હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં વગર મંજૂરીએ જહાજ હંકાર્યું તો માલસામાનની કિંમતનો આપવો પડશે દંડ
દુનિયાના સૌથી સંવેદનશીલ અને વ્યૂહાત્મક રીતે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ દરિયાઈ માર્ગોમાં ગણાતા ‘હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ’ (Strait of Hormuz) ને લઈને ઈરાને એક ખૂબ જ મોટું અને કડક પગલું ભર્યું છે. ઈરાને આ માર્ગથી વગર પરવાનગી પસાર થતા માલવાહક જહાજો (Cargo Ships) માટે નવા અને અત્યંત કડક નિયમોને અધિકૃત મંજૂરી આપી દીધી છે. નવા જોગવાઈઓ હેઠળ જો કોઈ પણ જહાજ વગર પરવાનગી આ રસ્તેથી પસાર થવાનો પ્રયાસ કરશે, તો તેના પર ભારે આર્થિક દંડ ફટકારવામાં આવશે. ઈરાનના આ નિર્ણયથી વૈશ્વિક રાજકારણ અને આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર જગતમાં ફરી એકવાર હલચલ મચી ગઈ છે.
ઈરાનના સરકારી મીડિયા દ્વારા આપવામાં આવેલી માહિતી મુજબ, નવા નિયમોના ઘેરાવામાં આવનાર જહાજો પર તેમના કુલ કાર્ગો એટલે કે લઈ જવામાં આવી રહેલા માલની કિંમતના પૂરા 20 ટકા જેટલો દંડ વસૂલવામાં આવશે. એટલું જ નહીં, જ્યાં સુધી આ ભારે-ભરખમ દંડ ચૂકવવામાં નહીં આવે, ત્યાં સુધી સંબંધિત જહાજને ઈરાન દ્વારા અસ્થાયી રૂપે કસ્ટડીમાં પણ રાખી શકાશે.
ઈરાની સંસદની સુરક્ષા સમિતિએ આપી લીલી ઝંડી
ઈરાની સંસદની રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સમિતિના પ્રવક્તાએ આ નવા કાનૂની પ્રાવધાનોની માહિતી આપતા જણાવ્યું કે સમિતિએ હોર્મુઝ સ્ટ્રેટથી જહાજોની અવરજવરને નિયંત્રિત કરવા અને પોતાની દરિયાઈ સરહદોની સુરક્ષાને વધુ મજબૂત કરવા માટે આ નિર્ણય લીધો છે.
આ નવા નિયમ હેઠળ, જો કોઈ જહાજ નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરતું પકડાય છે, તો તેના પર તેના માલની કુલ કિંમતના 20 ટકા હિસ્સો દંડ તરીકે નાખવામાં આવશે. આ પ્રક્રિયાની દેખરેખ અને કાનૂની મામલાઓના નિકાલ માટે ઈરાનની ન્યાયપાલિકાને વિશેષ શાખાઓ (Special Branches) રચવાનો આદેશ આપવામાં આવ્યો છે. આ વિશેષ અદાલતો અને શાખાઓમાં દરિયાઈ કાયદા (Maritime Law) તથા આંતરરાષ્ટ્રીય દરિયાઈ કાયદાના જાણકારોની સાથેસાથે અનુભવી ન્યાયાધીશોને તૈનાત કરવામાં આવશે, જેથી ઉલ્લંઘનના મામલાઓમાં ત્વરિત અને કડક કાનૂની કાર્યવાહી કરી શકાય.
આંતરરાષ્ટ્રીય કરારો અને નિયમો માટે કડક માળખું
ઈરાનના આ નવા કાયદામાં એ પણ સ્પષ્ટ કરવામાં આવ્યું છે કે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટના ઉપયોગ અથવા નિયંત્રણ સાથે જોડાયેલો કોઈ પણ દ્વિપક્ષીય કે બહુપક્ષીય આંતરરાષ્ટ્રીય કરાર કે બાધ્યકારી દસ્તાવેજ માત્ર દેશના બંધારણના નિર્ધારિત અનુચ્છેદો (અનુચ્છેદ 77, 125, 176 અને 57) ના માળખાની અંદર જ તૈયાર થવો જોઈએ.
આની સાથેસાથે પારદર્શિતા અને સુરક્ષા વ્યવસ્થા જાળવી રાખવા માટે ઈરાનના સશસ્ત્ર દળોનો જનરલ સ્ટાફ કાં તો સીધો અથવા તો રક્ષણ મંત્રાલયના માધ્યમથી દર ત્રણ મહિને સંસદની રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા અને વિદેશ નીતિ સમિતિને આ કાયદાના અમલ અને જમીની સ્થિતિ સાથે જોડાયેલો એક વિસ્તૃત અહેવાલ સોંપશે.
ટ્રમ્પના નિવેદન અને પરમાણુ ચેતવણી વચ્ચે ગરમાયું બજાર
ટ્રમ્પના નિવેદન અને પરમાણુ ચેતવણી વચ્ચે ગરમાયું બજારઈરાનનો આ નવો અને કડક નિર્ણય એવા સમયે સામે આવ્યો છે જ્યારે અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ભૂ-રાજકીય તણાવ પોતાના ચરમ પર છે. અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ દ્વારા સંયુક્ત રાષ્ટ્ર મહાસભા (UNGA) માં આપવામાં આવેલા એક તીખા ભાષણ પછી વૈશ્વિક સ્તરે ભૂકંપ આવી ગયો છે.
સંયુક્ત રાષ્ટ્રમાં પોતાના સંબોધન દરમિયાન, ટ્રમ્પે ઈરાનને ચેતવણી આપી કે તે એક નિર્ણાયક વળાંક પર છે. તેમણે ઈરાન સમક્ષ એક વિકલ્પ રજૂ કર્યો: એક તરફ શાંતિ સમજૂતી અથવા બીજી તરફ સખત લશ્કરી કાર્યવાહીનો ખતરો. અમેરિકા અને ઈરાન અંતે કોઈ રાજદ્વારી સમાધાન સુધી પહોંચી શકશે તેવી આશા વ્યક્ત કરવાની સાથે સાથે, ટ્રમ્પે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં એ પણ જણાવ્યું કે અમેરિકા કોઈપણ સંજોગોમાં ઈરાનને પરમાણુ હથિયારો વિકસાવવા દેશે નહીં.
કાચા તેલની કિંમતોમાં આવ્યો ઉછાળો
ઈરાનની આ નવી ધમકી અને અમેરિકા સાથે વધતા તણાવના વાતાવરણની સીધી અસર હવે વૈશ્વિક તેલ બજાર પર દેખાવા લાગી છે. અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિના ભાષણના તરત પછી મંગળવાર, 22 સપ્ટેમ્બરના રોજ આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં કાચા તેલ (Crude Oil) ની કિંમતો ફરી એકવાર ઉછળીને 100 ડોલર પ્રતિ બેરલને પાર ચાલી ગઈ.
બ્રેન્ટ ક્રૂડના ભાવ બેરલ દીઠ $૧૦૦.૦૪ ની આસપાસ છે, જ્યારે વેસ્ટ ટેક્સાસ ઇન્ટરમીડિયેટ (WTI) બેરલ દીઠ $૯૧ થી ઉપર ટ્રેડ થઈ રહ્યું છે. હોર્મુઝની સામુદ્રધુની (Strait of Hormuz) એ વિશ્વના મુખ્ય તેલ પુરવઠા માર્ગોમાંનો એક છે, જેના દ્વારા વૈશ્વિક તેલનો મોટો હિસ્સો પસાર થાય છે. આ બાબતને ધ્યાનમાં લેતા, તેમજ ઈરાનના નવા કડક નિયમો અને અમેરિકા-ઈરાન વચ્ચેના વધતા તણાવને જોતા, આગામી દિવસોમાં વૈશ્વિક ઊર્જા બજારો અને તેલના ભાવ પર નજીકથી નજર રાખવામાં આવે તેવી પૂરી શક્યતા છે.
