આંખો સામે અંધારા અને ઉબકા આવવા? જાણો માઈગ્રેનના લક્ષણો વિશે

આજના દોડધામભર્યા જીવનમાં માઈગ્રેનની સમસ્યા ખૂબ જ સામાન્ય બની ગઈ છે. મોટાભાગના લોકો માઈગ્રેનને ફક્ત એક તીવ્ર માથાના દુખાવા તરીકે જ જુએ છે, પરંતુ તબીબી વિજ્ઞાન અનુસાર માઈગ્રેન એ માત્ર માથા સુધી સીમિત રહેતી સમસ્યા નથી. તે એક જટિલ ન્યુરોલોજીકલ સ્થિતિ છે જે વ્યક્તિના સમગ્ર શરીર અને રોજિંદા કામકાજને પ્રભાવિત કરી શકે છે. દરેક વ્યક્તિમાં માઈગ્રેનના લક્ષણો અને તેની તીવ્રતા અલગ-અલગ હોઈ શકે છે. તેથી તેને સામાન્ય માથાનો દુખાવો ગણીને અણદેખાન કરવો ભારે પડી શકે છે.

માઈગ્રેન દરમિયાન માથામાં એકતરફી ધબકતો (Pulsating) દુખાવો થવા ઉપરાંત શરીરમાં અન્ય ઘણા ફેરફારો જોવા મળે છે. દર્દીને સતત ઉબકા આવવા, ઊલટી થવી, તીવ્ર પ્રકાશ, મોટો અવાજ કે ચોક્કસ ગંધ પ્રત્યે અસહિષ્ણુતા (Sensitivity) અનુભવાવી સામાન્ય છે.

રસપ્રદ વાત એ છે કે માઈગ્રેનનો મુખ્ય દુખાવો શરૂ થાય તેના થોડા કલાકો કે દિવસો પહેલાં શરીર કેટલાક સંકેતો આપે છે, જેમ કે- અચાનક મૂડ બદલાવો (Mood Swings), ગરદનમાં જકડન અનુભવાવી, વારંવાર બગાસા આવવા, ચોક્કસ ખોરાક ખાવાની તીવ્ર ઈચ્છા થવી કે પેશાબની માત્રામાં વધારો થવો.

આ ઉપરાંત કેટલાક દર્દીઓમાં ‘ઓરા’ (Aura) નામના લક્ષણો જોવા મળે છે. આ સ્થિતિમાં આંખો સામે ચમકતી લાઈટો અથવા કાળા ધબ્બા દેખાવા, દ્રષ્ટિ ધૂંધળી થવી, હાથ-પગમાં ઝણઝણાટ કે સોય વાગતી હોય તેવી અનુભૂતિ થવી અને બોલવામાં તકલીફ પડવી જેવા સંકેતો સામે આવે છે. દુખાવો શમ્યા પછી પણ વ્યક્તિ કલાકો સુધી થાક, અશક્તિ અને મૂંઝવણ અનુભવી શકે છે.

માઈગ્રેનના હુમલાથી બચવા અને લક્ષણોને હળવા કરવા માટે જીવનશૈલીમાં કેટલાક સકારાત્મક ફેરફારો કરવા જરૂરી છે:

૧. પૂરતી ઊંઘ અને નિયમિત આહાર: દરરોજ ૭ થી ૮ કલાકની ગુણવત્તાયુક્ત ઊંઘ લેવી અને ભોજનનો સમય જાળવવો. શરીરમાં પાણીની ઉણપ ન થાય તે માટે પુષ્કળ પ્રમાણમાં પ્રવાહી પીવું.

૨. શાંત વાતાવરણ: જ્યારે દુખાવો શરૂ થાય ત્યારે તેજસ્વી લાઈટો બંધ કરીને અંધારા અને એકદમ શાંત રૂમમાં આરામ કરવો.

૩. તણાવ વ્યવસ્થાપન: માનસિક તણાવ માઈગ્રેનનો મોટો ટ્રિગર પોઈન્ટ છે. તેથી યોગ, ધ્યાન અને હળવી શારીરિક કસરતો દ્વારા તણાવ મુક્ત રહેવાનો પ્રયાસ કરવો.

૪. માઈગ્રેન ડાયરી: કઈ વસ્તુઓ, ખોરાક કે પરિસ્થિતિથી દુખાવો ઉપડે છે તે નોંધી રાખવા માટે ડાયરી બનાવવી, જેથી ભવિષ્યમાં તે ટ્રિગર્સથી બચી શકાય.

જો માઈગ્રેન વારંવાર થતું હોય, તેની તીવ્રતા સતત વધતી હોય અને રોજિંદા કામકાજમાં અવરોધ ઊભો કરતું હોય તો તબીબી તપાસ કરાવી લેવી જોઈએ.

જો માથાના દુખાવાની સાથે અચાનક તીવ્ર તાવ આવે, ગરદન એકદમ જકડાઈ જાય, માનસિક મૂંઝવણ થાય, ખેંચ (Seizure) આવે, બોલવામાં કે જોવામાં અચાનક તકલીફ પડે અથવા શરીરના કોઈ ભાગમાં લકવા જેવી નબળાઈ કે બહેરાશ અનુભવાય, તો તેને ઈમરજન્સી માનીને તાત્કાલિક હોસ્પિટલ પહોંચવું જોઈએ. માથામાં વાગ્યા પછી થતો ગંભીર દુખાવો પણ તબીબી તપાસ માટે અત્યંત મહત્વનો છે.