રાસાયણિક ખાતર વિનાની પ્રાકૃતિક ખેતી તરફ ખેડૂતનો વધતો ઝોક
કચ્છના માહિતી બ્યુરો દ્વારા જારી કરાયેલા અહેવાલ મુજબ, વર્તમાન સમયમાં રાસાયણિક ખાતરો અને ઝેરી જંતુનાશકોના વિકલ્પ તરીકે ‘પ્રાકૃતિક ખેતી’ એક શ્રેષ્ઠ માર્ગ તરીકે ઊભરી આવી છે. જે રીતે જંગલોમાં કોઈ પણ પ્રકારના ખાતર વગર વૃક્ષો મબલખ ફળ આપે છે, તે જ કુદરતી વ્યવસ્થાને ખેતરમાં અમલી બનાવવી એટલે જ પ્રાકૃતિક ખેતી. આ પદ્ધતિ “ગામનો પૈસો ગામમાં અને શહેરનો પૈસો પણ ગામમાં” ના સૂત્રને સાર્થક કરે છે.
સહજીવી ખેતી અને વિજ્ઞાનનો સમન્વય
પ્રાકૃતિક ખેતીમાં મુખ્ય પાકની સાથે સહજીવી પાક લેવામાં આવે છે, જે એકબીજાને પોષણ પૂરું પાડે છે. વિજ્ઞાન મુજબ, પાકને જરૂરી ૯૮% તત્વો હવા, પાણી અને સૂર્યપ્રકાશ દ્વારા કુદરત મફત આપે છે, જ્યારે જમીનમાંથી માત્ર ૧.૫ થી ૨% ખનીજ તત્વો જ લેવાના હોય છે. વનસ્પતિના પાન પ્રકાશસંશ્લેષણ દ્વારા પોતાનો ખોરાક જાતે બનાવે છે, જેથી મોંઘા રાસાયણિક ખાતરોની જરૂરિયાત રહેતી નથી.
જમીનનું સ્વાસ્થ્ય અને અળસિયાનું પ્રદાન
જમીનમાં પોષક તત્વો હોવા છતાં છોડ તેને લઈ શકતો નથી, કારણ કે જમીનનું જૈવિક સ્વાસ્થ્ય નબળું હોય છે. પ્રાકૃતિક ખેતી દ્વારા જમીનમાં ‘વાપ્સા’ અને ‘હ્યુમસ’નું નિર્માણ થાય છે. દેશી અળસિયા જમીનની નીચે રહેલા પોષક તત્વોને ઉપરની સપાટી પર લાવી મૂળને ઉપલબ્ધ કરાવે છે, જેનાથી જમીન જીવંત બને છે અને પાકનો વિકાસ ઝડપી થાય છે.
દેશી ગાય: પ્રાકૃતિક કૃષિનો મજબૂત સ્તંભ
આ ખેતી પદ્ધતિનો મુખ્ય આધાર દેશી ગાય છે. દેશી ગાયના માત્ર એક ગ્રામ છાણમાં ૩૦૦ થી ૫૦૦ કરોડ ઉપયોગી સૂક્ષ્મ જીવાણુઓ હોય છે. એક ગાયના એક દિવસના છાણમાંથી એક એકર જમીનને આખા મહિનાનું પોષણ મળી રહે છે. આ રીતે એક ગાય દ્વારા ૩૦ એકર સુધીની ખેતી રાસાયણિક ખાતર વગર સરળતાથી કરી શકાય છે, જે ખેતી ખર્ચમાં મોટો ઘટાડો કરે છે.
