ભારત બનશે રેમિટન્સનો કિંગ: વિદેશમાં વસતા 3.5 કરોડ ભારતીયો દેશની અર્થવ્યવસ્થાને આપશે મજબૂત ટેકો
પશ્ચિમ એશિયામાં વધી રહેલા ભૌગોલિક-રાજકીય તણાવ અને ઈરાન-અમેરિકા વચ્ચેના સંભવિત સંઘર્ષની વાતો વચ્ચે ભારત માટે એક ખૂબ જ રાહત આપનારા સમાચાર સામે આવ્યા છે. સામાન્ય રીતે જ્યારે પણ ખાડી દેશોમાં યુદ્ધ જેવી સ્થિતિ સર્જાય છે, ત્યારે ત્યાં કામ કરતા ભારતીયો અને ભારતને મળતા વિદેશી હુંડિયામણ (Remittance) પર સંકટના વાદળો છવાઈ જતા હોય છે. પરંતુ સ્ટેટ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (SBI) ના લેટેસ્ટ રિસર્ચ રિપોર્ટમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે આ વખતે સ્થિતિ અલગ છે. ભારતને મળતું રેમિટન્સ ઘટવાને બદલે 140 બિલિયન ડોલરના ઐતિહાસિક આંકડા સુધી પહોંચી શકે છે.
રેમિટન્સમાં નવો રેકોર્ડ: 140 બિલિયન ડોલરનો આંકડો પાર કરશે
SBI રિસર્ચ રિપોર્ટ મુજબ, નાણાકીય વર્ષ 2026 માં ભારતને મળતું રેમિટન્સ 137 થી 140 બિલિયન ડોલરની વચ્ચે રહેવાનો અંદાજ છે. ભારત છેલ્લા ઘણા વર્ષોથી વિશ્વમાં સૌથી વધુ રેમિટન્સ મેળવનાર દેશ રહ્યો છે, અને આ ટ્રેન્ડ આગામી વર્ષોમાં પણ જળવાઈ રહેશે. નાણાકીય વર્ષ 2025 માં આ આંકડો 135.4 બિલિયન ડોલર હતો, જે અગાઉના વર્ષ કરતા 14 ટકાનો વધારો દર્શાવે છે. ચાલુ નાણાકીય વર્ષ 2026 માં માત્ર એપ્રિલથી ડિસેમ્બર દરમિયાન જ 110 બિલિયન ડોલર ભારતમાં આવી ચૂક્યા છે. આ આંકડા સ્પષ્ટ કરે છે કે વૈશ્વિક અસ્થિરતા છતાં ભારતીય અર્થતંત્રમાં વિદેશી નાણાંનો પ્રવાહ અવિરત ચાલુ છે.
યુદ્ધના તણાવ છતાં પૈસા મોકલવામાં કેમ આવ્યો ઉછાળો?
સામાન્ય તર્ક એવો હોય છે કે યુદ્ધ જેવી સ્થિતિમાં આર્થિક પ્રવૃત્તિઓ થંભી જાય છે, પરંતુ આ વખતે ખાડી દેશોમાંથી ભારત પૈસા મોકલવાના પ્રમાણમાં 30 થી 35 ટકાનો મોટો ઉછાળો જોવા મળ્યો છે. આની પાછળ એક ખાસ ‘જોખમ વ્યવસ્થાપન’ વ્યૂહરચના કામ કરી રહી છે.
વિદેશમાં કામ કરતા ભારતીયો જ્યારે અનિશ્ચિતતા અનુભવે છે, ત્યારે તેઓ ભવિષ્યની સુરક્ષા માટે પોતાની બચત વહેલી તકે વતન મોકલી દેવાનું પસંદ કરે છે. તેમને ડર હોય છે કે જો સ્થિતિ વધુ બગડશે અથવા કરન્સીના દરમાં ફેરફાર થશે, તો તેમના નાણાં ફસાઈ શકે છે. આ જ કારણ છે કે માર્ચ મહિનામાં પશ્ચિમ એશિયામાં ભારે તણાવ હોવા છતાં રેમિટન્સમાં તેજી જોવા મળી છે. સંકટના સમયે આ રીતે નાણાં ટ્રાન્સફર કરવાનું પ્રમાણ વધવું એ ભારતીય અર્થતંત્ર માટે એક મજબૂત ટેકો સાબિત થાય છે.
ગલ્ફ દેશોનું મહત્વ અને ભારતીય પ્રવાસીઓની ભૂમિકા
ભારતની આ આર્થિક તાકાત પાછળ દુનિયાભરમાં ફેલાયેલું વિશાળ ભારતીય ડાયસ્પોરા (Diaspora) છે. વિશ્વભરમાં લગભગ 35 મિલિયન ભારતીયો વસે છે, જેમાંથી અંદાજે 9 થી 10 મિલિયન લોકો માત્ર ગલ્ફ (ખાડી) દેશોમાં કામ કરે છે.
મુખ્ય દેશો: સાઉદી અરેબિયા, યુએઈ (UAE), કતાર, કુવૈત, બહેરીન અને ઓમાન.
રોજગારીના ક્ષેત્રો: આ દેશોમાં ભારતીય કામદારો બાંધકામ (Construction), સર્વિસ સેક્ટર અને એનર્જી સેક્ટરમાં પાયાની ભૂમિકા ભજવે છે.
આર્થિક પ્રદાન: ગલ્ફ દેશોમાં કામ કરતા બ્લુ-કોલર વર્કર્સથી લઈને વ્હાઈટ-કોલર પ્રોફેશનલ્સ સુધીના તમામ લોકો પોતાની કમાણીનો મોટો હિસ્સો ભારત મોકલે છે. યુએઈ અને સાઉદી અરેબિયા ભારત માટે રેમિટન્સના સૌથી મોટા સ્ત્રોત તરીકે ઉભરી આવ્યા છે. ગલ્ફ દેશોમાં તેલના ભાવમાં વધારો થવાથી ત્યાંની અર્થવ્યવસ્થા મજબૂત રહે છે, જેનો સીધો ફાયદો ત્યાં કામ કરતા ભારતીયોને અને અંતે ભારતને મળે છે.
ભારતીય અર્થતંત્ર પર રેમિટન્સની સકારાત્મક અસરો
રેમિટન્સ માત્ર આંકડા નથી, પરંતુ તે ભારતના વિદેશી મુદ્રા ભંડાર (Forex Reserves) ને મજબૂત બનાવવામાં મહત્વનો ભાગ ભજવે છે. જ્યારે ભારત 140 બિલિયન ડોલર જેવી માતબર રકમ મેળવે છે, ત્યારે તે દેશની ચાલુ ખાતાની ખાધ (Current Account Deficit) ને ઘટાડવામાં મદદ કરે છે.
આ ઉપરાંત, આ નાણાં સીધા જ ભારતના ગ્રામીણ અને શહેરી મધ્યમ વર્ગના પરિવારો સુધી પહોંચે છે. આનાથી સ્થાનિક બજારમાં વપરાશ (Consumption) વધે છે, શિક્ષણ અને આરોગ્ય પાછળનો ખર્ચ વધે છે અને છેવટે દેશના જીડીપી (GDP) ગ્રોથમાં તે મહત્વનું યોગદાન આપે છે. પશ્ચિમ એશિયામાં ગમે તેટલી અસ્થિરતા હોય, પણ ભારતીય માનવબળની વિશ્વભરમાં જે માંગ છે, તે ભારતને આર્થિક રીતે સુરક્ષિત રાખવાનું કામ કરી રહી છે.
