મુશ્કેલ પરિસ્થિતિઓ અને ખોટા સંબંધોમાંથી બહાર નીકળતી વખતે હંમેશા યાદ રાખો આ કિંમતી વચન
આચાર્ય ચાણક્ય ભારતીય ઇતિહાસના એક એવા મહાન વિચારક, કુશળ રાજદ્વારી અને અર્થશાસ્ત્રી હતા, જેમની નીતિઓ અને વિચારો સદીઓ પછી આજે પણ એટલા જ પ્રાસંગિક અને સચોટ સાબિત થાય છે. તેમણે તેમના પ્રસિદ્ધ ગ્રંથ ‘ચાણક્ય નીતિ’માં માનવ જીવનને સુખી, સફળ અને સન્માનજનક બનાવવા માટેના અદભુત સૂત્રો આપ્યા છે. આ નીતિ શાસ્ત્રમાં ભૌતિક સફળતાથી લઈને માનસિક શાંતિ સુધીની તમામ કળાઓનું વર્ણન છે. આ જ ક્રમમાં આચાર્ય ચાણક્યએ ત્રણ એવા ચોક્કસ સ્થાનો વિશે જણાવ્યું છે, જ્યાંથી વિદાય લેતી વખતે મનુષ્યે ક્યારેય પાછળ ફરીને જોવું જોઈએ નહીં. ચાણક્યના મતે, આ સ્થાનો પરથી નીકળ્યા પછી પાછળ જોવું એ વ્યક્તિના આત્મસન્માન અને માનસિક શાંતિ માટે હાનિકારક સાબિત થઈ શકે છે.
વર્તમાન સમયની ભાગદોડ ભરેલી જિંદગીમાં માણસ અવારનવાર માનસિક તણાવ અને સંબંધોની ગૂંચવણોમાં ફસાઈ જતો હોય છે. આવા સમયે આચાર્ય ચાણક્યના વિચારો દીવાદાંડી સમાન સાબિત થાય છે. ચાણક્ય નીતિ આપણને માત્ર ભવિષ્ય માટે સજાગ નથી કરતી, પરંતુ વર્તમાનમાં કઈ પરિસ્થિતિમાંથી કેવી રીતે બહાર નીકળવું તેનું વ્યવહારુ જ્ઞાન પણ આપે છે. આચાર્ય ચાણક્ય સ્પષ્ટ માને છે કે જીવનમાં અમુક નિર્ણયો લીધા પછી તેના પર અડગ રહેવું ખૂબ જ જરૂરી છે. જો તમે કોઈ ખરાબ જગ્યા કે પરિસ્થિતિને છોડી રહ્યા છો, તો પાછળ વળીને જોવું એ નબળાઈની નિશાની છે.
૧. કપટી અને ધોખેબાજ વ્યક્તિનું ઘર છોડ્યા પછી
આચાર્ય ચાણક્યના મતે, જે વ્યક્તિના મનમાં કપટ, ઈર્ષ્યા અને સ્વાર્થ ભરેલો હોય, તેનાથી હંમેશા અંતર જાળવી રાખવું જોઈએ. જો તમને કોઈ વ્યક્તિના કપટી હોવાની ખબર પડી જાય અને તમે તેનું ઘર કે તેનો સાથ છોડીને નીકળી રહ્યા હોવ, તો ત્યારે ક્યારેય પાછળ વળીને ન જોવું જોઈએ. આવી વ્યક્તિઓ સાથે ફરીથી સંબંધ બાંધવાનો કે તેમના પ્રત્યે સહાનુભૂતિ રાખવાનો પ્રયત્ન તમને ભવિષ્યમાં મોટી મુશ્કેલીમાં મૂકી શકે છે. તમારું કલ્યાણ અને ભલાઈ માત્ર અને માત્ર તેમને કાયમ માટે ટાળવામાં જ રહેલી છે. એકવાર સંબંધ તૂટ્યા પછી સ્વાભિમાન સાથે આગળ વધી જવું એ જ સમજદારી છે.
૨. કોઈને આર્થિક મદદ કે ઉછીના પૈસા આપ્યા પછી
માનવતાના નાતે કોઈ જરૂરિયાતમંદ વ્યક્તિને મદદ કરવી અથવા તેને મુશ્કેલીના સમયે પૈસા ઉછીના આપવા એ ખૂબ જ પુણ્યનું કામ છે. પરંતુ ચાણક્ય કહે છે કે જ્યારે તમે કોઈના ઘરે જઈને તેને નિઃસ્વાર્થ ભાવે મદદ કરો છો, ત્યારે ત્યાંથી બહાર નીકળતી વખતે પાછળ વળીને ન જોવું જોઈએ. જો તમે પાછળ ફરીને જુઓ છો, તો મદદ લેનાર વ્યક્તિના મનમાં એક પ્રકારનો સંકોચ કે ખચકાટ પેદા થઈ શકે છે, તેને એવું લાગી શકે છે કે તમે તેના પર કોઈ અહેસાન કરી રહ્યા છો. આ ઉપરાંત, વારંવાર પાછળ જોવાથી તમારા પોતાના મનમાં પણ અહંકાર અથવા ઘમંડની ભાવના જાગી શકે છે, જે તમારા પુણ્ય કર્મને નષ્ટ કરી દે છે. આથી, મદદ કરીને તેને ભૂલી જવી એ જ સાચો ધર્મ છે.
૩. કોર્ટ, કચેરી કે વિવાદના સ્થળેથી બહાર નીકળ્યા બાદ
જીવનમાં ક્યારેક વાદ-વિવાદ, ઝઘડા કે કોર્ટ-કચેરીના મામલાઓનો સામનો કરવો પડે છે. આચાર્ય ચાણક્ય સલાહ આપે છે કે જ્યારે તમે કોઈ ન્યાયાલય (કોર્ટ) અથવા કોઈ સંઘર્ષ અને વિવાદના સ્થળેથી બહાર નીકળો છો, ત્યારે ક્યારેય પાછળ વળીને ન જોવું જોઈએ. આવી નકારાત્મક જગ્યાઓ પર પાછળ ફરીને જોવાનો સીધો અર્થ એ છે કે તમે માનસિક અને વૈચારિક રીતે હજુ પણ તે વિવાદમાં જ ફસાયેલા છો. જે નકારાત્મકતા પાછળ છૂટી ગઈ છે, તેને મનમાં સ્થાન આપવું એ મૂર્ખામી છે. વિવાદના સ્થળથી દૂર થતાંની સાથે જ તમારા મનને શાંત કરી નવી સવાર અને સકારાત્મક ભવિષ્ય તરફ આગળ વધારી દેવું જોઈએ.
આચાર્ય ચાણક્યની આ વાતો આપણને શીખવે છે કે જીવનમાં પ્રગતિ કરવા માટે ભૂતકાળની નકારાત્મકતા અને નકામી અપેક્ષાઓને પાછળ છોડી દેવી કેટલી જરૂરી છે. જે વ્યક્તિ યોગ્ય સમયે પાછળ જોવાનું છોડીને અડગ પગલે આગળ વધે છે, તેને સફળ થતા કોઈ રોકી શકતું નથી.
