ઈરાન-ઈઝરાયેલ સંઘર્ષ: ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં 10%નો મોટો ઉછાળો, મોંઘવારીનો નવો ખતરો
મિડિલ ઈસ્ટમાં વધતા જતા તણાવને કારણે અત્યારે આખી દુનિયાની નજર ક્રૂડ ઓઈલ એટલે કે કાચા તેલના ભાવ પર ટકેલી છે. ઈરાન અને ઈઝરાયેલ વચ્ચે જે પ્રકારનો સંઘર્ષ છેડાવાની અણી પર છે, તેણે વૈશ્વિક બજારમાં ફફડાટ ફેલાવી દીધો છે. ચાલો સમજીએ કે આ આખી પરિસ્થિતિ ભારત અને દુનિયા માટે કેટલી ગંભીર બની શકે છે.
મિડિલ ઈસ્ટમાં તણાવ અને ક્રૂડ ઓઈલનો ઉછાળો
છેલ્લા કેટલાક દિવસોમાં મિડિલ ઈસ્ટમાં રાજકીય સ્થિતિ ખૂબ જ નાજુક બની છે. ખાસ કરીને ઈરાનના સુપ્રીમ લીડર સાથે જોડાયેલી ઘટનાઓ અને ત્યારબાદ ઈરાન-ઈઝરાયેલ-અમેરિકા વચ્ચે જે ટકરાવ જોવા મળ્યો છે, તેણે બળતામાં ઘી હોમવાનું કામ કર્યું છે. બજારના વિશ્લેષકો માને છે કે જો આ સંઘર્ષ યુદ્ધમાં ફેરવાશે, તો તેની સીધી અસર તેલના પુરવઠા પર પડશે. અત્યારે જ બ્રેન્ટ ક્રૂડના ભાવમાં 10% જેટલો જંગી ઉછાળો જોવા મળ્યો છે, જેના કારણે કિંમત 78.52 ડોલર પ્રતિ બેરલ સુધી પહોંચી ગઈ છે. આ તો માત્ર શરૂઆત હોઈ શકે છે, કારણ કે જો પરિસ્થિતિ વણસશે તો ભાવ 150 ડોલરને પણ વટાવી શકે છે તેવી ભીતિ નિષ્ણાતો સેવી રહ્યા છે.
હોર્મુઝની સામુદ્રધુની: તેલના પુરવઠા માટે મોટું જોખમ
જ્યારે પણ મિડિલ ઈસ્ટમાં યુદ્ધ જેવી સ્થિતિ સર્જાય છે, ત્યારે સૌથી મોટો ભય ‘સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ’ (Strait of Hormuz) ને લઈને હોય છે. આ એક એવો દરિયાઈ માર્ગ છે જ્યાંથી દુનિયાનું લગભગ 20% થી વધુ તેલ પસાર થાય છે. જો ઈરાન આ માર્ગને બ્લોક કરી દે અથવા ત્યાં હુમલાઓ થાય, તો આખી દુનિયામાં તેલનો સપ્લાય ખોરવાઈ શકે છે. તેલની અછત સર્જાતાની સાથે જ કિંમતોમાં અચાનક મોટો ઉછાળો આવે છે. 150 ડોલર પ્રતિ બેરલનો આંકડો અત્યારે ભલે દૂર લાગતો હોય, પણ જો સપ્લાય ચેઈન તૂટે તો આ આંકડો બહુ જલ્દી વાસ્તવિકતા બની શકે છે. અગાઉ પણ જ્યારે જ્યારે આ વિસ્તારમાં અસ્થિરતા આવી છે, ત્યારે મોંઘવારીનો માર સામાન્ય જનતાએ સહન કરવો પડ્યો છે.
ભારત પર આર્થિક સંકટની તલવાર
ભારત પોતાની જરૂરિયાતનું 80% કરતા પણ વધુ ક્રૂડ ઓઈલ વિદેશથી આયાત કરે છે. આવી સ્થિતિમાં જ્યારે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં તેલ મોંઘું થાય, ત્યારે ભારતની અર્થવ્યવસ્થા પર તેની સીધી અને નકારાત્મક અસર પડે છે.
-
પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવ: જો કાચા તેલના ભાવમાં આ જ રીતે વધારો ચાલુ રહ્યો, તો ભારતમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલની કિંમતોમાં મોટો વધારો જોવા મળી શકે છે.
-
મોંઘવારીનો દર: તેલ મોંઘું થવાથી ટ્રાન્સપોર્ટેશન ખર્ચ વધે છે, જે અંતે શાકભાજીથી લઈને જીવન જરૂરિયાતની તમામ ચીજવસ્તુઓ મોંઘી બનાવે છે.
-
રૂપિયાનું મૂલ્ય: વધુ તેલ ખરીદવા માટે ભારતે વધુ ડોલર ખર્ચવા પડે છે, જેના કારણે ડોલર સામે રૂપિયો નબળો પડી શકે છે.
ઈઝરાયેલ અને ઈરાન વચ્ચેનો આ સીધો ટકરાવ માત્ર સરહદ પૂરતો મર્યાદિત નથી, પરંતુ તે આર્થિક રીતે આખી દુનિયાને હચમચાવી શકે તેમ છે. અમેરિકાની આ સંઘર્ષમાં એન્ટ્રી થવાથી મામલો વધુ ગૂંચવાયો છે. જો યુદ્ધ લાંબુ ખેંચાય, તો વૈશ્વિક શેરબજારોમાં પણ કડાકો બોલી શકે છે અને રોકાણકારોના લાખો કરોડ રૂપિયા ડૂબી શકે છે.
