વૈશ્વિક સુરક્ષા અપડેટ: ઈરાન સાથેની પરમાણુ ચર્ચામાં ‘બ્રેકથ્રુ’, છતાં યુદ્ધ જહાજો અને લશ્કરી તાકાતની હોડ તેજ.
૧૮ ફેબ્રુઆરી, ૨૦૨૬ ના રોજ જીનીવા ખાતે યોજાયેલી બીજા રાઉન્ડની વાટાઘાટોમાં ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે એક મહત્વપૂર્ણ સમજૂતી થઈ છે. ઈરાનના વિદેશ પ્રધાન અબ્બાસ અરાઘચીએ પુષ્ટિ કરી છે કે બંને પક્ષો એક સંભવિત પરમાણુ કરારનો મુસદ્દો તૈયાર કરવા માટે ‘માર્ગદર્શક સિદ્ધાંતો’ (Guiding Principles) ના સમૂહ પર સામાન્ય સહમતી સુધી પહોંચી શક્યા છે. જોકે, તેમણે એમ પણ ઉમેર્યું હતું કે આ રસ્તો લાંબો છે અને અંતિમ કરાર હજુ ઘણો દૂર છે.
જેડી વાન્સની ‘રેડ લાઈન્સ’ અને અમેરિકાનું વલણ
એકતરફ રાજદ્વારી સ્તરે ચર્ચાઓ ચાલી રહી છે, ત્યારે બીજી તરફ અમેરિકાના વાઇસ પ્રેસિડેન્ટ જેડી વાન્સે ઈરાનને સ્પષ્ટ ચેતવણી આપી છે. ફોક્સ ન્યૂઝને આપેલા ઇન્ટરવ્યુમાં વાન્સે જણાવ્યું હતું કે, ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમનો સંપૂર્ણ નાશ કરવો એ પ્રમુખ ટ્રમ્પની ‘લાલ રેખાઓ’ (Red Lines) માંની એક છે. તેમણે ઉમેર્યું કે, “જો રાજદ્વારી પ્રયાસો નિષ્ફળ જશે, તો અમેરિકા પાસે વિશ્વની સૌથી શક્તિશાળી સેના છે અને પ્રમુખ તેનો ઉપયોગ કરતા અચકાશે નહીં.”
ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રની આકરી શરતો
રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ આ વખતે માત્ર પરમાણુ કાર્યક્રમ સુધી મર્યાદિત રહેવા માંગતા નથી. સ્ટીવ વિટકોફ અને જેરેડ કુશનરની આગેવાની હેઠળની યુએસ ટીમની શરતો મુજબ:
ઈરાને પરમાણુ શસ્ત્રોનો વિચાર છોડવો પડશે.
તેનો બેલિસ્ટિક મિસાઇલ કાર્યક્રમ બંધ કરવો પડશે.
પ્રાદેશિક આતંકવાદને પ્રોત્સાહન આપવાનું બંધ કરવું પડશે.
ટ્રમ્પે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તેઓ એક ‘સંપૂર્ણ સોદો’ કરવા માંગે છે જેમાં અમેરિકાના તમામ હિતો સચવાયેલા હોય.
આયાતુલ્લાહ ખામેનીનો વળતો પ્રહાર
અમેરિકાની ધમકીઓ સામે ઈરાનના સર્વોચ્ચ નેતા આયાતુલ્લાહ અલી ખામેનીએ આક્રમક વલણ અપનાવ્યું છે. તેમણે અમેરિકાના નૌકાદળના નિર્માણને લઈને સોશિયલ મીડિયા પર કટાક્ષ કર્યો હતો કે, “અમેરિકાની ગમે તેટલી શક્તિશાળી સેના હોય, તેને એવી ‘થપ્પડ’ મારી શકાય છે કે તે ફરીથી ઊભી થઈ શકશે નહીં.” ખામેનીએ યુએસ યુદ્ધ જહાજોને સમુદ્રના તળિયે મોકલી દેવાની ક્ષમતા ધરાવતા ગુપ્ત શસ્ત્રોનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો હતો.
હોર્મુઝની સામુદ્રધુનીમાં યુદ્ધાભ્યાસ
વાટાઘાટો વચ્ચે ઈરાને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ અને પર્સિયન ગલ્ફમાં લશ્કરી કવાયત હાથ ધરી છે. ઈરાને દાવો કર્યો છે કે તેઓ વિશ્વના તેલ વેપારના પાંચમા ભાગનું પરિવહન કરતી આ સ્ટ્રેટને અસ્થાયી રૂપે બંધ કરી શકે છે. આ પગલાથી વૈશ્વિક બજારમાં તેલના ભાવ વધવાની શક્યતાએ ચિંતા જન્માવી છે.
૧૮ ફેબ્રુઆરી, ૨૦૨૬ ની આ સ્થિતિ દર્શાવે છે કે ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે પરમાણુ શાંતિ માટે એક નાની બારી ખુલી છે, પરંતુ પરસ્પર અવિશ્વાસ અને લશ્કરી ધમકીઓ આ માર્ગમાં મોટા અવરોધો છે. આગામી બે અઠવાડિયામાં ઈરાન જે વિગતવાર દરખાસ્ત રજૂ કરશે તેના પર સમગ્ર વિશ્વની નજર રહેશે.
