શું ફેફસાંમાં પાણી ભરાવું જીવલેણ છે? એક્સપર્ટ્સ પાસેથી સમજો આ બીમારીના શરૂઆતી સંકેતો

ફેફસામાં પાણી ભરાવવું કેટલું જોખમી? જાણો તેના કારણો, લક્ષણો અને બચવાના ઉપાયો

ઘણીવાર એવું બને છે કે કોઈ વ્યક્તિને સતત છાતીમાં દુખાવો થતો હોય અને શ્વાસ લેવામાં તકલીફ પડતી હોય, ત્યારે ડોક્ટર એક્સ-રે અથવા સીટી સ્કેન કરાવવાની સલાહ આપે છે. આ રિપોર્ટમાં જ્યારે ખબર પડે છે કે ‘ફેફસામાં પાણી ભરાયું છે’, ત્યારે દર્દી અને તેનો પરિવાર ગભરાઈ જાય છે. સામાન્ય ભાષામાં જેને ફેફસામાં પાણી ભરાવવું કહેવાય છે, તેને તબીબી વિજ્ઞાનમાં ‘પલ્મોનરી એડિમા’ (Pulmonary Edema) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

આ સમસ્યા કેમ થાય છે, તે કેટલી ખતરનાક હોઈ શકે છે અને તેનાથી કેવી રીતે બચી શકાય, તે અંગે નિષ્ણાતો શું કહે છે તે વિગતવાર જાણીએ.

ફેફસામાં પાણી કેમ ભરાય છે? (મુખ્ય કારણો)

દિલ્હીની મૂળચંદ હોસ્પિટલના પલ્મોનોલોજી વિભાગના ડો. ભગવાન મંત્રી જણાવે છે કે ફેફસામાં પાણી ભરાવવાનો સીધો સંબંધ હંમેશા ફેફસાં સાથે જ હોય તેવું જરૂરી નથી, ઘણીવાર તેનું મુખ્ય કારણ આપણું હૃદય (Heart) હોય છે.

1. હૃદયની નબળાઈ: જ્યારે હૃદય યોગ્ય રીતે લોહીને પંપ કરી શકતું નથી, ત્યારે રક્તવાહિનીઓમાં દબાણ વધે છે. આ દબાણને કારણે પ્રવાહી (Fluid) ફેફસાંની હવાની કોથળીઓમાં જવા લાગે છે.
2. ઇન્ફેક્શન અથવા ટીબી: ફેફસામાં ઈન્ફેક્શન થવું અથવા ટ્યુબરક્યુલોસિસ (TB) ને કારણે પણ ફેફસાના પડમાં પાણી જમા થઈ શકે છે.
3. ન્યુમોનિયા: ગંભીર ન્યુમોનિયામાં પણ ફેફસામાં સોજો અને પ્રવાહી ભરાવાની સમસ્યા જોવા મળે છે.
4. કિડની કે લીવરની સમસ્યા: જો કિડની પ્રોપર કામ ન કરતી હોય, તો શરીરમાં વધારાનું પ્રવાહી જમા થાય છે જે ફેફસાં સુધી પહોંચી શકે છે.

આ સ્થિતિ કેટલી જોખમી હોઈ શકે?

ડો. મંત્રીના મતે, ફેફસામાં પાણી ભરાવવું એ અત્યંત ગંભીર બાબત છે. જો સમયસર ઈલાજ ન મળે, તો તે જાનલેવા સાબિત થઈ શકે છે.

કેન્સર સામે વૈજ્ઞાનિકો જંગ જીત્યા: નવી દવા સ્વાદુપિંડના દર્દીઓનું આયુષ્ય બમણું કરશે

એસીમાં સૂતી વખતે સાંધા જકડાઈ જાય છે? જાણો ડોક્ટર પાસેથી તેનું અસલી કારણ!

• ઓક્સિજનની કમી: ફેફસાનું કામ ઓક્સિજન લેવાનું છે, જો તેમાં પાણી ભરાઈ જાય તો શરીરમાં ઓક્સિજનનું સ્તર ઝડપથી નીચે પડી જાય છે.
• હાર્ટ ફેલ્યોરનું જોખમ: આ સ્થિતિ હૃદય પર વધારાનું દબાણ લાવે છે, જેનાથી હાર્ટ ફેલ થવાનું જોખમ વધી જાય છે.
• વૃદ્ધો માટે વધુ ખતરો: જે દર્દીઓની ઉંમર 60 વર્ષથી વધુ છે અથવા જેમને પહેલેથી જ ડાયાબિટીસ કે હૃદય રોગ છે, તેમના માટે આ સ્થિતિ વધુ જટિલ બની શકે છે.

આ લક્ષણોને ક્યારેય અવગણશો નહીં

જો તમને નીચે મુજબના લક્ષણો જણાય, તો તરત જ સાવધાન થઈ જવું જોઈએ:

• સતત ઉધરસ આવવી અને દવા લેવા છતાં આરામ ન થવો.
• છાતીમાં સતત અને તીવ્ર દુખાવો અનુભવાવો.
• સૂતી વખતે અથવા ચાલતી વખતે શ્વાસ લેવામાં ખૂબ જ તકલીફ પડવી.
• ગભરામણ થવી અથવા ઉલટી જેવું લાગવું.
• પગના પંજા કે ઘૂંટીમાં સોજા આવવા (જે હૃદયની સમસ્યાનો સંકેત હોઈ શકે છે).

બચાવ અને સાવચેતીના ઉપાયો

ફેફસાને સુરક્ષિત રાખવા માટે જીવનશૈલીમાં કેટલાક ફેરફારો કરવા જરૂરી છે:

• બીપી અને કોલેસ્ટ્રોલ પર કાબૂ: હાઈ બ્લડ પ્રેશર અને કોલેસ્ટ્રોલ હૃદયને નબળું પાડે છે, તેથી તેને નિયંત્રણમાં રાખો.
• ટીબીનો સંપૂર્ણ ઈલાજ: જો ટીબીની બીમારી હોય, તો ડોક્ટરની સલાહ મુજબ કોર્સ પૂરો કરો. અધૂરી સારવાર ફેફસાને કાયમી નુકસાન કરી શકે છે.
• ઉધરસને હળવાશથી ન લો: જો 2 અઠવાડિયાથી વધુ ઉધરસ રહેતી હોય, તો તરત જ એક્સ-રે કરાવો.
• વજન નિયંત્રણ: વધતું જતું વજન હૃદય અને ફેફસાં બંને પર દબાણ વધારે છે.