શું AI છીનવી રહ્યું છે નોકરીઓ? મોર્ગન સ્ટેનલીએ એક ઝાટકે 2,500 ને છૂટા કર્યા, જાણો અસલી કારણ
વૈશ્વિક સ્તરે આર્થિક અસ્થિરતા અને બેંકિંગ ક્ષેત્રમાં બદલાતા પ્રવાહો વચ્ચે વધુ એક દિગ્ગજ સંસ્થાએ તેના કર્મચારીઓની છટણી કરી છે. અમેરિકાની અગ્રણી ઇન્વેસ્ટમેન્ટ બેંકિંગ કંપની મોર્ગન સ્ટેનલીએ (Morgan Stanley) તેના વૈશ્વિક કાર્યબળમાંથી આશરે 2,500 કર્મચારીઓને છૂટા કર્યા છે. આ આંકડો કંપનીના કુલ કર્મચારીઓના લગભગ 3 ટકા જેટલો થાય છે. નવાઈની વાત એ છે કે, આ છટણી એવા સમયે કરવામાં આવી છે જ્યારે કંપનીએ વર્ષ 2025 માં $70.6 અબજની રેકોર્ડ વાર્ષિક આવક નોંધાવી છે. સામાન્ય રીતે ખોટ કરતી કંપનીઓ છટણી કરતી હોય છે, પરંતુ મોર્ગન સ્ટેનલીના આ પગલાએ બજારમાં નવી ચર્ચા જગાવી છે.
છટણી પાછળનું અસલી કારણ: AI કે બીજું કંઈક?
જ્યારે પણ કોઈ ટેક કે બેંકિંગ કંપની છટણી કરે છે, ત્યારે સૌથી પહેલો સવાલ ‘આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ’ (AI) પર ઉઠે છે. શું માણસોની જગ્યા રોબોટ્સ લઈ રહ્યા છે? જોકે, મોર્ગન સ્ટેનલીના કિસ્સામાં પરિસ્થિતિ અલગ છે. મીડિયા રિપોર્ટ્સ અનુસાર, આ છટણી AI ને કારણે નથી થઈ. તેના મુખ્ય કારણોમાં કંપનીની બદલાતી વ્યાવસાયિક પ્રાથમિકતાઓ, નવી લોકેશન વ્યૂહરચના અને કર્મચારીઓના પરફોર્મન્સ રિવ્યુનો સમાવેશ થાય છે.
કંપની હવે એવા વિસ્તારોમાં વધુ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવા માંગે છે જ્યાં વિકાસની સંભાવના વધુ છે. આ ઉપરાંત, કંપની તેના ઓપરેશનલ ખર્ચને નિયંત્રિત કરવા માટે અમુક કામગીરીને ઓછા ખર્ચાળ લોકેશન્સ પર ખસેડી રહી હોય તેમ જણાય છે. બેંકિંગ ક્ષેત્રમાં કાર્યક્ષમતા વધારવા માટે આ પ્રકારના ‘સ્ટ્રક્ચરલ ફેરફારો’ (Structural Changes) ઘણીવાર કરવામાં આવતા હોય છે.
કયા વિભાગો પર પડી છટણીની સૌથી વધુ અસર?
મોર્ગન સ્ટેનલી દ્વારા કરવામાં આવેલી આ છટણી કોઈ એક વિભાગ પૂરતી મર્યાદિત નથી, પરંતુ બેંકના ત્રણ મોટા ડિવિઝનને તેની અસર થઈ છે:
-
ઇન્સ્ટિટ્યુશનલ સિક્યોરિટીઝ (Institutional Securities): આ વિભાગમાં મોટા પાયે ફેરફારો જોવા મળ્યા છે.
-
વેલ્થ મેનેજમેન્ટ (Wealth Management): અહીં પણ અમુક રોલ ઘટાડવામાં આવ્યા છે.
-
ઇન્વેસ્ટમેન્ટ મેનેજમેન્ટ (Investment Management): આ ડિવિઝનના કર્મચારીઓને પણ છૂટા કરવામાં આવ્યા છે.
નોંધનીય છે કે આ છટણીમાં ‘ફ્રન્ટ-ઓફિસ’ (રેવન્યુ જનરેટ કરતા પદો) અને ‘બેક-ઓફિસ’ એમ બંને ભૂમિકાઓ પ્રભાવિત થઈ છે. જોકે, બેંકના ‘ફાઇનાન્શિયલ એડવાઇઝર્સ’ (Financial Advisors) ને આ નિર્ણયમાંથી મુક્તિ આપવામાં આવી છે, કારણ કે તેઓ ગ્રાહકો સાથે સીધા જોડાયેલા હોય છે અને બેંક માટે આવકનો મુખ્ય સ્ત્રોત છે.
રેકોર્ડ કમાણી છતાં છટણી કેમ?
રોકાણકારો અને આર્થિક નિષ્ણાતો માટે સૌથી મોટો કોયડો એ છે કે $70.6 અબજની રેકોર્ડ આવક છતાં બેંકે 2,500 પરિવારોની રોજીરોટી કેમ છીનવી? હકીકતમાં, ઇન્વેસ્ટમેન્ટ બેંકો ભવિષ્યના જોખમોને ધ્યાનમાં રાખીને અગાઉથી તૈયારી કરતી હોય છે. 2025 માં સારી કમાણી થઈ હોવા છતાં, 2026 અને તે પછીના વર્ષોમાં વૈશ્વિક વ્યાજ દરોમાં ફેરફાર અને ભૌગોલિક-રાજકીય (Geopolitical) તણાવને કારણે બજારમાં અનિશ્ચિતતા છે.
મોર્ગન સ્ટેનલી તેના ખર્ચ માળખાને ‘લીન’ (Lean) રાખવા માંગે છે જેથી કોઈપણ પ્રતિકૂળ પરિસ્થિતિમાં નફાકારકતા જળવાઈ રહે. અગાઉ 2023 ના વસંતમાં પણ કંપનીએ 2,000 કર્મચારીઓને છૂટા કર્યા હતા, જે દર્શાવે છે કે બેંક સતત તેના કાર્યબળનું પુનર્ગઠન કરી રહી છે.
ભારતીય કર્મચારીઓ અને આઈટી સેક્ટર પર અસર
મોર્ગન સ્ટેનલી જેવી ગ્લોબલ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ બેંકોના મોટા ‘ગ્લોબલ ઇન-હાઉસ સેન્ટર્સ’ (GICs) ભારતમાં બેંગલુરુ અને મુંબઈ જેવા શહેરોમાં આવેલા છે. જ્યારે પણ વૈશ્વિક સ્તરે 3% છટણીની જાહેરાત થાય છે, ત્યારે ભારતમાં કાર્યરત કર્મચારીઓમાં પણ ફફડાટ ફેલાય છે. જોકે, જો બેંકની નવી ‘લોકેશન સ્ટ્રેટેજી’ ઓછી કિંમતવાળા દેશો તરફ જવાની હોય, તો લાંબા ગાળે ભારત જેવા દેશોને તેનો ફાયદો પણ થઈ શકે છે. પરંતુ ટૂંકા ગાળે, બેક-ઓફિસ અને સપોર્ટ રોલ્સમાં કામ કરતા ભારતીય કર્મચારીઓ માટે આ સાવચેત રહેવાનો સમય છે.
