શું તમારી જમીનની ફળદ્રુપતા ઘટી રહી છે? તો જાણી લો આ પ્રાકૃતિક ખેતીની શાનદાર પદ્ધતિ!
આજના આધુનિક યુગમાં રાસાયણિક ખાતરોના અંધાધૂંધ વપરાશને કારણે જમીનની ફળદ્રુપતા ઘટી રહી છે અને લોકોના સ્વાસ્થ્ય પર પણ માઠી અસરો પડી રહી છે. આવા સમયે ખેતીને પુનઃ સમૃદ્ધ અને ઝેરમુક્ત બનાવવા માટે ‘પ્રાકૃતિક કૃષિ’ (Natural Farming) એક શ્રેષ્ઠ અને ટકાઉ વિકલ્પ તરીકે ઉભરી આવી છે. આ જ ઉદ્દેશ્ય સાથે અમદાવાદ જિલ્લાના દસક્રોઈ તાલુકાના વડોદ ગામે સ્વયં પ્રેરિત ખેડૂતો માટે પ્રાકૃતિક કૃષિ અંગેની એક વિશેષ તાલીમ શિબિરનું સુંદર આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું.
આ તાલીમ કાર્યક્રમમાં વડોદ ક્લસ્ટર હેઠળ આવતા ગામોના આશરે ૧૨૫ જેટલા ઉત્સાહી ખેડૂતોએ સક્રિયપણે ભાગ લીધો હતો. ખેડૂતોને પરંપરાગત અને ઝેરમુક્ત ખેતી પદ્ધતિઓ તરફ વાળવા માટે આ તાલીમ અત્યંત ઉપયોગી સાબિત થઈ હતી.
કૃષિ વિજ્ઞાન કેન્દ્ર અને આત્મા પ્રોજેક્ટના નિષ્ણાતો દ્વારા માર્ગદર્શન
તાલીમ શિબિર દરમિયાન કૃષિ ક્ષેત્રના અનુભવી વૈજ્ઞાનિકો અને અધિકારીઓ દ્વારા ખેડૂતોને પ્રાકૃતિક ખેતીના વિવિધ પાસાઓ વિશે ઝીણવટભરી અને વ્યવહારુ માહિતી આપવામાં આવી હતી:
ડૉ. વિરેન્દ્રભાઈ પરમાર (વડા, કૃષિ વિજ્ઞાન કેન્દ્ર): તેમણે જમીનનું સ્વાસ્થ્ય જાળવવા માટે રાસાયણિક મુક્ત ખેતીની અગત્યતા પર ભાર મૂક્યો હતો. તેમણે જણાવ્યું કે ગાય આધારિત ખેતી દ્વારા જમીનમાં સુક્ષ્મ જીવાણુઓની સંખ્યા વધારી શકાય છે, જેનાથી પાકની ગુણવત્તા અને ઉત્પાદકતા બંનેમાં સુધારો થાય છે.
ડૉ. એન. કે. રાઠોડ (વૈજ્ઞાનિક – પાક સંરક્ષણ): તેમણે પાકને વિવિધ રોગ અને જીવાતોથી બચાવવા માટે પ્રાકૃતિક ઉપાયો જેવા કે જીવામૃત, બીજામૃત, નીમાસ્ત્ર અને બ્રહ્માસ્ત્રના ઉપયોગ વિશે વિગતવાર જાણકારી આપી હતી. રાસાયણિક કીટનાશકોના બદલે દેશી ઉપાયો દ્વારા કેવી રીતે ઓછા ખર્ચે પાકનું રક્ષણ કરી શકાય તે તેમણે ખેડૂતોને સમજાવ્યું હતું.
શશિકાંત ડોડીયા (BTM, આત્મા પ્રોજેક્ટ): તેમણે સરકારની ‘આત્મા’ (ATMA) યોજના હેઠળ પ્રાકૃતિક ખેતી કરતા ખેડૂતોને મળતી વિવિધ સહાય, તાલીમ અને માર્ગદર્શન અંગે માહિતી પૂરી પાડી હતી. તેમણે વધુને વધુ ખેડૂતોને પ્રાકૃતિક કૃષિ અપનાવીને પોતાના ઉત્પાદન ખર્ચમાં ઘટાડો કરવા અને શુદ્ધ ઉત્પાદન મેળવવા આહવાન કર્યું હતું.
કાર્યક્રમનું સફળ સંચાલન અને ખેડૂતોનો ઉત્સાહ
આ સમગ્ર તાલીમ શિબિરનું સુચારુ અને ભવ્ય સંચાલન પ્રાકૃતિક કૃષિના સંયોજક અમૃતબેન ઉમેદસિંહ ઝાલા તથા સહ-સંયોજક ઉદાજી ઝાલા દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું. તેમણે સ્થાનિક ખેડૂતોને એકઠા કરીને પ્રાકૃતિક ખેતીના અભિયાન સાથે જોડવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી.
તાલીમમાં હાજર રહેલા ૧૨૫ ખેડૂતોએ નિષ્ણાતોના વિચારોને ખૂબ જ ધ્યાનપૂર્વક સાંભળ્યા હતા અને પોતાની ખેતી સંબંધિત શંકાઓનું સમાધાન મેળવ્યું હતું. ખેડૂતોએ પોતાના ખેતરોમાં દેશી ગાયના છાણ અને ગૌમૂત્ર આધારિત ખાતરોનો ઉપયોગ વધારવા અને ધીમે ધીમે રાસાયણિક ખાતરોનો વપરાશ સંપૂર્ણ બંધ કરવાનો સંકલ્પ લીધો હતો.
પ્રાકૃતિક ખેતી સમયની માંગ
દસક્રોઈના વડોદ ખાતે યોજાયેલી આ તાલીમ શિબિરે સાબિત કર્યું છે કે હવે ગામડાઓનો ખેડૂત પણ પર્યાવરણ અને સ્વાસ્થ્ય પ્રત્યે જાગ્રત થઈ રહ્યો છે. પ્રાકૃતિક ખેતી માત્ર જમીન અને પાકને જ નથી બચાવતી, પરંતુ ખેડૂતને દેવાના ડુંગર હેઠળ દબાતા અટકાવીને તેને આત્મનિર્ભર પણ બનાવે છે.
