ખાદ્ય તેલ માટે બદલાશે નિયમ, કંપનીઓની ‘પેકેજિંગ ચાલાકી’ બંધ કરવા સરકાર લાવશે નવો કાયદો
જો તમે પણ બજારમાંથી ફોર્ચ્યુન, ધારા કે અન્ય કોઈ પણ બ્રાન્ડનું સીંગતેલ, કપાસિયા, સરસવ, સોયાબીન કે સૂર્યમુખીનું તેલ ખરીદો છો, તો આ સમાચાર તમારા બજેટ અને રસોડા બંને માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે. કેન્દ્ર સરકાર ટૂંક સમયમાં દેશના કરોડો સામાન્ય ગ્રાહકોના હિતમાં એક બહુ મોટો નિર્ણય લેવા જઈ રહી છે.
ઘણીવાર જ્યારે આપણે કરિયાણું ખરીદવા દુકાને જઈએ છીએ, ત્યારે કંપનીઓની પેકેજિંગ વાળી ચતુરાઈને સમજી શકતા નથી. આ જ રમતને ખતમ કરવા માટે સરકાર હવે ખાદ્ય તેલ (Edible Oils) માટે ‘સ્ટાન્ડર્ડાઈઝ્ડ પેક સાઈઝ’ (એક સમાન નક્કી કરેલું કદ) નો નિયમ લાગુ કરવાની તૈયારી કરી રહી છે. આ ઐતિહાસિક પગલાનો સીધો હેતુ બજારમાં પારદર્શિતા લાવવાનો, કંપનીઓની ચાલાકી રોકવાનો અને તમને છેતરપિંડીથી બચાવીને સાચી કિંમતે સામાન ઉપલબ્ધ કરાવવાનો છે.
આવો સરળ શબ્દોમાં સમજીએ કે આખો મામલો શું છે અને આનાથી તમારા ખિસ્સાને કેવી રીતે ફાયદો થશે.
કેમ પડી આ નવા નિયમની જરૂર?
બજાર અને ગ્રાહકોના અધિકારો પર નજર રાખતા નિષ્ણાતો (Consumer Rights Experts) નું કહેવું છે કે આ સમયે ખાદ્ય તેલના માર્કેટમાં સાઈઝને લઈને ભારે મૂંઝવણ ઊભી થયેલી છે. આજકાલ બજારમાં 1 લીટરના નામે કંપનીઓ એવી અજીબોગરીબ સાઈઝના પેકેટ વેચી રહી છે, જેના પર આપણું ધ્યાન જ નથી જતું. જેમ કે:
-
850 મિલીલીટર (ML)
-
875 મિલીલીટર (ML)
-
900 મિલીલીટર (ML)
-
950 મિલીલીટર (ML)
દુકાનદારો કે કંપનીઓ આ પેકેટોને ગ્રાહકો સામે એવી રીતે ગોઠવે છે જાણે તે આખા 1 લીટરનું જ પેકેટ હોય. સામાન્ય રીતે આપણે સુપરમાર્કેટ કે કરિયાણાની દુકાને જઈને માત્ર પેકેટ પર લખેલી ‘કિંમત’ જોઈએ છીએ, તેની ‘સાઈઝ’ કે વજન (ML) ચેક કરવાનું ભૂલી જઈએ છીએ.
જાણો કેવી રીતે થાય છે ગ્રાહકોનું નુકસાન? (Where is the Catch?)
જાણો કેવી રીતે થાય છે ગ્રાહકોનું નુકસાન? (Where is the Catch?)આને એક નાના ઉદાહરણ દ્વારા સમજીએ. ધારો કે દુકાન પર એક બ્રાન્ડનું 900 ML નું તેલનું પેકેટ ₹140 માં મળી રહ્યું છે, અને બીજી તરફ અન્ય બ્રાન્ડનું આખું 1 લીટર (1000 ML) નું પેકેટ ₹150 માં મળી રહ્યું છે.
પહેલી નજરે જોતાં ₹140 વાળું પેકેટ સસ્તું લાગે છે અને મોટાભાગના લોકો તેને જ ખરીદી લે છે. પરંતુ જો તમે પ્રતિ લીટરની વાસ્તવિક કિંમત (Per Litre Real Cost) ગણશો, તો તમને ખબર પડશે કે ₹140 વાળા પેકેટમાં તમને તેલ ઓછું મળી રહ્યું છે અને તમે નુકસાનમાં છો. અલગ-અલગ અને ગૂંચવતા કદ (સાઈઝ) હોવાને કારણે ગ્રાહકો ક્યારેય બે અલગ-અલગ બ્રાન્ડની કિંમતોની સાચી સરખામણી કરી શકતા નથી. કંપનીઓ આ જ બાબતનો ફાયદો ઉઠાવે છે.
નવા નિયમથી ગ્રાહકોને શું ફાયદો થશે?
જ્યારે સરકાર એવો નિયમ નક્કી કરી દેશે કે ખાદ્ય તેલ માત્ર 500 ML, 1 Litre, 2 Litre કે 5 Litre જેવા નક્કી કરેલા ધોરણોમાં જ વેચાશે, ત્યારે કંપનીઓ વચ્ચે પેકેજિંગની સાઈઝને લઈને રમાતી આ માઈન્ડ ગેમ હંમેશા માટે ખતમ થઈ જશે.
-
કિંમતોની સરખામણી કરવી એકદમ સરળ બનશે: જ્યારે બધા જ પેકેટ 1 લીટર કે 500 ML ના જ હશે, ત્યારે તમે તરત જ સમજી શકશો કે કઈ બ્રાન્ડ તમને યોગ્ય ભાવે તેલ આપી રહી છે.
-
ક્વોલિટી પર ફોકસ વધશે: સાઈઝનો તફાવત ખતમ થયા પછી કંપનીઓ વચ્ચે એવી હરીફાઈ નહીં થાય કે કોણ પેકેટમાં કેટલું ઓછું તેલ ભરીને ગ્રાહકોને છેતરે. તેના બદલે, હવે સ્પર્ધા એ વાત પર થશે કે કોની ‘ગુણવત્તા’ (Quality) અને ‘શુદ્ધતા’ કેટલી બહેતર છે.
કંપનીઓનો ખર્ચ ઘટશે અને પર્યાવરણને પણ ફાયદો થશે
આ નિર્ણયનું બીજું એક શાનદાર પાસું પણ છે, જે પર્યાવરણ અને મેન્યુફેક્ચરિંગ (ઉત્પાદન) બંને માટે ખૂબ જ ફાયદાકારક સાબિત થશે.
અત્યારે કંપનીઓએ 850ml, 900ml અને 1 લીટર માટે અલગ-અલગ ડિઝાઇનની બોટલો, અલગ કસ્ટમાઇઝ્ડ લેબલ અને અલગ કાર્ટન (ખોખા) બનાવવા પડે છે. આના કારણે ફેક્ટરીઓમાં પ્રોડક્શનનું કામ ઘણું જટિલ અને ખર્ચાળ બની જાય છે. સાઈઝ એક સરખી થવાથી મેન્યુફેક્ચરિંગ ખૂબ જ સરળ અને સુવ્યવસ્થિત થઈ જશે.
આ ઉપરાંત, સાઈઝ ફિક્સ થવાથી પેકેજિંગ મટીરિયલનો બગાડ અટકશે, પ્લાસ્ટિકનો ઉપયોગ મર્યાદિત થશે, જેને સસ્ટેનેબલ (ટકાવ) અને પર્યાવરણને અનુકૂળ પેકેજિંગની દિશામાં એક મોટું પગલું માનવામાં આવે છે.
સરકારનો આ ‘સ્ટાન્ડર્ડ પેકેટ નિયમ’ ગ્રાહકોના અધિકારોની રક્ષા માટે એક ઉત્તમ અને વ્યવહારુ પગલું છે. આનાથી માત્ર તમારી મહેનતની કમાણીની ઠગાઈ જ નહીં અટકે, પરંતુ બજારમાં સ્વસ્થ હરીફાઈ પણ વધશે. તો આગલી વખતે જ્યારે તમે તેલનું પાઉચ કે બોટલ ખરીદો, ત્યારે તેના ભાવની સાથે-સાથે મિલીલીટર (ML) ચોક્કસ ચેક કરો, કારણ કે જાગૃત ગ્રાહક જ સમજદાર ગ્રાહક છે!
