વિદેશમાં જન્મેલા પાત્ર અરજદારો માટે મોટા સમાચાર: ગૃહ મંત્રાલયે જિલ્લા મેજિસ્ટ્રેટને આપી સીધી સત્તા
કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રાલય દ્વારા ભારતીય નાગરિકત્વ મેળવવાની જટિલ પ્રક્રિયામાં એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અને ઐતિહાસિક સુધારો કરવામાં આવ્યો છે. નાગરિકત્વ (ત્રીજો સુધારો) નિયમો, ૨૦૨૬ ને વિધિવત રીતે સૂચિત (Notify) કરીને કેન્દ્ર સરકારે ગુજરાત સહિત દેશના આઠ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોના જિલ્લા મેજિસ્ટ્રેટ (DM/કલેક્ટર) ને ભારત બહાર જન્મેલા પાત્ર અરજદારોને સીધી જ ભારતીય નાગરિકતા આપવાની વિશેષ સત્તાઓ સુપ્રત કરી દીધી છે. આ નિર્ણયનો મુખ્ય હેતુ જિલ્લા સ્તરે અરજીઓની પ્રક્રિયાને વધુ સ્પષ્ટ, સીધી અને ઝડપી બનાવવાનો છે.
કયા રાજ્યોમાં લાગુ થશે નવો નિયમ અને કેવી રીતે મળશે નાગરિકતા?
કેન્દ્ર સરકારના નવા નિયમો અનુસાર, આ સુધારેલી પ્રક્રિયા મુખ્યત્વે ગુજરાત, રાજસ્થાન, પંજાબ, પશ્ચિમ બંગાળ, આસામ અને ત્રિપુરા (આદિવાસી વિસ્તારોને બાદ કરતાં) તેમજ કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ જમ્મુ-કાશ્મીર અને લદ્દાખમાં તાત્કાલિક અસરથી હાથ ધરવામાં આવશે. આ નિર્ધારિત વિસ્તારોમાં સામાન્ય રીતે વસવાટ કરતા હોય અને કાયદાકીય રીતે યોગ્યતા ધરાવતા હોય તેવા અરજદારોને ‘નોંધણી’ (Registration) અથવા ‘નેચરલાઈઝેશન’ (Naturalisation) ની વિધિવત પ્રક્રિયા દ્વારા ભારતીય નાગરિકત્વ પ્રદાન કરવામાં આવશે.
અત્યાર સુધી નાગરિકતાની અરજીઓની ચકાસણી અને મંજૂરીમાં વિવિધ રાજ્ય સ્તરીય અને સશક્ત સમિતિઓ (Empowered Committees) તથા જિલ્લા-સ્તરની સમિતિઓની જટિલ ભૂમિકા રહેતી હતી. પરંતુ હવે આ વચગાળાની સમિતિઓને બદલે સંબંધિત જિલ્લાના કલેક્ટર પોતે જ અરજદારની તમામ પાત્રતા અને દસ્તાવેજો ચકાસીને સંતુષ્ટ થયા બાદ નાગરિકત્વ આપવાનો આખરી નિર્ણય લઈ શકશે. આ ઉપરાંત, પૂર્વ ક્ષેત્રીય સમિતિઓ પાસે હાલમાં જેટલી પણ અરજીઓ પડતર (Pending) છે, તે તમામ અરજીઓને તાત્કાલિક જે-તે જિલ્લાના મેજિસ્ટ્રેટને ટ્રાન્સફર કરવાનો કડક નિર્દેશ આપી દેવામાં આવ્યો છે.
રૂબરૂ હાજરી અંગેના નિયમો વધુ સખત: કલેક્ટર અરજી રદ કરી શકશે
જોકે, સત્તાના વિકેન્દ્રીકરણની સાથે જ સરકારે અરજદારો માટેના નિયમોમાં વધુ સખતાઈ પણ આણી છે. નવા નિયમ મુજબ, અરજી પ્રક્રિયા દરમિયાન અરજદારે વ્યક્તિગત રીતે રૂબરૂ હાજર રહેવું અનિવાર્ય બનાવવામાં આવ્યું છે. જો જિલ્લા પ્રશાસન દ્વારા યોગ્ય તક આપવા છતાં પણ અરજદાર પોતાની અરજી પર હસ્તાક્ષર કરવા માટે અથવા ભારતીય બંધારણ પ્રત્યે વફાદારીના શપથ લેવા માટે વ્યક્તિગત રીતે હાજર નહીં થાય, તો કલેક્ટર પાસે તેની નાગરિકતાની અરજીને સીધી જ નકારી (Reject) દેવાની સત્તા રહેશે.
સ્પષ્ટતા કરતા સરકારે જણાવ્યું છે કે અગાઉ જારી કરાયેલા કેટલાક આદેશોને રદ કરવામાં આવ્યા છે, પરંતુ તેના આધારે અગાઉ પૂર્ણ થઈ ચૂકેલી કાર્યવાહી પર આ નવા નિર્ણયની કોઈ અસર થશે નહીં. ટૂંકમાં, હવેથી ભારતીય નાગરિકતા મેળવવા ઈચ્છતા અરજદારો માટે પોતાના તમામ પુરાવાઓ, પાત્રતાના દસ્તાવેજો અને સમયસર કલેક્ટર કચેરીમાં રૂબરૂ હાજરી આપવી અત્યંત નિર્ણાયક બની રહેશે.
