યુદ્ધના મેદાનમાં 90 લાખ ભારતીયો! મધ્ય પૂર્વમાં ભડકો થતા ભારતની અર્થવ્યવસ્થા પર મોટું જોખમ
અમેરિકા, ઈઝરાયેલ અને ઈરાન વચ્ચે વધતા જતા સૈન્ય સંઘર્ષે મધ્ય પૂર્વ (મિડિલ ઈસ્ટ) ને યુદ્ધના ઉંબરે લાવીને ઊભું કરી દીધું છે. આ તણાવની અસર માત્ર તેલના ભાવ કે વૈશ્વિક રાજકારણ પૂરતી સીમિત નથી, પરંતુ ભારત માટે આ એક અત્યંત ગંભીર ચિંતાનો વિષય છે. તેનું કારણ એ છે કે આ ‘વોરઝોન’ ગણાતા આઠ દેશોમાં અંદાજે 90 લાખથી વધુ ભારતીયો વસે છે. જો આ યુદ્ધ વધુ ભયાનક સ્વરૂપ લેશે, તો આ પ્રવાસી ભારતીયોની સુરક્ષાની સાથે સાથે ભારતની અર્થવ્યવસ્થા પર પણ તેની સીધી અને નકારાત્મક અસર પડી શકે છે.
90 લાખ ભારતીયો પર જોખમ અને રેમિટન્સનું ગણિત
ખાડી દેશો (Gulf Countries) ભારતીયો માટે રોજગારીનું સૌથી મોટું કેન્દ્ર છે. યુએઈ (UAE), સાઉદી અરેબિયા, કતાર અને કુવાઈત જેવા દેશોમાં લાખો ભારતીયો વર્ષોથી કામ કરી રહ્યા છે. આ પ્રવાસીઓ દર વર્ષે ભારતને અબજો ડોલરનું રેમિટન્સ (વિદેશથી મોકલેલા નાણાં) મોકલે છે. ભારત વિશ્વમાં સૌથી વધુ રેમિટન્સ મેળવતો દેશ છે અને તેમાં ખાડી દેશોનો હિસ્સો સિંહફાળો ધરાવે છે. યુદ્ધ વધવાને કારણે જો આ દેશોની અર્થવ્યવસ્થા પ્રભાવિત થાય અથવા ભારતીયોને ત્યાંથી પરત આવવું પડે, તો ભારતનો વિદેશી મુદ્રા ભંડાર ઘટી શકે છે.
સૌથી વધુ પૈસા યુએઈ અને સાઉદી અરેબિયાથી ભારત આવે છે. આ દેશોમાં ભારતીયો ડોક્ટર, એન્જિનિયરથી લઈને મજૂર તરીકે કામ કરે છે. યુદ્ધના કારણે જો પરિવહન અને વ્યવસાયો ઠપ થાય, તો આ કરોડો પરિવારોના ગુજરાન પર પ્રશ્નાર્થ ચિહ્ન લાગી શકે છે જેઓ ભારતમાં બેસીને આ વિદેશી કમાણી પર નિર્ભર છે.
આઠ દેશોમાં ભારતીયોની સ્થિતિ: કયા દેશમાં કેટલા NRI?
યુદ્ધગ્રસ્ત વિસ્તારોમાં રહેતા ભારતીયોના આંકડા જોઈએ તો સમજાય છે કે શા માટે ભારત સરકાર આ બાબતે ખૂબ જ સંવેદનશીલ છે. અહીં તે દેશોની યાદી છે જ્યાં અત્યારે તણાવની સ્થિતિ છે:
| દેશ | એનઆરઆઈ (NRI) | પીઆઈઓ (PIO) | કુલ સંખ્યા |
| યુએઈ (UAE) | 35.54 લાખ | 14,574 | 35.68 લાખ |
| સાઉદી અરેબિયા | 24.60 લાખ | 2,906 | 24.63 લાખ |
| કુવાઈત | 9.93 લાખ | 2,244 | 9.95 લાખ |
| કતાર | 8.35 લાખ | 1,609 | 8.36 લાખ |
| ઓમાન | 6.84 લાખ | 1,864 | 6.86 લાખ |
| બહેરીન | 3.23 લાખ | 3,899 | 3.27 લાખ |
| ઈઝરાયેલ | 20,000 | 85,000 | 1.05 લાખ |
| ઈરાન | 10,320 | 445 | 10,765 |
સૌથી વધુ ભારતીયો યુએઈમાં રહે છે, જેની સંખ્યા 35 લાખથી વધુ છે. સાઉદી અરેબિયામાં પણ અંદાજે 25 લાખ ભારતીયો છે. આ એવા વિસ્તારો છે જે અત્યારે યુદ્ધના સીધા કે પરોક્ષ પ્રભાવ હેઠળ છે. ઈઝરાયેલમાં પણ એક લાખથી વધુ ભારતીય મૂળના લોકો વસે છે.
ભારતની અર્થવ્યવસ્થા અને સુરક્ષા માટે મોટો પડકાર
જો મધ્ય પૂર્વમાં પૂર્ણ કક્ષાનું યુદ્ધ ફાટી નીકળે, તો ભારત સામે બે મોટા પડકારો હશે:
-
રેસ્ક્યુ ઓપરેશન: 90 લાખ લોકોને સુરક્ષિત રીતે ભારત પરત લાવવા એ વિશ્વનું સૌથી મોટું અને જટિલ રેસ્ક્યુ ઓપરેશન બની શકે છે. અગાઉ કુવાઈત યુદ્ધ વખતે ભારતે લાખો લોકોને એરલિફ્ટ કર્યા હતા, પણ આ વખતની સંખ્યા અને ભૌગોલિક વ્યાપ ઘણો મોટો છે.
-
તેલના ભાવ: ભારત તેની જરૂરિયાતનું 80% થી વધુ તેલ આયાત કરે છે. મધ્ય પૂર્વમાં તણાવ વધતા ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ આસમાને પહોંચી શકે છે, જેનાથી ભારતમાં મોંઘવારી વધી શકે છે અને રૂપિયો નબળો પડી શકે છે.
ભારત સરકાર અત્યારે રાજદ્વારી સ્તરે આ સંઘર્ષને રોકવા માટે સક્રિય છે. પ્રવાસી ભારતીયોને સલાહ આપવામાં આવી રહી છે કે તેઓ સ્થાનિક દૂતાવાસોના સંપર્કમાં રહે અને બિનજરૂરી પ્રવાસ ટાળે. ભારત માટે આ માત્ર પડોશી દેશોનો ઝઘડો નથી, પણ લાખો ભારતીયોના જીવન અને દેશની આર્થિક સુરક્ષાનો પ્રશ્ન છે.
