સ્વદેશી એર ડિફેન્સ સિસ્ટમ તૈયાર કરવામાં ભારત વ્યસ્ત, પ્રોજેક્ટ ‘કુશા’નું ટૂંક સમયમાં પરીક્ષણ, S-400 પર નિર્ભરતા ઘટશે
મિશન સુદર્શન ચક્રનો મુખ્ય સ્તંભ છે પ્રોજેક્ટ કુશા. આ મિશનની જાહેરાત વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ ‘ઓપરેશન સિંદૂર’ પછી ઓગસ્ટ 2025માં કરી હતી. તેનો લક્ષ્યાંક વર્ષ 2035 સુધીમાં દેશ માટે મલ્ટી-લેયર, AI આધારિત એર ડિફેન્સ શીલ્ડ તૈયાર કરવાનો છે.
વૈશ્વિક પડકારોને જોતા ભારત તેની એર ડિફેન્સ સિસ્ટમને અપગ્રેડ કરવામાં વ્યસ્ત છે. સંરક્ષણ સંશોધન અને વિકાસ સંગઠન (DRDO) ના જણાવ્યા અનુસાર, પ્રોજેક્ટ કુશા હેઠળ તૈયાર કરવામાં આવી રહેલી લાંબા અંતરની સપાટીથી હવામાં માર કરનારી સ્વદેશી મિસાઈલ સિસ્ટમના વિકાસલક્ષી પરીક્ષણો ટૂંક સમયમાં શરૂ થવા જઈ રહ્યા છે.
પ્રોજેક્ટ કુશાની ખાસિયતો
આ સિસ્ટમને એવી રીતે ડિઝાઇન કરવામાં આવી છે કે તેના વિવિધ વેરિઅન્ટ્સ 60 થી 350 કિલોમીટરની રેન્જમાં દુશ્મનના હવાઈ જોખમોને તોડી પાડી શકે. આ સિસ્ટમ લડાયક વિમાનો, ડ્રોન, ક્રૂઝ મિસાઈલ અને બેલેસ્ટિક મિસાઈલ જેવા જોખમોનો સામનો કરવામાં સક્ષમ હશે.
મિશન સુદર્શન ચક્રનો અહમ હિસ્સો
આ મિશન ભારતની વિદેશી સિસ્ટમ્સ (જેમ કે રશિયન S-400) પરની નિર્ભરતા ઘટાડશે અને સ્વદેશી સંરક્ષણ ક્ષમતાને મોટું બળ આપશે. વર્તમાન પ્રાદેશિક સુરક્ષા પરિસ્થિતિને જોતા, પ્રોજેક્ટ કુશાને વ્યૂહાત્મક રીતે અત્યંત મહત્વનો માનવામાં આવે છે.
પ્રોજેક્ટ કુશા કેવી રીતે કામ કરશે?
1.મલ્ટી-લેયર ઇન્ટરસેપ્શન:
-60-70 કિમી: ડ્રોન અને લડાયક વિમાનો માટે.
-150-200 કિમી: હાઈ-સ્પીડ ટાર્ગેટ અને સ્ટેન્ડ-ઓફ હથિયારો માટે.
-300-350 કિમી: AWACS (હવાઈ ચેતવણી વિમાન), ટેન્કર એરક્રાફ્ટ અને લાંબા અંતરના જોખમો માટે.
2.અદ્યતન રડાર અને સેન્સર:
તે લોન્ગ-રેન્જ AESA રડાર અને રિયલ-ટાઇમ ટ્રેકિંગ સિસ્ટમથી સજ્જ હશે, જે એકસાથે સેંકડો લક્ષ્યોને ટ્રેક કરી શકશે.
3.આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI):
આ સિસ્ટમ AI-સપોર્ટેડ કમાન્ડ અને કંટ્રોલ સિસ્ટમ પર કામ કરશે, જે માનવીય દખલ વગર ખૂબ જ ઓછા સમયમાં સૌથી યોગ્ય ઇન્ટરસેપ્ટર પસંદ કરીને ફાયરિંગનો નિર્ણય લેશે.
S-400 પર નિર્ભરતા કેમ ઘટશે?
ભારત અત્યારે લાંબા અંતરની સુરક્ષા માટે રશિયન S-400 સિસ્ટમ પર નિર્ભર છે. પ્રોજેક્ટ કુશાના આગમનથી:
- સપ્લાય રિસ્ક ખતમ થશે: વિદેશી દેશો દ્વારા લાદવામાં આવતા પ્રતિબંધો કે સ્પેરપાર્ટ્સના સપ્લાયમાં આવતા અવરોધનો ડર રહેશે નહીં.
- ભારતીય જરૂરિયાતો મુજબ ડિઝાઇન: S-400 એક જનરલ સિસ્ટમ છે, જ્યારે ‘કુશા’ને ભારતીય ભૂગોળ અને ચીન-પાકિસ્તાન તરફથી આવતા ચોક્કસ જોખમોને ધ્યાનમાં રાખીને બનાવવામાં આવી છે.
- અન્ય સિસ્ટમ સાથે જોડાણ: તેને આકાશ, MRSAM અને ભવિષ્યના લેસર હથિયારો સાથે સરળતાથી જોડી શકાશે.
ભારતને શું ફાયદો થશે?
આ પ્રોજેક્ટથી ભારત પાસે સંપૂર્ણ આત્મનિર્ભર એર ડિફેન્સ નેટવર્ક હશે. ઓછા ખર્ચે વધુ સુરક્ષા કવચ મળવાની સાથે ભારત ભવિષ્યમાં આ સિસ્ટમની નિકાસ (Export) પણ કરી શકશે.
પ્રોજેક્ટ કુશા માત્ર એક મિસાઈલ સિસ્ટમ નથી, પરંતુ ભારતની હવાઈ સુરક્ષા વ્યૂહરચનાનું ભવિષ્ય છે. તેનાથી ભારત પોતાની શરતો પર પોતાના આકાશની રક્ષા કરવા સક્ષમ બનશે.
