FEMA ના નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરવું પડ્યું મોંઘું: જાણો RBI એ શા માટે લીધા કડક પગલાં?
વિદેશી રોકાણ સાથે જોડાયેલા નિયમો અને રિપોર્ટિંગમાં વિલંબ કરવાના કેસમાં ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) દ્વારા ‘માસ્ટર ટેલેન્ટ એડુસર્વિસીસ પ્રાઇવેટ લિમિટેડ’ (Master Talent Eduservices Private Limited) સામે એક કમ્પાઉન્ડિંગ ઓર્ડર જારી કરવામાં આવ્યો છે. આરબીઆઈએ ફેમા (FEMA, 1999) ની કલમ ૧૫ હેઠળ ૧૭ સપ્ટેમ્બર, ૨૦૨૬ ના રોજ આ આદેશ પસાર કર્યો છે, જેમાં કંપનીએ એકમૂશ્ત રૂ. ૧,૭૭,૩૧૦ ની રકમ ચૂકવવાનું નક્કી કરવામાં આવ્યું છે. આ કાર્યવાહી પૂરી થવાની સાથે જ કંપની સામે ચાલી રહેલી એન્ફોર્સમેન્ટ ડિરેક્ટોરેટ (ED) ની તપાસ અને આગળની કાર્યવાહી હવે સમાપ્ત થઈ ગઈ છે.
ઇડી (ED) ની તપાસમાં શું સામે આવ્યું?
વિશ્વસનીય માહિતીના આધારે ઇડી દ્વારા ફેમા (FEMA) ની જોગવાઈઓ હેઠળ આ કંપનીના વિદેશી મુદ્રા લેણ-દેણની ઊંડાણપૂર્વક તપાસ કરવામાં આવી હતી. આ તપાસ દરમિયાન એવું બહાર આવ્યું કે કંપનીએ વિદેશી રોકાણની રિપોર્ટિંગ કરવામાં નક્કી કરેલી સમયમર્યાદાનું પાલન કર્યું નહોતું. આ ઉલ્લંઘનોમાં વિદેશી આવક રકમની રિપોર્ટિંગ માટેનું ARF ફોર્મ, વિદેશી રોકાણની રિપોર્ટિંગ માટેનું FC-GPR ફોર્મ અને FLA રિટર્ન દાખલ કરવામાં મોડું થયું હોવાના અનેક કિસ્સાઓ સામે આવ્યા હતા.
₹૧૩ કરોડથી વધુની રકમ સાથે જોડાયેલા હતા બે મોટા મામલા
આ સમગ્ર પ્રકરણમાં ARF ની રિપોર્ટિંગમાં વિલંબ થવાને લગતા બે મુખ્ય કેસો સામે આવ્યા હતા. જેમાં પ્રથમ કેસમાં રૂ. ૬,૨૨,૯૫,૫૦૨.૫૦ અને બીજા કેસમાં રૂ. ૬,૮૧,૭૯,૯૭૩.૭૫ ની મોટી રકમ સામેલ હતી. આ ઉપરાંત, FC-GPR ની રિપોર્ટિંગમાં થયેલા વિલંબના મામલાઓમાં પણ અનુક્રમે રૂ. ૬,૨૨,૯૫,૪૬૧ અને રૂ. ૯૪,૪૭,૬૩૩ ની રકમ સંકળાયેલી હતી.
આ તપાસ દરમિયાન એ પણ જાણવા મળ્યું કે કંપનીએ વિદેશી દેવાં અને અસ્કયામતો પર વાર્ષિક રિટર્ન (Annual Return on Foreign Liabilities and Assets – FLA) સમયસર દાખલ કરવામાં પણ બેદરકારી દાખવી હતી. કંપની દ્વારા ફેમાની અલગ-અલગ જોગવાઈઓ અનુસાર FLA ફોર્મ સમયસર જમા ન કરાવવાના નિયમોનું ઉલ્લંઘન થયું હોવાનું સાબિત થયું હતું.
RBI સમક્ષ કરવામાં આવી કમ્પાઉન્ડિંગ માટેની અરજી
આ કાનૂની મુશ્કેલીમાંથી બહાર આવવા માટે કંપનીએ ફેમાની કલમ ૧૫ હેઠળ આ તમામ ઉલ્લંઘનોનું સમાધાન (કમ્પાઉન્ડિંગ) કરવા માટે ભારતીય રિઝર્વ બેંક સમક્ષ અરજી કરી હતી. આ અરજી બાદ આરબીઆઈએ નિયમ મુજબ ઇડી પાસેથી ‘નો ઓબ્જેક્શન’ (કોઈ વાંધો નથી તેવું પ્રમાણપત્ર) માંગ્યું હતું. ઇડીએ પણ કાયદાની ભાવનાને ધ્યાનમાં રાખીને આ કમ્પાઉન્ડિંગ પ્રક્રિયા પર પોતાની સહમતિ દર્શાવી હતી. આ પ્રક્રિયા પૂર્ણ થયા બાદ આરબીઆઈએ ગત ૧૭ સપ્ટેમ્બર, ૨૦૨૬ ના રોજ કમ્પાઉન્ડિંગ ઓર્ડર જારી કર્યો હતો.
આરબીઆઈના આ આદેશ અનુસાર, માસ્ટર ટેલેન્ટ એડુસર્વિસીસ પ્રાઇવેટ લિમિટેડે રૂ. ૧,૭૭,૩૧૦ ની દંડની રકમ એકમૂશ્ત ભરી દેવાની રહેશે. કમ્પાઉન્ડિંગની આ પ્રક્રિયા પૂરી થવાથી જે વિષયો કે ઉલ્લંઘનોનો નિકાલ આવી ગયો છે, તે અંગે ઇડીની તમામ તપાસ અને કાનૂની કાર્યવાહી હવે સત્તાવાર રીતે બંધ થઈ ગઈ છે.
કમ્પાઉન્ડિંગ એટલે શું? (What is Compounding?)
ઘણા લોકોને પ્રશ્ન થાય કે આ ‘કમ્પાઉન્ડિંગ’ એટલે શું? તો ફેમા (FEMA) ના નિયમો હેઠળ કમ્પાઉન્ડિંગ એ એક એવી કાનૂની પ્રક્રિયા છે, જેના દ્વારા વિદેશી મુદ્રા કાયદાના અમુક નિયમોના ભંગ બદલ કોર્ટ કે લાંબી કાનૂની લડાઈમાં પડવાને બદલે ચોક્કસ શરતો અને દંડની રકમ ચૂકવીને મામલાનો અંત લાવી શકાય છે. આ કિસ્સામાં પણ આરબીઆઈએ ઇડીની મંજૂરી મેળવીને કંપની સામેના રિપોર્ટિંગના ગુનાઓનું આ રીતે જ સુખદ સમાધાન કર્યું છે.
