‘સંકટ સમયે જરૂરિયાતમંદોને મદદ કરવી એ ભારતની નૈતિક પરંપરા છે’: કેનેડાના ટોરોન્ટોમાં RSS પ્રમુખ મોહન ભાગવતનું માનવતાવાદી સંબોધન
કેનેડાના ટોરોન્ટો શહેરમાં ‘કેનેડિયન હિન્દુઝ ફોર આઉટરીચ, રિલેશન્સ એન્ડ ડાયલોગ’ (CHORD) દ્વારા આયોજિત “હિન્દુ વિશ્વ બંધુ – મિત્રતાથી વિશ્વને સ્વીકારવું” વિષય પરના કાર્યક્રમમાં રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘ (RSS) ના વડા મોહન ભાગવતે ભારતની સમૃદ્ધ સાંસ્કૃતિક વિરાસત, સામાજિક વિવિધતા અને વૈશ્વિક બંધુત્વના વિચાર પર ભારપૂર્વક પોતાના વિચારો રજૂ કર્યા હતા.
તેમણે જણાવ્યું હતું કે વિશ્વના કોઈ પણ ખૂણે જ્યારે પણ માનવતા સંકટમાં મુકાઈ છે કે કોઈ દેશે મદદની અપીલ કરી છે, ત્યારે ભારતે ક્યારેય પાછળ વળીને જોયું નથી. એટલું જ નહીં, ઘણી વાર કોઈ અપેક્ષા કે માગ વગર પણ ભારતે જરૂરિયાતમંદ રાષ્ટ્રોને સહાય પૂરી પાડી છે, કારણ કે અન્યોને મદદ કરવી એ ભારતની પ્રાચીન પરંપરા અને રાષ્ટ્રની નૈતિકતાનો અભિન્ન ભાગ છે.
વિવિધતા એ ભારતની સમસ્યારૂપ નહીં, પણ સૌથી મોટી શક્તિ
ભારતની વિશિષ્ટ સામાજિક રચનાનો ઉલ્લેખ કરતા મોહન ભાગવતે કહ્યું કે, ભારતમાં વિવિધ ધર્મો, ભાષાઓ, પંથો અને રહેણીકરણી હોવા છતાં આ અસંખ્ય વિવિધતાઓ ક્યારેય રાષ્ટ્રીય એકતામાં અવરોધ બની નથી.
ભારતીય સંસ્કૃતિ માત્ર ‘વિવિધતામાં એકતા’ ની વાતો નથી કરતી, પરંતુ વિવિધતાને જ એકતાનું એક સુંદર સ્વરૂપ માને છે. હિન્દુ પરંપરા દરેક માનવી માટે આદર, પ્રેમ અને સમાવેશની પવિત્ર ભાવના શીખવે છે. ઇતિહાસ સાક્ષી છે કે વિશ્વમાં જ્યારે પણ કોઈ સમુદાય પર અત્યાચાર થયો, ત્યારે ભારતે તેમને ખુલ્લા દિલથી આશ્રય આપ્યો છે. મધ્ય પૂર્વ અને યુરોપમાંથી આવેલા મુસ્લિમ, ખ્રિસ્તી, યહૂદી અને પારસી સમુદાયો આજે ભારતમાં સુરક્ષિત અને શાંતિપૂર્ણ જીવન જીવી રહ્યા છે.
નાલંદાના ૩ વિદ્યાર્થીઓના મહાન બલિદાનનો પ્રસંગ
પોતાના વક્તવ્ય દરમિયાન ભારતીય સંસ્કારો અને ત્યાગની પરંપરાને સ્પષ્ટ કરવા તેમણે પ્રખ્યાત ચીની યાત્રી અને વિદ્વાન ઝુઆનઝાંગ (હ્યુ એન સંગ) અને નાલંદા યુનિવર્સિટીનો એક પ્રેરણાદાયી કિસ્સો સંભળાવ્યો હતો.
ઝુઆનઝાંગ જ્યારે નાલંદામાંથી જ્ઞાન અને પ્રાચીન ગ્રંથો એકત્રિત કરીને ગંગા નદી પાર કરી રહ્યા હતા, ત્યારે તેમની હોડી એક વિનાશક તોફાનમાં ફસાઈ ગઈ હતી. હોડી ડૂબતી બચાવવા માટે સામાન નદીમાં ફેંકવો પડે તેમ હતો. ઝુઆનઝાંગને ડર હતો કે તેમના વર્ષોથી એકત્રિત કરેલા જ્ઞાનના મૂલ્યવાન ગ્રંથો નષ્ટ થઈ જશે.
તે સમયે હોડીમાં સવાર નાલંદાના ત્રણ ભારતીય વિદ્યાર્થીઓએ ઝુઆનઝાંગના જ્ઞાન અને પુસ્તકોની રક્ષા કરવા માટે કોઈ જ વિલંબ કર્યા વગર પોતે ગંગા નદીમાં કૂદીને પોતાના પ્રાણનું બલિદાન આપી દીધું હતું. આ કિસ્સો દર્શાવે છે કે ભારત માટે જ્ઞાન અને માનવતાનું મૂલ્ય પોતાના જીવ કરતાં પણ વિશેષ રહ્યું છે.
બીજા વિશ્વયુદ્ધમાં પોલેન્ડના શરણાર્થીઓને અપાયેલો આશ્રય
મોહન ભાગવતે બીજા વિશ્વયુદ્ધ સમયનો ઐતિહાસિક પ્રસંગ યાદ અપાવતા જણાવ્યું કે, જ્યારે યુદ્ધના કારણે પોલેન્ડના નિર્દોષ નાગરિકો અને બાળકો દરિયાઈ માર્ગે શરણની શોધમાં નીકળ્યા હતા, ત્યારે તે સમયે બ્રિટિશ શાસન હોવા છતાં જામનગરના તત્કાલીન મહારાજા (જામ સાહેબ દિગ્વિજયસિંહજી) એ પોલિશ શરણાર્થીઓને પોતાના રાજયમાં આશ્રય અને તમામ સુવિધાઓ પૂરી પાડી હતી. તેમણે આ લોકોને ખાતરી આપી હતી કે જ્યાં સુધી તેમનો માતૃભૂમિ પોલેન્ડ સુરક્ષિત ન થાય ત્યાં સુધી તેઓ ભારતમાં પોતાના પરિવારની જેમ રહી શકે છે.
સફળતાની સાર્થકતા માનવતાની સેવામાં છે
જીવનના વાસ્તવિક વિકાસ વિશે વાત કરતા તેમણે ઉમેર્યું કે સફળતાનો અર્થ માત્ર વ્યક્તિગત પ્રગતિ નથી. જેમ ફૂલ ખીલ્યા પછી પોતાની સુગંધ સમગ્ર વાતાવરણમાં ફેલાવે છે, તેમ માણસે પણ પોતાની સફળતા અને સમૃદ્ધિનો લાભ સમાજના અંતિમ વ્યક્તિ સુધી પહોંચાડવો જોઈએ.
જો કોઈ વ્યક્તિ સફળ થઈને પોતાના કુટુંબ, ગામ કે સમાજની સેવા ન કરી શકે, તો તેની સફળતા અધૂરી ગણાય. આરએસએસ સહિત દેશની અનેક સંસ્થાઓ સમાજમાં સેવા અને સમર્પણની ભાવના જગાડવા માટે સતત કાર્યરત છે.
