ઓછા ખર્ચે વધુ આવક આપતી પ્રાકૃતિક ખેતીની સફળ કહાણી
અમદાવાદ જિલ્લાના સાણંદ તાલુકાના વિછીયા ગામના પ્રગતિશીલ ખેડૂત વાઘેલા ગજેન્દ્રસિંહ જીતેન્દ્રસિંહે પ્રાકૃતિક ખેતી દ્વારા ગ્રામિણ કૃષિને નવી દિશા આપી છે. વધતા રાસાયણિક ખાતર અને ઝેરી દવાઓથી જમીન, પર્યાવરણ અને માનવ સ્વાસ્થ્યને થતી હાનિને ગંભીરતાથી સમજીને તેમણે પરંપરાગત ખેતીથી અલગ માર્ગ અપનાવ્યો. ગાય આધારિત પ્રાકૃતિક ખેતી પદ્ધતિને આત્મસાત કરીને તેમણે ‘કામધેનુ ફાર્મ’ની સ્થાપના કરી, જ્યાં આજે ઝેરમુક્ત અને ટકાઉ ખેતી સફળતાપૂર્વક કરી રહ્યા છે.
પંચસ્તરીય ખેતીનો નવતર મોડેલ
ગજેન્દ્રસિંહે એક જ ખેતરમાં વધુ ઉત્પાદન અને આવક માટે પંચસ્તરીય ખેતી પદ્ધતિ અપનાવી છે. આ પદ્ધતિમાં ઊંચા વૃક્ષોથી લઈને જમીન સપાટી સુધી અલગ અલગ સ્તરે પાક ઉગાડવામાં આવે છે. ઊંચા સ્તરે ફળ પાકો, મધ્ય સ્તરે ઝાડ અને ઝાડીવાળા પાકો તથા નીચલા સ્તરે શાકભાજી અને વેલાવાળા પાકોની વ્યવસ્થા કરવામાં આવી છે. આ મોડેલથી જમીનનો મહત્તમ ઉપયોગ થાય છે અને એક જ ખેતરમાંથી અનેક આવક સ્ત્રોત ઉભા થાય છે.
એક જ જમીનમાં વૈવિધ્યપૂર્ણ પાક આયોજન
તેમના ફાર્મમાં આંબા, જામફળ, લીંબુ, કેળ, સરગવો અને શેરડી જેવા ફળ પાકો સાથે વિવિધ પ્રકારના શાકભાજી પાકો લેવામાં આવે છે. મેથી, ધાણા, મરચી, રીંગણ, ટામેટા, ફુલાવર ઉપરાંત દૂધી અને ગલકા જેવા વેલાવાળા શાકભાજીનું આયોજનબદ્ધ વાવેતર કરવામાં આવ્યું છે. આ પ્રકારની વૈવિધ્યસભર ખેતીથી તેમને આખું વર્ષ સતત આવક મળી રહે છે અને બજારની માંગ મુજબ વિવિધ પાકો વેચવાની તક મળે છે.
આંબાવાડીથી લાખોની આવક
ગજેન્દ્રસિંહની આંબાવાડી તેમની ખેતીની સૌથી મોટી સફળતા બની છે. ફાર્મમાં કુલ 45 નંગ આંબાના વૃક્ષો છે, જે છેલ્લા છ વર્ષથી ઉત્પાદન આપી રહ્યા છે. ગયા વર્ષે અંદાજે 2,200 કિલો કેરીનું ઉત્પાદન મળ્યું હતું. પ્રાકૃતિક ખેતીના કારણે રાસાયણિક ખાતર કે ઝેરી દવાઓનો કોઈ ખર્ચ ન હોવાથી માત્ર ઉતારણી, પેકિંગ અને મજૂરી જેવા ખર્ચ બાદ તેમને આશરે 2,14,000 રૂપિયાનો ચોખ્ખો નફો થયો છે. માત્ર 50 હજારના ખર્ચે લાખોની આવક મેળવી તેમણે પ્રાકૃતિક ખેતીની આર્થિક ક્ષમતાને સાબિત કરી છે.
જીવામૃત આધારિત ખર્ચ ઘટાડો
ખેતીમાં ખર્ચ ઘટાડવાનો મુખ્ય આધાર તેમનો જીવામૃત આધારિત અભિગમ છે. બજારમાં મળતા મોંઘા ફર્ટિલાઇઝર અને પેસ્ટીસાઇડના બદલે તેઓ ગાયના ગોબર, ગૌમૂત્ર, ગોળ અને અન્ય પ્રાકૃતિક ઘટકો વડે ઘરે જ જીવામૃત તૈયાર કરે છે. આ જીવામૃત જમીનની ઉર્વરાશક્તિ વધારવા સાથે પાકોમાં રોગ અને જીવાતનું પ્રમાણ ઓછું કરે છે. પરિણામે ફળ અને શાકભાજીની સાઇઝ, ચમક અને સ્વાદમાં નોંધપાત્ર સુધારો જોવા મળે છે.
અન્ય ખેડૂતો માટે પ્રેરણારૂપ પહેલ
માત્ર પોતાની ખેતી પૂરતી સીમિત ન રહી, ગજેન્દ્રસિંહે ખેતર પર જ જીવામૃતનો મોટો પ્લાન્ટ સ્થાપ્યો છે. આ પ્લાન્ટ દ્વારા તેઓ આસપાસના ખેડૂતોને જીવામૃત પૂરુ પાડી પ્રાકૃતિક ખેતી તરફ વળવા પ્રોત્સાહિત કરે છે. તેમના માર્ગદર્શન હેઠળ અનેક ખેડૂતો ઝેરમુક્ત ખેતી અપનાવી રહ્યા છે, જેના કારણે ગ્રામિણ વિસ્તારમાં નવી કૃષિ જાગૃતિ ફેલાઈ રહી છે.
આખું વર્ષ આવક આપતું મોડેલ
જિલ્લાના નાયબ બાગાયત નિયામક મુજબ ગજેન્દ્રસિંહનું પંચસ્તરીય ખેતી મોડેલ અન્ય ખેડૂતો માટે આદર્શ છે. એક જ ખેતરમાં બાગાયતી પાકો અને શાકભાજી સાથે લેવાને કારણે ખેડૂતોને આખું વર્ષ આવક મળે છે અને આર્થિક સ્થિરતા મજબૂત બને છે. તેમની સફળતા સાબિત કરે છે કે યોગ્ય આયોજન અને વૈજ્ઞાનિક અભિગમથી પ્રાકૃતિક ખેતી પર્યાવરણ સાથે ખેડૂતના ખિસ્સા માટે પણ લાભદાયી છે.
