ભારત આવતા મેગા તેલ ટેન્કર્સનું ભાડું રેકોર્ડ સ્તરે પહોંચ્યું

યુદ્ધ પૂરું પણ આફત ચાલુ; હોર્મુઝની ખાડીમાં જહાજોની અછત વચ્ચે ઓઇલ ભાડામાં ૯ ગણો તોતિંગ વધારો

આંતરરાષ્ટ્રીય બજાર અને વૈશ્વિક શિપિંગ ઉદ્યોગમાંથી ભારતના અર્થતંત્રને સીધી અસર કરતા અત્યંત ચિંતાજનક સમાચાર સામે આવ્યા છે. ખાડી દેશોમાં લશ્કરી તણાવ ઓછો થવાના અહેવાલો વચ્ચે એક આંચકાજનક નવી કટોકટી ઊભી થઈ છે. પર્સિયન ગલ્ફ (પર્શિયાની ખાડી) માં યુદ્ધવિરામ અને શાંતિ બાદ હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ (હોર્મુઝની સામુદ્રધુની) દ્વારા જહાજોની અવરજવર તો શરૂ થઈ ગઈ છે, પરંતુ હવે ક્રૂડ ઓઇલ અને એલપીજી વહન કરતા મોટા માલવાહક જહાજોની વૈશ્વિક સ્તરે ભારે અછત સર્જાઈ છે. આ અછતના પરિણામે, ખાડી દેશોમાંથી ભારત તરફ આવતા મોટા તેલ ટેન્કરોના નૂર દરમાં (દરિયાઈ ભાડામાં) રાતોરાત સામાન્ય કરતા લગભગ નવ ગણો મોટો વધારો ઝીંકી દેવામાં આવ્યો છે, જે ચાલુ વર્ષ ૨૦૨૬ નું સૌથી મોંઘુ શિપિંગ બુકિંગ બની ગયું છે. આ પરિસ્થિતિ જો લાંબી ચાલશે તો આગામી સમયમાં ભારતમાં પેટ્રોલ, ડીઝલ અને રસોઈ ગેસ (LPG) ના ભાવો ભડકે બળે તેવી આશંકા છે.

દક્ષિણ કોરિયાની કંપનીના બુકિંગથી ખટાશ સામે આવી

દક્ષિણ કોરિયાની જાણીતી શિપિંગ કંપની ‘સિનોકોર’ દ્વારા તાજેતરમાં પર્સિયન ગલ્ફથી ભારત સુધી ક્રૂડ ઓઇલના પરિવહન માટે કરવામાં આવેલા એક રેકોર્ડ બુકિંગે સમગ્ર વિશ્વ વેપારને ચોંકાવી દીધું છે. આ રૂટ પર બુક કરાયેલું એક મોટું જહાજ આશરે બે મિલિયન (૨૦ લાખ) બેરલ તેલ લાવવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. વૈશ્વિક શિપ બ્રોકર્સના સત્તાવાર ડેટા અનુસાર, આ જહાજનું ભાડું તેના સામાન્ય દિવસોના સ્ટાન્ડર્ડ રેટ કરતાં નવ ગણું વધુ નક્કી થયું છે. આ આંકડો સ્પષ્ટ સંકેત આપે છે કે ભલે રાજદ્વારી સ્તરે યુદ્ધ અટકવાના સમાચાર વહેતા થયા હોય, પરંતુ દરિયામાં પરિસ્થિતિ હજુ પણ ગંભીર છે અને હોર્મુઝ કટોકટી હવે એક નવા આર્થિક અને લોજિસ્ટિક્સ સંકટના સ્વરૂપમાં બહાર આવી છે.

તેલ જહાજોની જટિલ ભાડા સિસ્ટમ અને ભારત પર અસર

આંતરરાષ્ટ્રીય શિપિંગ માર્કેટમાં તેલના જહાજોનું ભાડું સીધું ડોલરમાં નક્કી નથી થતું, પરંતુ તેની એક સ્થાપિત અને પ્રમાણભૂત વૈશ્વિક સિસ્ટમ છે. આ સિસ્ટમ હેઠળ દરેક દરિયાઈ રૂટ માટે એક ચોક્કસ પ્રમાણભૂત મૂળ કિંમત (Standard Rate) નક્કી હોય છે. જ્યારે કોઈ કંપની જહાજ ભાડે રાખે છે, ત્યારે બજારની તેજી-મંદીના આધારે આ મૂળ કિંમતના અમુક ટકા રકમ ચૂકવવાની હોય છે. સામાન્ય ભાષામાં સમજીએ તો, વર્તમાન કટોકટીને કારણે ભારતીય તેલ આયાતકાર કંપનીઓએ તેલના માત્ર એક શિપમેન્ટને ભારત લાવવા માટે સામાન્ય કરતાં નવ ગણી વધારે રકમ ચૂકવવી પડી રહી છે, જેની સીધી નકારાત્મક અસર કંપનીઓની બેલેન્સ શીટ અને ગ્રાહકોના ખિસ્સા પર પડશે.

માર્ચ ૨૦૨૬ નો મહાસંગ્રહ અને ૯૨% શિપિંગ બ્લોકેજ

આ અસાધારણ તેજી પાછળનું મુખ્ય કારણ સમજવા માટે તાજેતરના ભૂતકાળ પર નજર નાખવી જરૂરી છે. માર્ચ ૨૦૨૬ માં અમેરિકા, ઇઝરાયેલ અને ઈરાન વચ્ચે ફાટી નીકળેલા ભયાનક લશ્કરી સંઘર્ષને કારણે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી પસાર થતું વૈશ્વિક શિપિંગ આશરે ૯૨ ટકા જેટલું સંપૂર્ણપણે ઠપ્પ થઈ ગયું હતું. ઉલ્લેખનીય છે કે, હોર્મુઝની સામુદ્રધુની દુનિયાનો સૌથી મહત્વપૂર્ણ દરિયાઈ ગેટવે છે, જ્યાંથી સમગ્ર વિશ્વના કુલ વપરાશનું ૨૦% ક્રૂડ ઓઇલ પસાર થાય છે. તે યુદ્ધના ગાળામાં જહાજોનું દૈનિક ભાડું આકાશે આંબીને પ્રતિ દિવસ ૪,૨૩,૭૩૬ યુએસ ડોલર સુધી પહોંચી ગયું હતું અને ભારે જોખમને કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય વીમા કંપનીઓએ પણ જહાજોને સુરક્ષા કવચ (ઇન્શ્યોરન્સ) આપવાનું બંધ કરી દીધું હતું.

વેનેઝુએલા પર આભ ફાટ્યું: રાજકીય અસ્થિરતા અને વિનાશક ભૂકંપની બેવડી માર, શું હવે મોંઘું થશે પેટ્રોલ?

ભૂકંપથી હચમચી ગયું વેનેઝુએલા: કારાકસમાં કાટમાળ નીચે જીવની શોધ, રાષ્ટ્રપતિએ જાહેર કરી ઈમરજન્સી

તણાવ હળવો થયો પણ જહાજો ક્યાં ગયા?

જૂન ૨૦૨૬ ના વર્તમાન મહિનામાં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે એક મહત્વપૂર્ણ વ્યાપારી અને રાજદ્વારી કરાર થયો, જેના કારણે સરહદો પરથી તણાવ ઓછો થયો. આ કરારથી વૈશ્વિક તેલ કંપનીઓએ રાહતનો શ્વાસ લીધો અને ભારત સહિતના દેશોએ ફરીથી ખાડીમાંથી તેલ મંગાવવાની પ્રક્રિયા શરૂ કરી દીધી. પરંતુ, ખરી મુશ્કેલી અહીંથી જ શરૂ થઈ છે; ખાડી દેશો પાસે વેચવા માટે તેલનો પૂરતો જથ્થો ઉપલબ્ધ છે, પરંતુ લાંબા સમય સુધી રૂટ બંધ રહેવાના કારણે પૂર્વ અને પશ્ચિમના દેશોના જહાજો અલગ-અલગ બંદરો પર ફસાઈ ગયા છે અથવા અન્ય રૂટ પર ડાયવર્ટ થઈ ગયા છે. બજારમાં તેલ લેનારા ગ્રાહકો વધારે છે અને તેને લાવવા માટેના જહાજો બહુ મર્યાદિત છે. આ માંગ અને પુરવઠાની અસમાનતાએ વૈશ્વિક તેલ અને એલપીજી બજારને જોખમમાં મૂકી દીધું છે, જે ભારત માટે મોંઘવારીનું નવું મોજું લાવી શકે છે.