કુદરત, આસ્થા અને સંરક્ષણનો સંગમ: મહીસાગર કાંઠે મહી બીજ ઉત્સવની ભવ્ય પરંપરા
ભારતીય સંસ્કૃતિમાં નદીઓને લોકમાતા ગણીને પૂજવાની પવિત્ર પરંપરા છે. ગુજરાતની જીવાદોરી સમાન મહી નદી પ્રત્યે કૃતજ્ઞતા વ્યક્ત કરવા માટે દર વર્ષે મહા સુદ બીજના દિવસે ‘મહી બીજ ઉત્સવ’ ઉજવવામાં આવે છે. ખાસ કરીને રબારી અને ગોપાલક સમાજ માટે આ દિવસ આસ્થા અને પરંપરાનો ત્રિવેણી સંગમ બની રહે છે. આસ્થા એવી છે કે જ્યારે લોકમાતા મહીના સાગર સાથે લગ્ન થયા, ત્યારે ગોપાલક સમાજના સભ્યએ સવા રૂપિયો અર્પણ કરી તેમનું કન્યાદાન કર્યું હતું. આ ઐતિહાસિક લગ્ન આણંદ જિલ્લાના વહેરા ખાડી ગામે યોજાયા હોવાની પ્રખર લોકમાન્યતા છે.
ભવ્ય ઉજવણી અને અનોખી રીતરસમો
આજના આધુનિક યુગમાં પણ ગોપાલક સમાજે પોતાની ભાતીગળ સંસ્કૃતિને જીવંત રાખી છે. મહી બીજના દિવસે ઉત્તર ગુજરાતથી લઈને દક્ષિણ ગુજરાત સુધીના રબારી બંધુઓ વાસદ, વહેરા ખાડી (સંગમ તીર્થ) અને ફાજલપુર ખાતે ઉમટી પડ્યા હતા.
-
દૂગ્ધાભિષેક: શ્રદ્ધાળુઓ પોતાના ઘરની ગાયનું શુદ્ધ દૂધ કેનમાં ભરીને લાવે છે અને મહીસાગરના જળ પર તેનો અભિષેક કરે છે.
-
પવિત્ર સ્નાન: મહી નદીના પાવન જળમાં સ્નાન કરી ભક્તો ધન્યતા અનુભવે છે અને પ્રસાદી રૂપે નદીનું જળ ઘરે લઈ જાય છે.
-
ચંદ્ર દર્શન અને નૈવેદ્ય: આ દિવસે રબારી સમાજ ગાયના દૂધનું વેચાણ કરતો નથી. સાંજે બીજના ચંદ્રના દર્શન કર્યા બાદ દૂધની ખીર અને સુખડીનો ભોગ માતાજીને ધરાવી પ્રસાદ ગ્રહણ કરવામાં આવે છે.
પરંપરા અને આધુનિકતાનો સંગમ
મહી બીજના મેળામાં પરંપરાગત વેશભૂષા અને કલાત્મક આભૂષણોમાં સજ્જ રબારી સમાજની સાથે નવી પેઢી પણ આધુનિક પરિવેશમાં જોડાઈ હતી. ઘરે જઈને મહીજળનો પશુધન અને સંપત્તિ પર છંટકાવ કરવાની પરંપરા પાછળ પશુઓના રક્ષણ અને સમૃદ્ધિની ભાવના જોડાયેલી છે. એશિયા માઈનોરથી આવેલા હોવાનું મનાતા આ શક્તિ ઉપાસક સમાજે આજે ફરી એકવાર સાબિત કર્યું છે કે પ્રકૃતિની ભક્તિ જ સાચી સંસ્કૃતિ છે.
