૭ વર્ષનો રેકોર્ડ તૂટ્યો! શેરબજારના તણાવ વચ્ચે આ મ્યુચ્યુઅલ ફંડમાં રોકાણકારોએ ઠાલવ્યા ₹૧.૬૫ લાખ કરોડ
શેરબજારમાં સતત જોવા મળી રહેલી વધ-ઘટ (વોલેટિલિટી) અને વૈશ્વિક સ્તરે ચાલી રહેલા રાજકીય તણાવની વચ્ચે રોકાણકારોનો મૂડ બદલાયો છે. અત્યારે રોકાણકારો જોખમ લેવાના બદલે પોતાના નાણાં સુરક્ષિત જગ્યાએ રાખવાનું વધુ પસંદ કરી રહ્યા છે. આ બદલાતા ટ્રેન્ડની સીધી અસર મ્યુચ્યુઅલ ફંડ ઉદ્યોગ પર જોવા મળી છે. એપ્રિલ ૨૦૨૬માં લિક્વિડ ફંડ્સ (ટૂંકા ગાળા માટે નાણાં રોકવાના મ્યુચ્યુઅલ ફંડ) માં રોકાણનો પ્રવાહ એટલો બધો વધી ગયો છે કે તેણે છેલ્લા ૭ વર્ષનો રેકોર્ડ તોડી નાખ્યો છે.
એસોસિએશન ઓફ મ્યુચ્યુઅલ ફંડ્સ ઇન ઇન્ડિયા (AMFI) દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલા સત્તાવાર આંકડા અનુસાર, એપ્રિલ ૨૦૨૬ના મહિનામાં લિક્વિડ ફંડ્સમાં ચોખ્ખું રોકાણ (Net Inflow) ૧.૬૫ લાખ કરોડ રૂપિયાના સ્તરે પહોંચી ગયું છે. આ આંકડો દર્શાવે છે કે રોકાણકારો અત્યારે બજારના જોખમોથી બચીને સુરક્ષિત અને લિક્વિડ ઓપ્શન તરફ વળી રહ્યા છે. આ સમગ્ર ઘટનાક્રમ, તેની પાછળના કારણો અને લિક્વિડ ફંડ્સના ફાયદાઓ વિશે વિગતવાર માહિતી નીચે મુજબ છે.
લિક્વિડ ફંડ્સમાં રેકોર્ડબ્રેક વધારો: ૭ વર્ષની સૌથી ઊંચી સપાટી
જો આપણે ગયા વર્ષના આંકડા સાથે સરખામણી કરીએ તો આ વધારો ખરેખર આશ્ચર્યજનક છે. ગયા વર્ષે એપ્રિલ મહિનામાં લિક્વિડ ફંડ્સમાં ૧.૧૯ લાખ કરોડ રૂપિયાનું રોકાણ આવ્યું હતું. તેની સામે આ વર્ષે એપ્રિલમાં વાર્ષિક ધોરણે ૪૬,૪૪૮ કરોડ રૂપિયાનો જંગી વધારો નોંધાયો છે. છેલ્લા સાત વર્ષના ઇતિહાસમાં એપ્રિલ મહિના દરમિયાન આવેલો આ સૌથી મોટો રોકાણ પ્રવાહ છે.
સામાન્ય રીતે એપ્રિલ મહિનામાં કોર્પોરેટ્સ અને સંસ્થાઓ નાણાકીય વર્ષની શરૂઆતમાં પોતાની વધારાની મૂડી ટૂંકા ગાળા માટે પાર્ક કરતી હોય છે, પરંતુ આ વર્ષે વૈશ્વિક તણાવ અને શેરબજારની અનિશ્ચિતતાએ આ પ્રવાહને બમણી ઝડપ આપી દીધી છે. છૂટક રોકાણકારોથી લઈને મોટા બિઝનેસ હાઉસ સુધીના તમામ લોકો અત્યારે ‘વેઇટ એન્ડ વોચ’ (રાહ જુઓ અને જુઓ) ની નીતિ અપનાવી રહ્યા છે.
બેંકિંગ સિસ્ટમમાં લિક્વિડિટી (રોકડ) નો વધારો અને તેની અસર
આ રેકોર્ડબ્રેક રોકાણ પાછળનું એક મુખ્ય કારણ બેંકિંગ સિસ્ટમમાં નાણાંની ઉપલબ્ધતા એટલે કે લિક્વિડિટીમાં થયેલો વધારો છે. આર્થિક નિષ્ણાતોના મતે, એપ્રિલ મહિના દરમિયાન બેંકિંગ સિસ્ટમમાં સરપ્લસ (વધારાની) રોકડ રકમ ૨ લાખ કરોડથી વધીને ૫.૫ લાખ કરોડ રૂપિયાની વચ્ચે રહી હતી. આની સરખામણીએ ગયા વર્ષે આ જ સમયગાળામાં બેંકો પાસે માત્ર ૧ લાખ કરોડથી ૨ લાખ કરોડ રૂપિયાની વધારાની રોકડ હતી.
રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા (RBI) દ્વારા લેવામાં આવેલા કેટલાક મહત્વના આર્થિક પગલાંઓને કારણે બજારમાં નાણાંની તંગી સર્જાઈ નથી. જ્યારે બેંકો અને મોટી કંપનીઓ પાસે આટલી મોટી માત્રામાં વધારાના નાણાં પડ્યા હોય, ત્યારે તેઓ તેને બિનઉત્પાદક રાખવાના બદલે લિક્વિડ ફંડ્સમાં રોકવાનું વધુ યોગ્ય સમજે છે, કારણ કે ત્યાંથી તેમને ટૂંકા ગાળામાં પણ સારું વળતર મળી રહે છે.
આકર્ષક વ્યાજ દરો અને ‘યીલ્ડ એડવાન્ટેજ’
ટૂંકા ગાળાના વ્યાજ દરોની સ્થિતિએ પણ રોકાણકારોને લિક્વિડ ફંડ્સ તરફ આકર્ષવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી છે. એપ્રિલ મહિના દરમિયાન સર્ટિફિકેટ્સ ઓફ ડિપોઝિટ (CD) ના વ્યાજ દરો ૬.૫% થી ૭.૫% ની આસપાસ રહ્યા હતા. બીજી તરફ, લિક્વિડ ફંડ્સે રોકાણકારોને આશરે ૫.૫% થી ૬% ની આસપાસ વળતર (Return) આપ્યું હતું.
જો તેની સરખામણી ઓવરનાઈટ રેટ (જે આશરે ૫% ની આસપાસ હતા) સાથે કરવામાં આવે, તો લિક્વિડ ફંડ્સમાં રોકાણ કરનારાઓને ૫૦ થી ૧૦૦ બેસિસ પોઈન્ટ્સનો સ્પષ્ટ ‘યીલ્ડ એડવાન્ટેજ’ (વધુ વળતરનો લાભ) મળ્યો હતો. ઓછા જોખમે વધુ વળતર મળતું હોવાને કારણે જ મોટી કંપનીઓએ પોતાના કરોડો રૂપિયા ઓવરનાઈટ ફંડ્સ કે સેવિંગ્સ એકાઉન્ટમાં રાખવાના બદલે લિક્વિડ ફંડ્સમાં ટ્રાન્સફર કર્યા હતા.
લિક્વિડ ફંડ્સ શું છે અને તે કેવી રીતે કામ કરે છે?
ઘણા સામાન્ય રોકાણકારોના મનમાં પ્રશ્ન થાય છે કે લિક્વિડ ફંડ્સ વાસ્તવમાં શું છે? સરળ શબ્દોમાં કહીએ તો, લિક્વિડ ફંડ્સ એ ડેટ મ્યુચ્યુઅલ ફંડ્સ (Debt Mutual Funds) નો જ એક પ્રકાર છે. આ ફંડ્સ તમારા પૈસા શેરબજારમાં (ઇક્વિટીમાં) રોકતા નથી, તેથી તેમાં બજારના કડાકાનું જોખમ હોતું નથી.
લિક્વિડ ફંડ્સના મેનેજરો લોકોના પૈસા ખૂબ જ ટૂંકા ગાળાના સરકારી અને કોર્પોરેટ નાણાકીય સાધનોમાં રોકે છે, જેમ કે:
-
ટ્રેઝરી બિલ્સ (Treasury Bills): સરકાર દ્વારા ટૂંકા ગાળાની નાણાકીય જરૂરિયાતો માટે બહાર પાડવામાં આવતા સુરક્ષિત બોન્ડ્સ.
-
ગવર્નમેન્ટ સિક્યોરિટીઝ (Government Securities): કેન્દ્ર કે રાજ્ય સરકારોની સુરક્ષિત જામીનગીરીઓ.
-
કોલ મની (Call Money): બેંકો વચ્ચે એક કે બે દિવસ માટે થતી નાણાંની લેવડ-દેવડ.
સૌથી મહત્વની વાત એ છે કે આ ફંડ્સ માત્ર એવા જ સાધનોમાં રોકાણ કરી શકે છે જેમનો મેચ્યોરિટી પિરિયડ (પાકતી મુદત) ૯૧ દિવસ કે તેથી ઓછો હોય. સમયગાળો ઘણો ટૂંકો હોવાને કારણે આ ફંડ્સમાં વ્યાજ દરની વધ-ઘટનું જોખમ નહિવત થઈ જાય છે.
સામાન્ય લોકો માટે લિક્વિડ ફંડ્સનો ઉપયોગ કેવી રીતે ફાયદાકારક?
લિક્વિડ ફંડ્સ માત્ર મોટી કંપનીઓ કે બેંકો માટે જ નહીં, પરંતુ આપણા જેવા સામાન્ય રોકાણકારો માટે પણ ખૂબ જ ઉપયોગી સાધન છે. આ ફંડ્સનો ઉપયોગ સામાન્ય રીતે ૧ થી ૩ મહિનાના ગાળા માટે પૈસા પાર્ક કરવા માટે થાય છે. આને આપણે કેટલાક રોજિંદા ઉદાહરણો દ્વારા સમજી શકીએ:
૧. બાળકોની સ્કૂલ ફી માટે: ધારો કે તમારા બાળકની શાળાની વાર્ષિક કે છમાસિક ફી ભરવા માટે બે મહિનાનો સમય બાકી છે અને તમારી પાસે અત્યારે પૈસા આવી ગયા છે. આ પૈસા બેંકના સામાન્ય સેવિંગ્સ એકાઉન્ટમાં રાખવાના બદલે તમે બે મહિના માટે લિક્વિડ ફંડમાં મૂકી શકો છો.
૨. વેકેશન કે હોલિડે પ્લાનિંગ: જો તમે આગામી ત્રણ મહિના પછી પરિવાર સાથે કોઈ પ્રવાસ પર જવાના હોવ અને તેના માટેનું બજેટ અત્યારથી જ અલગ કરી દીધું હોય, તો તે રકમને લિક્વિડ ફંડમાં રાખીને થોડું વધારે વળતર કમાઈ શકાય છે.
૩. ઇમરજન્સી ફંડ (Emergency Fund): અચાનક આવી પડતી તબીબી જરૂરિયાતો કે અન્ય આકસ્મિક ખર્ચાઓ માટે જે પૈસા આપણે અલગ રાખીએ છીએ, તેને લિક્વિડ ફંડમાં રાખી શકાય છે. આ ફંડ્સમાંથી પૈસા પાછા ખેંચવા (Redeem કરવા) ખૂબ જ સરળ છે અને સામાન્ય રીતે ૨૪ કલાકની અંદર પૈસા તમારા બેંક ખાતામાં આવી જાય છે. કેટલાક ફંડ્સ તો ઇન્સ્ટન્ટ રિડેમ્પશનની સુવિધા પણ આપે છે.
વૈશ્વિક અનિશ્ચિતતાના આ સમયમાં, જ્યાં સુધી શેરબજારમાં સ્થિરતા ન આવે ત્યાં સુધી લિક્વિડ ફંડ્સ રોકાણકારો માટે એક ઉત્તમ અને સુરક્ષિત આશ્રયસ્થાન સાબિત થઈ રહ્યા છે.
