ભારતીય મૂળના નેતા ઝોહરાન મમદાની માટે રાષ્ટ્રપતિ બનવું અશક્ય, જાણો કેમ?
ન્યૂયોર્ક સિટીના મેયરની ચૂંટણીમાં ભારતીય મૂળના ડેમોક્રેટિક સોશિયાલિસ્ટ સાંસદ ઝોહરાન મમદાનીએ (Zohran Mamdani) જીત મેળવીને ઇતિહાસ રચ્યો છે. તેઓ ન્યૂયોર્ક સિટીના પહેલા મુસ્લિમ અને દક્ષિણ એશિયન મૂળના મેયર બનવા જઈ રહ્યા છે. તેમની આ જીતથી ઘણા લોકો તેમને દેશના રાષ્ટ્રપતિ પદના ઉમેદવાર તરીકે જોવા લાગ્યા છે, પરંતુ અમેરિકાના બંધારણ મુજબ, તેઓ આ સર્વોચ્ચ પદ ક્યારેય સંભાળી શકશે નહીં.
મુખ્ય કારણ: જન્મજાત નાગરિકતાની આવશ્યકતા
ઝોહરાન મમદાનીના રાષ્ટ્રપતિ બનવાના માર્ગમાં અમેરિકાના બંધારણનો અનુચ્છેદ II, ખંડ 1 (Article II, Section 1) આડો આવે છે.
- બંધારણનો નિયમ: આ નિયમ સ્પષ્ટપણે જણાવે છે કે, “જન્મજાત અમેરિકન નાગરિક સિવાય કોઈ પણ વ્યક્તિ રાષ્ટ્રપતિ પદ માટે પાત્ર ગણાશે નહીં.”
- જન્મજાત નાગરિક (Natural-born Citizen) એટલે શું? તેનો અર્થ એવો વ્યક્તિ છે જે જન્મથી જ અમેરિકાનો નાગરિક હોય (યુએસની જમીન પર જન્મ અથવા અમેરિકન માતા-પિતાના સંતાન તરીકે વિદેશમાં જન્મ).
- ‘નેચરલાઈઝેશન’થી નાગરિક બનેલા અયોગ્ય: જે વ્યક્તિ અમેરિકાની બહાર જન્મેલા હોય અને બાદમાં નેચરલાઈઝેશન (Naturalization – કુદરતી નાગરિકતા) પ્રક્રિયા દ્વારા નાગરિકતા મેળવી હોય, તેમને રાષ્ટ્રપતિ પદ માટે અયોગ્ય માનવામાં આવે છે.
ઝોહરાન મમદાનીનો કિસ્સો
- જન્મસ્થળ: મમદાનીનો જન્મ 1991માં યુગાન્ડાના કમ્પાલા ખાતે ભારતીય-યુગાન્ડી માતા-પિતાને ત્યાં થયો હતો.
- નાગરિકતા: તેઓ બાદમાં અમેરિકા આવી ગયા અને 2018માં કુદરતી નાગરિકતા (Naturalized Citizen) દ્વારા અમેરિકન નાગરિક બન્યા.
- અયોગ્યતા: તેમની નાગરિકતા જન્મથી નહીં, પણ નેચરલાઈઝેશન દ્વારા પ્રાપ્ત થઈ છે. આથી, બંધારણ હેઠળ તેઓ જન્મજાત નાગરિક ગણાતા નથી.
આ બંધારણીય નિયમ તેમના નિવાસની અવધિ, રાજકીય નેતૃત્વ, ચૂંટાયેલા પદનો અનુભવ કે જાહેર સમર્થનથી પ્રભાવિત થતો નથી. આ જ નિયમ એવા અન્ય પ્રભાવશાળી વ્યક્તિઓને પણ લાગુ પડે છે જેમનો જન્મ અમેરિકાની બહાર થયો હોય અને પછીથી અમેરિકન નાગરિક બન્યા હોય (દા.ત., એલોન મસ્ક અથવા આર્નોલ્ડ શ્વાર્ઝેનેગર).
કાયદામાં ફેરફારની શક્યતા
આ પ્રતિબંધને બદલવા માટે બંધારણીય સુધારો (Constitutional Amendment) કરવો જરૂરી છે. આ માટે કોંગ્રેસના બંને ગૃહો (સેનેટ અને હાઉસ ઓફ રિપ્રેઝન્ટેટિવ્સ) તેમજ રાજ્યોની બહુમતીની મંજૂરી મેળવવી પડે, જે એક અત્યંત મુશ્કેલ પ્રક્રિયા છે.
તેમની વિજય બાદની સ્પીચમાં મમદાનીએ વ્હાઇટ હાઉસ તરફ ઈશારો કરતા કહ્યું હતું કે, “ન્યૂયોર્ક હંમેશા એક આપ્રવાસી શહેર રહેશે, એક એવું શહેર જે આપ્રવાસીઓએ બનાવ્યું છે, આપ્રવાસીઓની તાકાતથી ચાલે છે અને આજે રાતથી તેનું નેતૃત્વ પણ એક આપ્રવાસી કરી રહ્યો છે. તેથી સાંભળો, રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પ, જ્યારે હું કહું છું: અમારા સુધી પહોંચવા માટે તમારે અમારા બધાને પાર કરવા પડશે.” જોકે, કાયદેસર રીતે રાષ્ટ્રપતિ પદ તેમના માટે ઉપલબ્ધ નથી.
