૫૬૯૧ એકર જમીન પર ફેલાયેલા ૯૧૦ તળાવો નીમ કરીને જળ સંવર્ધનનો મજબૂત આધાર
કચ્છ જેવા અર્ધશુષ્ક પ્રદેશમાં પાણીની સમસ્યાના કાયમી ઉકેલ અને જળ સંસાધનોના સંરક્ષણ માટે કચ્છ જિલ્લા કલેક્ટર શ્રી આનંદ પટેલની આગેવાનીમાં એક અભૂતપૂર્વ ઝુંબેશ હાથ ધરવામાં આવી છે. ગુજરાતમાં સૌપ્રથમવાર કોઈ જિલ્લાએ આટલી મોટી સંખ્યામાં તળાવોની વૈજ્ઞાનિક માપણી કરી તેને સત્તાવાર રેવન્યૂ રેકર્ડ પર લાવવાની કામગીરી પૂર્ણ કરી છે.
‘તળાવ નીમ’ અભિયાન અને તેની પ્રક્રિયા
મહેસૂલ વિભાગ દ્વારા શરૂ કરાયેલા આ ત્રણ મહિનાના અભિયાનમાં આધુનિક અભિગમ અપનાવવામાં આવ્યો:
-
વૈજ્ઞાનિક માપણી: ભવિષ્યમાં ક્ષેત્રફળ અંગે કોઈ વિવાદ ન થાય તે માટે ડીઆઈએલઆર (DILR) ની મદદથી આધુનિક ટેકનોલોજી દ્વારા તળાવોની માપણી કરાઈ.
-
સત્તાવાર રેકર્ડ: માપણી બાદ આખરી હુકમો કરીને ૯૧૦ તળાવોને રેવન્યૂ રેકર્ડ પર લાવવામાં આવ્યા છે, જેનાથી દબાણો અને ગેરકાયદેસર કબજો અટકશે.
-
ભુજ પર વિશેષ ધ્યાન: એકલા ભુજ શહેરમાં જ ૨૧ જેટલા તળાવોને નીમ કરી સંબંધિત ઓથોરિટીને સોંપવાની પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરવામાં આવી છે.
તાલુકાવાર આંકડાકીય વિગતો
કચ્છના તમામ ૧૦ તાલુકાઓમાં કુલ ૫૬૯૧ એકર જમીન તળાવો માટે સુરક્ષિત કરવામાં આવી છે:
-
ભુજ: ૩૧૩ તળાવો
-
નખત્રાણા: ૧૬૩ તળાવો
-
અંજાર: ૧૩૨ તળાવો
-
અબડાસા: ૮૭ તળાવો
-
અન્ય તાલુકાઓ: મુંદ્રા (૨૫), માંડવી (૩૮), ભચાઉ (૭૮), રાપર (૧૮), લખપત (૪૫) અને ગાંધીધામ (૧૧).
દૂરગામી અસરો અને ફાયદા
તળાવોને સત્તાવાર દરજ્જો મળવાથી આગામી સમયમાં જળ વ્યવસ્થાપન ક્ષેત્રે મોટા પરિવર્તનો આવશે:
-
જળસંચય યોજનાઓ: હવે આ તળાવોમાં ‘સુજલામ સુફલામ’ અને ‘અમૃત સરોવર’ જેવી યોજનાઓ હેઠળ આયોજનબદ્ધ કામો થઈ શકશે.
-
ભૂગર્ભ જળ: જળસંગ્રહ વધવાથી આસપાસના બોરવેલ અને કુવાઓના જળસ્તર ઊંચા આવશે અને જમીનમાં ખારાશ ઘટશે.
-
પર્યાવરણ અને પશુપાલન: વન વિભાગ દ્વારા તળાવોની પાળે વૃક્ષારોપણ કરાશે, જે ‘માઈક્રો-ક્લાઈમેટ’ સુધારશે અને પશુ-પંખીઓ માટે પાણીની વ્યવસ્થા ઊભી થશે.
આ ઝુંબેશ માત્ર જમીન માપણી નથી, પરંતુ ભવિષ્યની પેઢી માટે જળ સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવાનું એક મજબૂત પગલું છે. કલેક્ટરશ્રીએ સિંચાઈ અને વન વિભાગને આ નીમ થયેલા તળાવોના વિકાસ માટે માઈક્રો પ્લાનિંગ કરવા સૂચના આપી છે.
