દેશની તિજોરી છલકાઈ! જાણો વિદેશી હૂંડિયામણ ભંડાર વધવાથી સામાન્ય માણસ અને દેશના વ્યાપારને શું થશે ફાયદો?
વૈશ્વિક આર્થિક મોરચે ચાલી રહેલી ભારે ઉથલપાથલ અને ભૌગોલિક-રાજકીય (Geopolitical) પડકારો વચ્ચે ભારતની અર્થવ્યવસ્થા માટે એક ખૂબ જ રાહતના અને ઉત્સાહવર્ધક સમાચાર સામે આવ્યા છે. દેશના વિદેશી હૂંડિયામણ ભંડાર (Foreign Exchange Reserves) માં ફરી એકવાર મોટો ઉછાળો નોંધાયો છે, જે દર્શાવે છે કે વૈશ્વિક સ્તરે ભારતીય બજાર પ્રત્યે રોકાણકારોનો ભરોસો મજબૂત છે. કેન્દ્રીય બેંક એટલે કે રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (RBI) દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલા તાજેતરના ડેટા અનુસાર, દેશની તિજોરીમાં વિદેશી ચલણનો ભંડાર રેકોર્ડ સ્તરે પહોંચી ગયો છે, જે કોઈપણ આર્થિક આંચકા સામે દેશને મજબૂત સુરક્ષા કવચ પૂરું પાડે છે.
રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (RBI) તરફથી જાહેર કરાયેલા સત્તાવાર આંકડા અનુસાર, ૨૯ મેના રોજ પૂરા થયેલા સપ્તાહમાં ભારતનો કુલ વિદેશી હૂંડિયામણ ભંડાર ૯૩૮ મિલિયન ડોલર વધીને ૬૮૨.૩૨૧ અબજ ડોલર (બિલિયન) ની સપાટીએ પહોંચી ગયો છે. આ વધારો એવા સમયે થયો છે જ્યારે વિશ્વના ઘણા દેશો મોંઘવારી, મંદીની આશંકા અને આંતરરાષ્ટ્રીય તણાવને કારણે આર્થિક કટોકટીનો સામનો કરી રહ્યા છે. આવી પરિસ્થિતિમાં ભારતનું ફોરેક્સ રિઝર્વ મજબૂત થવું એ દેશની સ્થિર આર્થિક નીતિઓ અને મજબૂત જીડીપી ગ્રોથનું પરિણામ માનવામાં આવે છે.
૧૧ મહિનાની આયાત માટે ભંડાર પર્યાપ્ત: આરબીઆઈ ગવર્નર
આરબીઆઈના ગવર્નર સંજય મલ્હોત્રાએ દેશની આર્થિક સ્થિતિ અંગે વાત કરતા જણાવ્યું હતું કે, ભારતનું વિદેશી હૂંડિયામણ ભંડાર હાલમાં અત્યંત મજબૂત અને સંતોષજનક સ્થિતિમાં છે. ૨૯ મે, ૨૦૨૬ સુધીના ડેટા દર્શાવે છે કે આ ભંડાર આગામી અંદાજે ૧૧ મહિના સુધીની ભારતની આયાત (Imports) ના ખર્ચને સરળતાથી આવરી લેવા માટે સક્ષમ છે. આંતરરાષ્ટ્રીય માપદંડો અનુસાર કોઈપણ દેશ પાસે આટલા લાંબા સમયની આયાત માટેનું ભંડાર હોવું એ આર્થિક રીતે અત્યંત સલામત ગણાય છે. ગવર્નરે વધુમાં ઉમેર્યું હતું કે, ભારત પરના બાહ્ય દેવા (External Debt) ની સામે આ અનામતની પર્યાપ્તતા લગભગ ૮૯.૧ ટકાની નજીક છે, જે વૈશ્વિક રેટિંગ એજન્સીઓ માટે પણ એક સકારાત્મક સંકેત છે.
ફોરેન કરન્સી એસેટ્સ (FCA) માં મોટો ઉછાળો
દેશના કુલ વિદેશી હૂંડિયામણ ભંડારનો સૌથી મોટો અને મહત્વનો હિસ્સો ‘ફોરેન કરન્સી એસેટ્સ’ (FCAs) ગણાય છે. સમીક્ષા હેઠળના સપ્તાહ દરમિયાન આ ફોરેન કરન્સી એસેટ્સ ૩.૧૧૬ અબજ ડોલર વધીને ૫૪૬.૧૪૮ અબજ ડોલર થઈ ગઈ છે. અત્રે ઉલ્લેખનીય છે કે, ફોરેન કરન્સી એસેટ્સમાં માત્ર યુએસ ડોલર જ નહીં, પરંતુ વૈશ્વિક બજારમાં ટ્રેડ થતા અન્ય અગ્રણી ચલણો જેવા કે યુરો, બ્રિટિશ પાઉન્ડ અને જાપાનીઝ યેનનો પણ સમાવેશ થાય છે. આ બિન-અમેરિકન ચલણોના મૂલ્યમાં આવતા ઉતાર-ચઢાવની સીધી અસર આ આંકડા પર જોવા મળતી હોય છે.
સોનાના ભંડારમાં સામાન્ય ઘટાડો
બીજી તરફ, આ જ સમયગાળા દરમિયાન દેશના ગોલ્ડ રિઝર્વ એટલે કે સોનાના ભંડારના મૂલ્યમાં થોડો ઘટાડો નોંધાયો છે. આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં સોનાના ભાવમાં થયેલા ફેરફારને કારણે ભારતના સોનાના ભંડારનું મૂલ્ય ૨.૧૮૬ અબજ ડોલર ઘટીને ૧૧૨.૬ અબજ ડોલર રહ્યું છે. જો કે, આ ઘટાડા છતાં ફોરેન કરન્સી એસેટ્સમાં થયેલા મોટા વધારાને કારણે દેશનું કુલ રિઝર્વ પ્લસમાં રહ્યું છે. આ દરમિયાન, ઇન્ટરનેશનલ મોનેટરી ફંડ (IMF) પાસે રહેલા સ્પેશિયલ ડ્રોઇંગ રાઇટ્સ (SDR) નું સ્તર ૧૮.૭૪૭ અબજ ડોલર પર સ્થિર અને યથાવત રહ્યું છે.
IMF પાસે ભારતની પોઝિશન મજબૂત થઈ
આરબીઆઈના અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે આંતરરાષ્ટ્રીય નાણાકીય ભંડોળ (IMF) પાસે ભારતની જે અનામત સ્થિતિ (Reserve Position) છે, તેમાં પણ ૮ મિલિયન ડોલરનો વાજબી વધારો થયો છે. આ વધારા સાથે તે હવે ૪.૮૨૬ અબજ ડોલર પર પહોંચી ગઈ છે. અર્થશાસ્ત્રીઓના મતે, મજબૂત વિદેશી હૂંડિયામણ ભંડાર હોવાના કારણે ભારતીય ચલણ ‘રૂપિયા’ ને આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં સ્થિરતા મળે છે અને તે ડોલર સામે બહુ નબળો પડતો નથી. આ ઉપરાંત, વિદેશી રોકાણકારો (FIIs) પણ એવા દેશોમાં વધુ રોકાણ કરવાનું પસંદ કરે છે જેમના ફોરેક્સ રિઝર્વ મજબૂત હોય. આ વધારો આવનારા દિવસોમાં ભારતીય શેરબજાર અને વેપાર ક્ષેત્ર માટે પણ બૂસ્ટર ડોઝ સમાન સાબિત થશે.
