વૈશ્વિક મંદી વચ્ચે ચમક્યો ભારતનો સિતારો: ચીનને પાછળ છોડી આર્થિક દોડમાં સૌથી આગળ નીકળ્યો દેશ
આંતરરાષ્ટ્રીય મુદ્રા કોષ (IMF) દ્વારા ભારતની અર્થવ્યવસ્થાને લઈને એક અત્યંત ઉત્સાહવર્ધક અને શાનદાર રિપોર્ટ જાહેર કરવામાં આવ્યો છે. આખી દુનિયા જ્યારે આર્થિક સુસ્તી અને મંદીના દોરમાંથી પસાર થઈ રહી છે, ત્યારે ભારતની આર્થિક વિકાસની રફતારે સૌને ચોંકાવી દીધા છે. આઈએમએફ (IMF) એ પોતાની નવી રિપોર્ટમાં વર્ષ ૨૦૨૬ માટે ભારતના જીડીપી ગ્રોથ (GDP Growth) નું અનુમાન ૬.૪ ટકાથી વધારીને સીધું ૭ ટકા કરી દીધું છે. વર્લ્ડ બેંકથી લઈને ઓઈસીડી (OECD) જેવી મોટી વૈશ્વિક સંસ્થાઓ પણ હવે ભારતની આ તેજીનો સ્વીકાર કરી રહી છે. ગ્લોબલ માર્કેટમાં ક્રૂડ ઓઈલ (કાચા તેલ) ની વધતી કિંમતો છતાં ભારતીય બજાર જે મજબૂતાઈથી આગળ વધી રહ્યું છે, તેણે વિશ્વભરના અર્થશાસ્ત્રીઓનું વિશેષ ધ્યાન ખેંચ્યું છે.
‘વલ્ડ ઈકોનોમિક આઉટલુક’ રિપોર્ટના મુખ્ય મુદ્દાઓ
આઈએમએફ (IMF) ની ઓક્ટોબર ૨૦૨૬ની ‘વલ્ડ ઈકોનોમિક આઉટલુક’ રિપોર્ટમાં સ્પષ્ટપણે કહેવામાં આવ્યું છે કે વૈશ્વિક અર્થવ્યવસ્થામાં ભારત સૌથી અલગ અને ચમકતા સિતારા સમાન ઉભરી આવ્યું છે. જુલાઈ મહિનામાં જે ગ્રોથનું અનુમાન ૬.૪ ટકા હતું, તેમાં ૦.૬ ટકાનો મોટો વધારો કરવામાં આવ્યો છે. જો એપ્રિલના અનુમાન સાથે સરખામણી કરીએ તો તેમાં ૦.૫ ટકાનો ઉછાળો જોવા મળ્યો છે. એટલું જ નહીં, વર્ષ ૨૦૨૭ માટે પણ ભારતનો ગ્રોથ રેટ ૭ ટકા જ રહેવાનું અનુમાન વ્યક્ત કરવામાં આવ્યું છે.
રિપોર્ટ અનુસાર, દેશની અંદર ચીજવસ્તુઓની ભારે માંગ (Domestic Demand) અને સર્વિસ સેક્ટર (Service Sector) ના શાનદાર પ્રદર્શને આ મજબૂત ગ્રોથને શક્ય બનાવ્યો છે. લોકો દ્વારા મોટા પાયે ખરીદી કરવામાં આવી રહી છે, જેના કારણે બજારમાં નાણાંનો પ્રવાહ સતત ફરતો રહ્યો છે. આ મજબૂત ઘરેલુ માળખાએ જ દેશને મોંઘા તેલના આંચકાઓ સામે સુરક્ષા પૂરી પાડી છે.
ચીન પસ્ત, ભારત મસ્ત: વૈશ્વિક તસવીર
વિશ્વની બીજી સૌથી મોટી અર્થવ્યવસ્થા ગણાતું ચીન હાલમાં એક મુશ્કેલ સમયમાંથી પસાર થઈ રહ્યું છે. આઈએમએફના અંદાજ મુજબ, વર્ષ ૨૦૨૬માં ચીનનો ગ્રોથ ઘટીને ૪.૫ ટકા પર આવી જશે, જ્યારે ૨૦૨૭માં આ આંકડો ઘટીને ૪ ટકા સુધી લપસી જવાની સંભાવના છે. લાંબા સમયથી ચાલી રહેલી આર્થિક અનિશ્ચિતતાએ ચીનના બજારને ઊંડી અસર પહોંચાડી છે.
માત્ર ચીન જ નહીં, પરંતુ વૈશ્વિક ગ્રોથ પણ વર્ષ ૨૦૨૬માં ૩.૧ ટકા અને ૨૦૨૭માં ૩.૪ ટકા સુધી સિમિત રહેવાની શક્યતા છે. ઉભરતા એશિયન દેશોની વૃદ્ધિ પણ વર્ષ ૨૦૨૫ના ૫.૬ ટકાથી ઘટીને ૨૦૨૬માં ૫.૧ ટકા રહી જવાની ધારણા છે. મિડલ ઇસ્ટ (પશ્ચિમ એશિયા) માં ચાલી રહેલા તણાવે ઘણા દેશોની કમર તોડી નાખી છે. પરંતુ આ તમામ વૈશ્વિક સંકટો વચ્ચે ભારત એકમાત્ર અપવાદ તરીકે ઊભરી આવ્યું છે. ભારતમાં યુવાઓની વિશાળ વસ્તી, બજારનું વિસ્તરતું કદ અને સરકાર દ્વારા સતત લેવાઈ રહેલા સુધારાવાદી પગલાંઓએ આ ગ્રોથને સ્થાયી બનાવ્યો છે.
વર્લ્ડ બેંક પણ જતા ચૂકી છે ભારત પર ભરોસો
માત્ર આઈએમએફ જ નહીં, પરંતુ અન્ય વૈશ્વિક સંસ્થાઓ પણ ભારતની આર્થિક સ્થિતિને લઈને સંપૂર્ણપણે આશાવાદી છે. વર્લ્ડ બેંકે પણ પોતાની તાજેતરની રિપોર્ટમાં મજબૂત ઘરેલુ ખપત (Domestic Consumption) ને ભારતની સૌથી મોટી તાકાત ગણાવી છે.
વર્ષ ૨૦૨૮ થી ૨૦૩૧ ની વચ્ચે જ્યાં વૈશ્વિક આઉટપુટનો સરેરાશ દર ૩.૨ ટકા રહેવાનું અનુમાન છે (જે મહામારી પહેલા ૩.૭ ટકા હતો), ત્યાં મોટાભાગના દેશો ઊર્જા સંકટ સામે ઝઝૂમી રહ્યા છે. આવી સ્થિતિમાં, ભારતની સ્થિતિ લાંબા ગાળા માટે પણ સુરક્ષિત અને અત્યંત મજબૂત નજરે પડી રહી છે.
આ જોખમો અને પડકારોથી રહેવું પડશે સાવધ
અર્થવ્યવસ્થાની આ તસવીર ભલે અત્યારે ખૂબ જ સુંદર અને આશાસ્પદ દેખાતી હોય, પરંતુ કેટલાક જોખમો હજુ પણ યથાવત છે. વર્લ્ડ બેંકે ‘અલ નીનો’ (El Nino) ની સંભવિત અસરને લઈને ચેતવણી આપી છે, જેની સીધી અસર દેશની ખેતી અને કૃષિ ઉત્પાદન પર પડી શકે છે.
આ ઉપરાંત, આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે કાચા તેલ (Crude Oil) ની વધઘટ અને મોંઘવારી ભારત માટે હંમેશાં ચિંતાનો વિષય રહી છે, કારણ કે ભારત તેની જરૂરિયાતનું મોટો ભાગનું તેલ આયાત કરે છે. દુનિયાભરમાં ચાલી રહેલી રાજકીય અને આર્થિક અનિશ્ચિતતાઓ ગ્લોબલ ડિમાન્ડ પર ગમે ત્યારે બ્રેક લગાવી શકે છે. તેથી, અર્થવ્યવસ્થાની આ ગતિને લાંબો સમય સુધી જાળવી રાખવા માટે આ તમામ પડકારોનો સામનો કરવાની પૂર્વ તૈયારીઓ રાખવી અત્યંત જરૂરી છે.
