વેનેઝુએલાના ક્રૂડથી લઈને જામનગર રિફાઇનરી સુધી: ઊર્જા સુરક્ષા અને ભારત-અમેરિકા વેપાર કરાર પર માર્કો રુબિયોનો માસ્ટરપ્લાન
વિશ્વભરમાં પ્રવર્તી રહેલી ઊર્જા અસ્થિરતા અને ભૌગોલિક-રાજકીય તણાવ વચ્ચે ભારત અને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ વચ્ચેના સંબંધો એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ વળાંક પર પહોંચ્યા છે. અમેરિકાના વિદેશ મંત્રી અને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સલાહકાર માર્કો રુબિયો પોતાની ત્રણ દિવસીય ભારતીય મુલાકાતના પ્રથમ દિવસે મંગળવારે, ૨૦ ઓક્ટોબર ૨૦૨૬ ના રોજ આર્થિક રાજધાની મુંબઈ આવી પહોંચ્યા હતા.
મુંબઈ ખાતે ભારતના વિદેશ મંત્રી એસ. જયશંકર સાથે દ્વિપક્ષીય વાટાઘાટો અને બેઠક કર્યા બાદ, માર્કો રુબિયોએ ભારતની ઊર્જા ક્ષમતા અને વૈશ્વિક ઓઇલ બજારમાં તેની ભૂમિકા અંગે અત્યંત પ્રશંસાજનક અને મહત્વપૂર્ણ નિવેદન આપ્યું હતું. તેમણે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં સ્વીકાર્યું હતું કે ભારત વિશ્વમાં ક્રૂડ ઓઇલ રિફાઇનિંગ ક્ષેત્રે એક અસલી ‘સુપરપાવર’ તરીકે ઉભરી આવ્યું છે.
“ભારત એક રિફાઇનિંગ સુપરપાવર છે”: માર્કો રુબિયો
મુંબઈની પ્રખ્યાત તાજ હોટેલ સ્થિત તાજ મેમોરિયલ ખાતે ૨૬/૧૧ ના આંતંકવાદી હુમલાના પીડિતોને શ્રદ્ધાંજલિ અર્પણ કર્યા બાદ માધ્યમો સાથે વાતચીત કરતા યુએસ વિદેશ મંત્રી માર્કો રુબિયોએ જણાવ્યું હતું કે, ભારત પાસે ભારે અને જટિલ ક્રૂડ ઓઇલને અત્યંત કાર્યક્ષમતાથી રિફાઇન કરવાની અદ્ભુત ક્ષમતા છે.
તેમણે ઉમેર્યું હતું કે, “વેનેઝુએલામાંથી જેમ જેમ વધુ પ્રમાણમાં કાચું તેલ વૈશ્વિક બજારમાં આવશે, તેમ તેમ ભારત પોતાની આ વિશિષ્ટ ક્ષમતાનો ઉપયોગ કરીને વિશ્વની ઊર્જા જરૂરિયાતો પૂરી કરવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવવાનું ચાલુ રાખી શકે છે. ભારત પાસે વેનેઝુએલામાં અગાઉથી જ તેલ ઉત્પાદનના અધિકારો અને છૂટછાટો છે, જે તેના પોતાના ઉત્પાદનમાં પણ વધારો કરી શકે છે.” રુબિયોએ વધુમાં ભારપૂર્વક કહ્યું કે ઊર્જા એ માત્ર આર્થિક બાબત નથી પરંતુ રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સાથે જોડાયેલો અત્યંત સંવેદનશીલ મુદ્દો છે.
જામનગર રિફાઇનરીની મુલાકાત અને રિલાયન્સ સાથે ચર્ચા
પોતાના ભારત પ્રવાસના બીજા દિવસે બુધવારે, ૨૧ ઓક્ટોબરના રોજ માર્કો રુબિયો ગુજરાતના જામનગરની મુલાકાત લેવાના છે. જામનગરમાં તેઓ રિલાયન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીઝની માલિકીની વિશ્વની સૌથી મોટી ઓઇલ રિફાઇનરી સંકુલનું નિરીક્ષણ કરશે અને કંપનીના અગ્રણી અધિકારીઓ સાથે સીધી વાટાઘાટો કરશે.
#WATCH | Mumbai, Maharashtra: On being asked what role India can play in meeting the world’s energy demand, US Secretary of State Marco Rubio says, "… India is a refining superpower. They have the capability to refine heavy crude. They’ve done so in the past, and I think as more and more Venezuelan oil comes online, it’s something they can do. They also, by the way, have pre-existing oil concessions in Venezuela that can produce more themselves. So, all these are positive things. I’m not claiming to you that Venezuela alone can fill the hole that could be caused by some of the things that are happening around the world, but I think over time, it most certainly can, and in the short term, it can certainly help. So, that’s one of the things we’ll talk about. With India, we’ve talked about it in the past, and they sound ready. They’re willing to do it. There might be a few impediments that stand in the way in terms of sanctions and so forth that we’ll have to work through…"
— ANI (@ANI) October 20, 2026
આ મુલાકાત અંગે વિગતો આપતા અમેરિકી વિદેશ મંત્રીએ જણાવ્યું કે, જો આપણે વૈશ્વિક સ્તરે તેલનો કાર્યક્ષમ અને શ્રેષ્ઠ ઉપયોગ કરવો હોય તો તેને અદ્યતન ટેકનોલોજીથી રિફાઇન કરવું જરૂરી છે. આ માટે એવી કંપનીઓ સાથે ભાગીદારી જરૂરી છે જે મોટા પ્રમાણમાં ક્રૂડ ઓઇલ પ્રોસેસ કરી શકે. રિલાયન્સ સાથેની આ બેઠકમાં વેનેઝુએલાથી ભારે ક્રૂડ ઓઇલ લાવવા, તેનું રિફાઇનિંગ કરવા અને વેનેઝુએલામાં તેલ ઉત્પાદનની શક્યતાઓ વધારવા અંગે ગહન ચર્ચા કરવામાં આવશે.
રશિયન તેલ આયાત અને ઊર્જા પોર્ટફોલિયોનું વૈવિધ્યીકરણ
ભારત દ્વારા રશિયા પાસેથી કરવામાં આવતી ક્રૂડ ઓઇલની આયાત અંગે પૂછાયેલા પ્રશ્નના જવાબમાં માર્કો રુબિયોએ ખુલ્લેઆમ સકારાત્મક વલણ અપનાવ્યું હતું. તેમણે કહ્યું કે, ભારતે વારંવાર પોતાના ઊર્જા સ્ત્રોતોમાં વૈવિધ્યીકરણ (Diversification) કરવાની ઈચ્છા વ્યક્ત કરી છે, જે આજના અસ્થિર સમયમાં એક અત્યંત સમજદારીપૂર્વકનું ડગલું છે. રાતોરાત ઊર્જા સ્ત્રોતો બદલવા આસાન નથી હોતા, પરંતુ ભારતે આ દિશામાં પ્રશંસનીય પ્રગતિ કરી છે.
અમેરિકી વિદેશ મંત્રીએ સ્પષ્ટ કર્યું કે આ મુદ્દો માત્ર રશિયન તેલ પૂરતો મર્યાદિત નથી, પરંતુ ભારતને ઊર્જાની બાબતમાં વધુ સક્ષમ અને સુરક્ષિત બનાવવાનો છે. અમેરિકા, વેનેઝુએલા અને અન્ય બજારો દ્વારા ભારતની ઊર્જા જરૂરિયાતો પૂરી કરવા માટે તૈયાર છે.
ઉલ્લેખનીય છે કે, તાજેતરમાં જ અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ દ્વારા રશિયન તેલ આયાત સંદર્ભે ભારત પર પ્રસ્તાવિત કડક ટેરિફ જોગવાઈઓમાં રાહત આપવામાં આવી હતી. ત્યારબાદ રુબિયોની પાંચ મહિનામાં આ બીજી ભારત મુલાકાત છે. બેઠક બાદ બંને દેશો વચ્ચે લાંબા સમયથી પ્રસ્તાવિત ભારત-યુએસ વ્યાપક વેપાર કરાર (Trade Deal) ટૂંક સમયમાં જ આખરી સ્વરૂપ ધારણ કરશે તેવી પ્રબળ શક્યતાઓ સેવાઈ રહી છે.
