ગેસ સિલિન્ડર બુકિંગ અને સ્ટોરેજ મર્યાદા: સરકારના નવા નિયમો અને સાવચેતીઓ
ભારતમાં ઘરેલું ગેસ સિલિન્ડર (LPG) રાખવા અને તેના ઉપયોગ અંગેના નિયમો ઘણા લોકો માટે મૂંઝવણનો વિષય હોય છે. ખાસ કરીને જ્યારે ગેસના ભાવમાં વધારો થાય અથવા સપ્લાયમાં વિલંબ થાય, ત્યારે લોકો સુરક્ષિત રહેવા માટે વધુ સિલિન્ડર ઘરે રાખવા માંગતા હોય છે. પરંતુ, શું તમે જાણો છો કે કાયદાકીય રીતે તમે ઘરે કેટલા સિલિન્ડર રાખી શકો છો? ચાલો તેને વિગતવાર સમજીએ.
ઘરેલું વપરાશ માટે સિલિન્ડરની મર્યાદા અને બુકિંગના નિયમો
સરકાર દ્વારા નક્કી કરાયેલ નિયમો મુજબ, એક સામાન્ય ઘરેલું ગ્રાહક એક નાણાકીય વર્ષમાં 14.2 કિલોના 12 સિલિન્ડર સબસિડીવાળા ભાવે મેળવવા માટે હકદાર છે. જો કોઈ પરિવાર 5 કિલોના નાના સિલિન્ડરનો ઉપયોગ કરતું હોય, તો તેમને વર્ષ દરમિયાન 34 સિલિન્ડર સુધીની છૂટ મળે છે.
ઘણાને એવો પ્રશ્ન થાય છે કે જો 12 સિલિન્ડર પૂરા થઈ જાય તો શું? તો જવાબ એ છે કે 12 સિલિન્ડરની મર્યાદા પૂરી થયા પછી પણ તમે માર્કેટ રેટ પર વધારાના સિલિન્ડર ખરીદી શકો છો. સામાન્ય રીતે, એક પરિવાર વર્ષમાં કુલ 15 સિલિન્ડર (12 સબસિડીવાળા અને 3 નોન-સબસિડીવાળા) સુધી બુક કરી શકે છે. સરકાર અને ઓઈલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ હોર્ડિંગ (સંગ્રહખોરી) અટકાવવા માટે ખૂબ જ કડક છે. આ કારણોસર જ, એક સિલિન્ડર બુક કર્યા પછી બીજા સિલિન્ડર માટે ઓછામાં ઓછા 25 દિવસનો ગેપ રાખવો ફરજિયાત છે. આ નિયમનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય બ્લેક માર્કેટિંગ અને અનાવશ્યક સંગ્રહખોરીને રોકવાનો છે.
ઘરે કેટલા સિલિન્ડર રાખવા કાયદેસર છે? (સુરક્ષાના ધોરણો)
ઘણા લોકો વિચારે છે કે જો તેઓ 15 સિલિન્ડર વર્ષમાં મેળવી શકે છે, તો શું તેઓ તે બધા એકસાથે ઘરે રાખી શકે? ના, અહીં સુરક્ષાના નિયમો બુકિંગના નિયમો કરતા અલગ છે. પેટ્રોલિયમ અને સુરક્ષાના નિયમો મુજબ, એક સામાન્ય ઘરેલું ગ્રાહક પોતાના ઘરમાં વધારેમાં વધારે બે સિલિન્ડર જ રાખી શકે છે.
આ બે સિલિન્ડરની વ્યવસ્થા આ પ્રમાણે હોય છે:
-
એક સિલિન્ડર: જે હાલમાં વપરાશમાં છે (સ્ટોવ સાથે કનેક્ટેડ).
-
એક સિલિન્ડર: જે બેકઅપ તરીકે (સ્પેર) રાખવામાં આવે છે.
આનાથી વધુ સિલિન્ડર રાખવા જોખમી છે. LPG એક અત્યંત જ્વલનશીલ પદાર્થ છે. ઘરમાં વધુ માત્રામાં સિલિન્ડરનો સંગ્રહ કરવો એ માત્ર કાયદાકીય ગુનો જ નથી, પરંતુ તે તમારા પરિવારની સુરક્ષા માટે મોટું જોખમ છે. આગ કે વિસ્ફોટની દુર્ઘટનામાં ઘરમાં રાખેલા વધારાના સિલિન્ડર મોટી તબાહી સર્જી શકે છે. તેથી, સુરક્ષાની દૃષ્ટિએ હંમેશા બે સિલિન્ડર સુધી જ સીમિત રહેવું હિતાવહ છે.
કોમર્શિયલ વપરાશકર્તાઓ માટે અલગ નિયમો
ઘરેલું વપરાશકર્તા અને કોમર્શિયલ (વ્યાપારી) વપરાશકર્તા માટે નિયમોમાં મોટો તફાવત છે. હોટેલ, રેસ્ટોરન્ટ અથવા નાની દુકાનો કે જ્યાં કોમર્શિયલ LPG સિલિન્ડરનો ઉપયોગ થાય છે, ત્યાં સુરક્ષાના ધોરણો થોડા અલગ છે. એક્સપ્લોઝિવ વિભાગના નિયમો મુજબ, કોમર્શિયલ જગ્યાઓ પર કોઈપણ વધારાના લાયસન્સ વિના 100 કિલો સુધીનો LPG સંગ્રહ કરી શકાય છે. જો કે, આ સંગ્રહ કરતી વખતે સિલિન્ડર એકબીજા સાથે જોડાયેલા ન હોવા જોઈએ અને તે સુરક્ષિત જગ્યાએ રાખવા અનિવાર્ય છે. જો કોઈ વ્યાપારી એકમ 100 કિલોથી વધુ ગેસ રાખવા માંગતું હોય, તો તેમણે વિસ્ફોટક લાયસન્સ મેળવવું પડે છે, જે ઘણી લાંબી પ્રક્રિયા છે.
સંગ્રહખોરી અને કાયદાકીય કાર્યવાહી
હાલના સમયમાં, જ્યારે સપ્લાય ચેઈનમાં દબાણ હોય છે, ત્યારે સરકાર ‘એસેન્શિયલ કોમોડિટીઝ એક્ટ’ હેઠળ મોનિટરિંગ વધારી રહી છે. જો કોઈ ગ્રાહક કે વિતરક નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરીને મોટા પાયે સિલિન્ડરનો સંગ્રહ કરે છે, તો તેમની સામે કાયદેસરની કાર્યવાહી થઈ શકે છે.
સિલિન્ડરના બુકિંગ પેટર્ન પર પણ કંપનીઓ નજર રાખતી હોય છે. જો કોઈ ગ્રાહક વારંવાર નિયમોની વિરુદ્ધ જઈને બુકિંગ કરે છે, તો તેમનું કનેક્શન સસ્પેન્ડ પણ થઈ શકે છે. તેથી, જરૂરિયાત મુજબ જ સિલિન્ડર બુક કરવા અને કાયદેસરની મર્યાદામાં રહીને સુરક્ષિત જીવન જીવવું એ જ દરેક નાગરિકની જવાબદારી છે.
