ભારત-નેપાળ બોર્ડર પર કડક નિયમો: હવે માત્ર આધાર કાર્ડથી નેપાળમાં નહીં મળે પ્રવેશ, જાણો કયા દસ્તાવેજો સાથે રાખવા જરૂરી
ભારત અને નેપાળ વચ્ચે સદીઓ જૂના સાંસ્કૃતિક, સામાજિક અને વેપારિક સંબંધો રહ્યા છે. “રોટી-બેટીનો વ્યવહાર” ધરાવતા આ બે પડોશી દેશો વચ્ચેની સરહદ ખુલ્લી હોવાને કારણે અહીંથી મુસાફરોની અવરજવર ખૂબ જ સામાન્ય રહી છે. લાખો ભારતીય નાગરિકો પ્રવાસન, ધાર્મિક યાત્રા (જેમ કે પશુપતિનાથ મંદિર અને મુક્તિનાથ) અથવા સગા-સંબંધીઓને મળવા માટે નેપાળ જતા હોય છે. અત્યાર સુધી બોર્ડર પરથી પસાર થતી વખતે ભારતીયો માટે સામાન્ય ઓળખપત્ર બતાવવું પૂરતું માનવામાં આવતું હતું, પરંતુ હવે સ્થિતિ બદલાઈ ગઈ છે.
તાજેતરમાં જ ભારત-નેપાળ સરહદ પર સુરક્ષા દળો અને સરકારી અધિકારીઓ દ્વારા દસ્તાવેજોની ચકાસણી અંગે નવી અને કડક માર્ગદર્શિકા (ગાઈડલાઈન) અમલમાં મૂકવામાં આવી છે. ઉત્તર પ્રદેશના લખીમપુર ખીરી સ્થિત ગૌરીફંટા અને ત્રિનગર સરહદ પર આ નિયમોનો કડક અમલ શરૂ કરી દેવામાં આવ્યો છે. જો તમે પણ આગામી દિવસોમાં નેપાળ પ્રવાસનું આયોજન કરી રહ્યા હોવ, તો માત્ર આધાર કાર્ડ પર નિર્ભર રહેવું તમને ભારે પડી શકે છે અને તમારે સરહદેથી જ પાછા ફરવું પડી શકે છે.
બોર્ડર પર કડકાઈ શા માટે વધારવામાં આવી?
ભારત અને નેપાળ વચ્ચે ખુલ્લી સરહદ હોવાને કારણે તેનો દુરુપયોગ અસામાજિક તત્વો, ગેરકાયદેસર ઘૂસણખોરો અને માનવ તસ્કરી માટે ન થાય તે હેતુથી સુરક્ષા ચુસ્ત કરવામાં આવી છે. સીમા સુરક્ષા માટે તૈનાત સશસ્ત્ર સીમા બલ (SSB) અને નેપાળના સશસ્ત્ર પ્રહરી બળ દ્વારા બોર્ડર પરથી પસાર થતા દરેક મુસાફરની સઘન ચકાસણી કરવામાં આવી રહી છે.
નવા આદેશો મુજબ, સરહદ પાર કરનારા લોકોની વાસ્તવિક ઓળખ સુનિશ્ચિત કરવી અનિવાર્ય બની ગઈ છે. આ કડકાઈને કારણે સરહદી વિસ્તારોમાં મોટી સંખ્યામાં મુસાફરોની ભીડ જોવા મળી રહી છે. જે મુસાફરો પાસે નવા નિયમો મુજબના જરૂરી પુરાવા ન હતા, તેમને સીમા પરથી જ પાછા મોકલી દેવામાં આવ્યા છે.
આધાર કાર્ડ કેમ પૂરતું નથી?
ઘણા ભારતીય નાગરિકોના મનમાં એવો ભ્રમ હોય છે કે દેશમાં દરેક જગ્યાએ માન્ય ગણાતું આધાર કાર્ડ નેપાળમાં પ્રવેશવા માટે પણ પૂરતું છે. પરંતુ, આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રવાસન અને સરહદી સુરક્ષાના નિયમો મુજબ આધાર કાર્ડને આંતરરાષ્ટ્રીય ઓળખપત્ર તરીકે બોર્ડર ક્રોસિંગ માટે માન્યતા આપવામાં આવતી નથી.
અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર, આધાર કાર્ડ એક વિશિષ્ટ ઓળખ નંબર (UID) છે, પરંતુ તે સત્તાવાર આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રવાસ દસ્તાવેજ (Travel Document) તરીકે કામ કરતું નથી. આ જ કારણ છે કે માત્ર આધાર કાર્ડ બતાવનારા મુસાફરોને સરહદ પરથી પ્રવેશ આપવાનો સ્પષ્ટ ઇનકાર કરવામાં આવી રહ્યો છે.
નેપાળમાં પ્રવેશ માટે કયા દસ્તાવેજો માન્ય ગણાશે?
જો તમે ભારતીય નાગરિક છો અને બોર્ડર પર કોઈ પણ અડચણ વગર નેપાળમાં પ્રવેશ કરવા માંગો છો, તો તમારી પાસે નીચે મુજબના માન્ય ઓળખપત્રોમાંથી કોઈ એક હોવું અત્યંત આવશ્યક છે:
૧. વૈધ ભારતીય પાસપોર્ટ (Valid Indian Passport): આ સૌથી ઉત્તમ અને સત્તાવાર દસ્તાવેજ છે. જો તમારી પાસે પાસપોર્ટ હોય તો તમને નેપાળમાં પ્રવેશવામાં કોઈ મુશ્કેલી પડશે નહીં.
૨. મતદાર ઓળખપત્ર (Voter ID Card): ભારત સરકારના ચૂંટણી પંચ દ્વારા જારી કરવામાં આવેલું ઓરિજિનલ વોટર આઈડી કાર્ડ નેપાળ પ્રવાસ માટે પૂરેપૂરું માન્ય છે.
૩. ભારતીય દૂતાવાસ દ્વારા જારી કરાયેલું ઈમરજન્સી/વેલિડ સર્ટિફિકેટ: જો કોઈ વિશેષ પરિસ્થિતિ હોય, તો કાઠમંડુ સ્થિત ભારતીય દૂતાવાસ દ્વારા જારી કરાયેલ ઓળખપત્ર માન્ય ગણાય છે.
૪. બાળકો માટે ખાસ પુરાવા: ૧૬ વર્ષથી નાની વયના બાળકો માટે તેમનું જન્મનું પ્રમાણપત્ર (Birth Certificate) અથવા શાળાનું સત્તાવાર ઓળખપત્ર (Photo ID) સાથે રાખવું જરૂરી છે.
ભારત-નેપાળ નો-વીઝા પોલિસી (No-Visa Policy) શું છે?
ભારત અને નેપાળ વચ્ચે વર્ષ ૧૯૫૦માં સહી થયેલી “શાંતિ અને મિત્રતા સંધિ” (Peace and Friendship Treaty) હેઠળ બંને દેશોના નાગરિકો માટે નો-વીઝા પોલિસી અમલમાં છે.
આ પોલિસી મુજબ, ભારતીયોને નેપાળ જવા માટે કે નેપાળી નાગરિકોને ભારત આવવા માટે કોઈ વિઝા (Visa) લેવાની જરૂર પડતી નથી.
પ્રવાસીઓએ કોઈ પૂર્વ-મંજૂરી કે ફી ચુકવવી પડતી નથી.
જોકે, આ મુક્તિનો અર્થ એ નથી કે તમે કોઈપણ ઓળખ વગર મુસાફરી કરી શકો. વીઝાની જરૂરિયાત ન હોવા છતાં, ઓળખની ચકાસણી (Identity Verification) દરેક નાગરિક માટે ફરજિયાત છે.
નેપાળ પ્રવાસનું આયોજન કરતી વખતે ધ્યાનમાં રાખવા જેવી બાબતો
જો તમે રોડ માર્ગે (પોતાના વાહન કે બસ દ્વારા) અથવા એરપોર્ટ માર્ગે નેપાળ જઈ રહ્યા હોવ, તો નીચેની બાબતોનું ખાસ ધ્યાન રાખવું:
ઓરિજિનલ દસ્તાવેજો સાથે રાખો: ફક્ત ફોટોકોપી (Xerox) કે મોબાઈલમાં રહેલી સોફ્ટ કોપી માન્ય ગણાશે નહીં. તમારે ઓરિજિનલ વોટર આઈડી કે પાસપોર્ટ સાથે રાખવો જ પડશે.
વાહનના દસ્તાવેજો (જો પોતાના વાહનમાં જતા હોવ): જો તમે પોતાની કાર અથવા બાઇક લઈને નેપાળ જઈ રહ્યા હોવ તો વાહનની RC બુક, ડ્રાઇવિંગ લાઇસન્સ, અને ઇન્સ્યોરન્સ હોવા જરૂરી છે. આ ઉપરાંત, બોર્ડર પરથી વાહન માટે ‘ભંસાર’ (Customs Permit) અને ‘સુવિધા’ પાસ મેળવવો અનિવાર્ય છે.
ચલણી નોટો અંગેના નિયમો: નેપાળમાં ભારતીય ચલણ ચાલે છે, પરંતુ ત્યાં ૨૦૦, ૫૦૦ અને ૨૦૦૦ની ભારતીય નોટો પર પ્રતિબંધ છે. તેથી તમારી પાસે ૧૦૦ કે તેથી નાની નોટો જ રાખવી હિતાવહ છે.
