LIC ની મોટી હાર! ગ્રાહક આયોગે કહ્યું – ‘બીમારી છુપાવવાનો આરોપ લગાવીને રોકાણકારોને પરેશાન ન કરો.’
જીવન વીમો (Life Insurance) હંમેશા મુશ્કેલ સમયમાં પરિવાર માટે એક મોટો આર્થિક સહારો સાબિત થતો હોય છે. પરંતુ જ્યારે કોઈ વીમા કંપની ગંભીર બીમારી છુપાવવાનો આરોપ લગાવીને વીમા રકમ ચૂકવવાનો ઇનકાર કરી દે, ત્યારે શોકસંતપ્ત પરિવારની મુશ્કેલીઓમાં ભારે વધારો થઈ જતો હોય છે.
હાલમાં જ મધ્યપ્રદેશમાંથી એક એવો જ કિસ્સો સામે આવ્યો છે, જ્યાં એક મહિલાએ પોતાના દિવંગત પતિના જીવન વીમા પૉલિસીના નાણાં મેળવવા માટે લાંબી અને કાનૂની લડાઈ લડવી પડી હતી. અંતે, ગ્રાહક આયોગે મહિલાના પક્ષમાં ઐતિહાસિક ચુકાદો આપતા ભારતીય જીવન વીમા નિગમ (LIC) ની અપીલને ફગાવી દીધી છે.
શું હતો સમગ્ર વિવાદ અને LIC ના આરોપો?
આ સમગ્ર મામલો મધ્યપ્રદેશના રહેવાસી આશા દેવી શીતલાની સાથે જોડાયેલો છે. તેમના પતિ હસનંદે ૧૪ માર્ચ ૨૦૦૬ અને ૨૧ ઓક્ટોબર ૨૦૦૮ના રોજ અનુક્રમે ૧ લાખ અને ૨ લાખ રૂપિયાની બે જીવન વીમા પૉલિસીઓ ખરીદી હતી. સમયસર પ્રીમિયમ જમા ન થવાને કારણે આ બંને પૉલિસીઓ બંધ થઈ ગઈ હતી, જેને બાદમાં ૧૪ ડિસેમ્બર ૨૦૧૦ના રોજ ફરીથી ચાલુ (Revive) કરાવવામાં આવી હતી.
કમનસીબે, માર્ચ ૨૦૧૨માં હસનંદનું અવસાન થયું. પતિના મૃત્યુ પછી, પત્ની આશા દેવીએ બંને પૉલિસી હેઠળ મળવાપાત્ર વીમા રકમ માટે દાવો કર્યો હતો. પરંતુ, LIC એ ૧૬ જાન્યુઆરી ૨૦૧૪ના રોજ તેમનો ક્લેમ રદ કરી દીધો હતો.
LIC નો દાવો હતો કે પૉલિસી ફરી શરૂ કરાવતી વખતે હસનંદે પોતાની મેડિકલ હિસ્ટ્રીની સાચી માહિતી છુપાવી હતી. કંપનીના જણાવ્યા અનુસાર તેમને ટાઈપ-૨ ડાયાબિટીસ (Type-2 Diabetes) અને હાઈ બ્લડ પ્રેશર (High Blood Pressure) ની સમસ્યા હતી, જેનો ખુલાસો હેલ્થ ડિક્લેરેશન ફોર્મમાં કરવામાં આવ્યો નહોતો. LIC એ આ દાવાના સમર્થનમાં એક ડૉક્ટરના મેડિકલ સર્ટિફિકેટનો પણ હવાલો આપ્યો હતો.
બીજી બાજુ, આશા દેવીએ આ દાવા સામે સવાલ ઉઠાવતા સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે તેમના પતિની ક્યારેય તે ડૉક્ટર દ્વારા સારવાર કરવામાં આવી જ નહોતી.
દસ્તાવેજોની તારીખોમાં જોવા મળી ગંભીર ગરબડ
આ કેસની સુનાવણી દરમિયાન વીમા લોકપાલ (Insurance Ombudsman) અને ગ્રાહક ફોરમનું ધ્યાન કેટલાક ચોંકાવનારા પુરાવાઓ પર ગયું. તપાસ દરમિયાન સંબંધિત દસ્તાવેજોમાં ગંભીર ગરબડો પકડાઈ હતી.
પૉલિસી ડિસેમ્બર ૨૦૧૦માં ફરીથી શરૂ કરવામાં આવી હતી, જ્યારે હેલ્થ ડિક્લેરેશન ફોર્મ પર ડિસેમ્બર ૨૦૧૨ની તારીખ નોંધાયેલી હતી! સૌથી આશ્ચર્યજનક બાબત એ હતી કે હસનંદનું મૃત્યુ તો તે પહેલાં જ માર્ચ ૨૦૧૨માં થઈ ચૂક્યું હતું. આ સ્પષ્ટપણે દર્શાવતું હતું કે દસ્તાવેજો અને રેકોર્ડ્સમાં ક્યાંક મોટી ક્ષતિ કે બેદરકારી રહી છે.
રાજ્ય ગ્રાહક આયોગનો કડક ચુકાદો
આ કેસ લાંબી કાનૂની પ્રક્રિયામાંથી પસાર થતાં મધ્યપ્રદેશ રાજ્ય ગ્રાહક આયોગ સમક્ષ પહોંચ્યો હતો. ૩૦ ઓક્ટોબરે રાજ્ય ગ્રાહક આયોગે પોતાના ચુકાદામાં સ્વીકાર્યું કે LIC એ ગ્રાહક દ્વારા બીમારી છુપાવવામાં આવી હોવાના આરોપને સાબિત કરવા માટે કોઈ મજબૂત અને પર્યાપ્ત મેડિકલ પુરાવા રજૂ કર્યા નથી.
આ સાથે જ આયોગે LIC ની અપીલને ફગાવી દીધી અને જિલ્લા આયોગના અગાઉના નિર્ણયને યથાવત રાખ્યો. જિલ્લા આયોગે LIC ને નીચે મુજબના આદેશો આપ્યા હતા:
વીમાની રકમ: બંને પૉલિસી હેઠળ કુલ ૩ લાખ રૂપિયાની વીમા રકમ ચૂકવવી.
બોનસ: પૉલિસીના નિયમો અનુસાર લાગુ પડતું બોનસ આપવું.
વ્યાજ: ૧૬ જાન્યુઆરી ૨૦૧૪થી લઈને વાસ્તવિક ચૂકવણી થાય ત્યાં સુધી વાર્ષિક ૭ ટકાના દરે વ્યાજ ચૂકવવું.
ક્ષતિપૂર્તિ અને ખર્ચ: પીડિત મહિલાને માનસિક ત્રાસ માટે ૫ હજાર રૂપિયા અને કાનૂની લડાઈના ખર્ચ પેટે ૧,૫૦૦ રૂપિયા ચૂકવવાનો પણ આદેશ આપવામાં આવ્યો હતો.
આ ચુકાદો રોકાણકારો અને વીમા ધારકો માટે કેમ મહત્વપૂર્ણ છે?
આ ચુકાદો સમગ્ર વીમા ક્ષેત્ર માટે એક મોટો દાખલો બેસાડે છે. આનાથી સ્પષ્ટ થાય છે કે વીમા કંપનીઓ માત્ર સામાન્ય આક્ષેપો કરીને કે કોઈપણ પુરાવા વગર ગ્રાહકોનો ક્લેમ રદ કરી શકે નહીં.
જો કોઈ કંપની ક્લેમ નામંજૂર કરવા માંગતી હોય, તો તેણે અદાલત કે ગ્રાહક ફોરમમાં સાબિત કરવું પડશે કે પૉલિસી ધારકે જાણી જોઈને પોતાની બીમારી છુપાવી હતી. તેના માટે કંપનીએ નક્કર મેડિકલ રેકોર્ડ્સ અને વિશ્વસનીય દસ્તાવેજો રજૂ કરવા અનિવાર્ય છે. આ નિર્ણયથી સામાન્ય વીમાધારકોને ન્યાય મેળવવાની આશા વધુ મજબૂત બની છે.
