પર ઈરાનનું અપ્રત્યક્ષ અને મજબૂત નિયંત્રણ બનેલું રહેશે, જેના કારણે ટ્રમ્પે મજબૂર થઈને ઈરાની શરતો માનવી જ પડશે. આ જ કારણ છે કે ઈરાન 2029 સુધી ટ્રમ્પ સાથે આ તણાવને લંબાવવા માટે પૂરેપૂરું તૈયાર છે.
દાવાઓ અને વાસ્તવિકતામાં જમીન-આસમાનનો ફેરફાર
દુનિયા સામે પોતાની શાખ બચાવવા માટે ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ સતત એ દાવો કરી રહ્યા છે કે હોર્મુઝ જલડમરૂમધ્ય સંપૂર્ણપણે ખુલ્લો છે અને ત્યાંથી ઈરાની માઈન્સ (સુરંગો) હટાવી લેવામાં આવી છે. પરંતુ મેરિટાઇમ ટ્રાફિક અને શિપિંગનો ડેટા કંઈક અલગ જ કહાની કહી રહ્યો છે.
મેરિટાઇમ ટ્રાફિક ફર્મ ‘KPLER’ ના રિપોર્ટ મુજબ, છેલ્લા કેટલાક દિવસોમાં હોર્મુઝથી પસાર થતા જહાજોની સંખ્યા તેના સૌથી નીચલા સ્તરે પહોંચી ગઈ છે. જ્યાં યુદ્ધ પહેલા આ રસ્તેથી રોજ 130 થી 140 જહાજો (જેમાં ઓઈલ ટેન્કર અને કોમર્શિયલ શિપ સામેલ હતા) પસાર થતા હતા, ત્યાં હવે આ આંકડો ઘટીને ગણતરીના જહાજો પર સીમિત થઈ ગયો છે. આનાથી સ્પષ્ટ થાય છે કે ટ્રમ્પના નિવેદનો અને જમીન પર રહેલી વાસ્તવિકતામાં ઘણો મોટો તફાવત છે.
તેલ સંકટથી નિપટવાના વૈકલ્પિક રસ્તાઓ અને ઈરાનનો નવો દાવ
આ ભયાનક ઉર્જા સંકટ અને તેલ પુરવઠાને સરળ રાખવા માટે હવે અમેરિકા યુદ્ધ શરૂ થતા પહેલા જ હોર્મુઝના વૈકલ્પિક માર્ગોને ઝડપથી વિકસાવવા પર કામ કરી રહ્યું છે. યુએઈ અને સાઉદી અરેબિયામાં નવા ઓઈલ રૂટ્સ પર કામ પહેલાથી જ ચાલી રહ્યું છે. આ ઉપરાંત, ઈરાક પણ પોતાના તેલ માટે બે નવા વૈકલ્પિક માર્ગ તૈયાર કરી રહ્યો છે:
-
પહેલી પાઇપલાઇન (તુર્કીના રસ્તે): ઈરાકના બસરાથી શરૂ થઈને આ પાઇપલાઇન હદીથા, બૈજી અને ફિશખાબુરના રસ્તે તુર્કીના સીહાન પોર્ટ (ભૂમધ્ય સમુદ્ર) સુધી જશે. તેની ક્ષમતા આશરે 22.5 લાખ બેરલ પ્રતિદિન હશે.
-
બીજી પાઇપલાઇન (સિરિયાના રસ્તે): ઈરાકના હદીથાથી શરૂ થઈને આ પાઇપલાઇન સિરિયાના બનિયાસ બંદરગાહ સુધી જશે, જેની ક્ષમતા 15 થી 20 લાખ બેરલ પ્રતિદિન હશે.
જો કે, જાણકારોનું માનવું છે કે જો ખુલ્લું યુદ્ધ ફાટી નીકળશે, તો તેલ પુરવઠાના આ વૈકલ્પિક રસ્તાઓ પણ ઈરાનના સીધા નિશાના પર આવી જશે. ઈરાન હૂતી વિદ્રોહીઓ દ્વારા સાઉદી પાઇપલાઇનોને અને સ્થાનિક મિલિશિયા દ્વારા ઈરાકની તેલ આપૂર્તિને પળવારમાં ઠપ કરી શકે છે. વર્તમાન ભૂ-રાજકીય પરિસ્થિતિઓ એ સાક્ષી પૂરે છે કે યુદ્ધની નીતિના મામલે ઈરાન આ સમયે અમેરિકાથી ઘણું આગળ ચાલી રહ્યું છે અને જો હોર્મુઝનું આ તાળું 2029 સુધી નહીં ખુલે, તો દુનિયા એક અભૂતપૂર્વ ઉર્જા સંકટની આગમાં હોમાઈ જવા માટે મજબૂર બની જશે.
