સ્માર્ટ ટેક્સ પ્લાનિંગ: આ ૧૦ પ્રકારની કમાણી પર નહીં લાગે એક પણ રૂપિયો ટેક્સ, જાણો કાયદેસરની રીતો
દરેક નાણાકીય વર્ષના અંતે ટેક્સ ભરવાની ચિંતા સૌને સતાવતી હોય છે. સામાન્ય રીતે લોકો કલમ ૮૦સી (80C) હેઠળ રોકાણ કરીને ટેક્સ બચાવે છે, પરંતુ કેટલીક આવક તો પાયાથી જ કરમુક્ત (Exempted) હોય છે. આવકવેરા કાયદાની કલમ ૧૦ હેઠળ આવી અનેક આવકોનો ઉલ્લેખ છે. જો તમે ૨૦૨૬માં તમારું આર્થિક આયોજન કરી રહ્યા હોવ, તો આ ૧૦ કરમુક્ત આવકના સ્ત્રોતો વિશે જાણવું અનિવાર્ય છે.
૧. કૃષિ આવક (Agricultural Income)
ભારત એક કૃષિપ્રધાન દેશ હોવાથી, ખેતીમાંથી થતી આવક સંપૂર્ણપણે કરમુક્ત છે. જો તમારી પાસે ખેતીલાયક જમીન હોય અને તેમાંથી ઉપજ દ્વારા કમાણી થતી હોય, તો તેના પર કોઈ ટેક્સ લાગતો નથી. જોકે, જો તમે ખેતી સિવાયની અન્ય વ્યવસાયિક આવક પણ ધરાવો છો, તો ટેક્સના દર નક્કી કરવા માટે કૃષિ આવકને ગણતરીમાં લેવામાં આવી શકે છે.
૨. પબ્લિક પ્રોવિડન્ટ ફંડ (PPF)
PPF એ સુરક્ષિત રોકાણની સાથે ટેક્સ બચાવવાનું શ્રેષ્ઠ સાધન છે. તે ‘EEE’ (Exempt-Exempt-Exempt) શ્રેણીમાં આવે છે. એટલે કે, રોકાણ કરેલી રકમ, તેના પર મળતું વ્યાજ અને પાકતી મુદતે (Maturity) મળતી સંપૂર્ણ રકમ પર કોઈ ટેક્સ લાગતો નથી.
૩. કર્મચારી ભવિષ્ય નિધિ (EPF) નો ઉપાડ
જો તમે પગારદાર કર્મચારી હોવ અને સતત ૫ વર્ષની નોકરી પૂર્ણ કર્યા પછી EPF માંથી નાણાં ઉપાડો છો, તો તે રકમ સંપૂર્ણપણે કરમુક્ત છે. તેમાં તમારું યોગદાન અને વ્યાજ બંને સુરક્ષિત રહે છે.
૪. સુકન્યા સમૃદ્ધિ યોજના (SSY)
દીકરીઓના ઉજ્જવળ ભવિષ્ય માટેની આ યોજના પણ PPF ની જેમ જ સંપૂર્ણ કરમુક્ત છે. આ યોજનામાં મળતું વ્યાજ અન્ય સરકારી યોજનાઓ કરતા વધુ હોય છે અને તે ટેક્સ-ફ્રી હોવાથી વાલીઓ માટે આકર્ષક રોકાણ છે.
૫. જીવન વીમાની પાકતી રકમ (Life Insurance Maturity)
કલમ ૧૦(૧૦ડી) હેઠળ, જીવન વીમા પોલિસીની મેચ્યોરિટી પર મળતી રકમ કરમુક્ત હોય છે, જો વાર્ષિક પ્રીમિયમ વીમાની રકમના ૧૦% કરતા ઓછું હોય. વીમાધારકના મૃત્યુના કિસ્સામાં પરિવારને મળતી રકમ પર ક્યારેય ટેક્સ લાગતો નથી.
૬. ભેટ અથવા ગિફ્ટ (Gifts)
તમારા નજીકના સંબંધીઓ (માતા-પિતા, ભાઈ-બહેન, જીવનસાથી) તરફથી મળેલી રોકડ કે મિલકત પર કોઈ ટેક્સ લાગતો નથી. બિન-સંબંધીઓ તરફથી વર્ષ દરમિયાન ₹૫૦,૦૦૦ સુધીની ભેટ કરમુક્ત છે, પરંતુ તેનાથી વધુ રકમ પર ટેક્સ લાગી શકે છે.
૭. વારસામાં મળેલી મિલકત (Inheritance)
વિલ (વસીયતનામું) દ્વારા અથવા વારસામાં મળેલી કોઈ પણ મિલકત, ઘરેણાં કે રોકડ પર આવકવેરો લાગતો નથી. જોકે, ભવિષ્યમાં જો તમે તે મિલકત વેચો અને તેમાંથી નફો (Capital Gain) થાય, તો તેના પર ટેક્સ લાગુ પડશે.
૮. શૈક્ષણિક શિષ્યવૃત્તિ (Scholarships)
સરકારી કે ખાનગી સંસ્થાઓ દ્વારા શિક્ષણ માટે આપવામાં આવતી સ્કોલરશિપ પર કોઈ ટેક્સ લાગતો નથી. આ રકમ વિદ્યાર્થીના અભ્યાસના ખર્ચ માટે હોવાથી સરકાર તેને આવક ગણતી નથી.
૯. ટેક્સ-ફ્રી બોન્ડ્સ (Tax-Free Bonds)
સરકારી સંસ્થાઓ (જેમ કે NHAI, REC, HUDCO) દ્વારા બહાર પાડવામાં આવતા ચોક્કસ બોન્ડ્સ પર મળતું વ્યાજ સંપૂર્ણપણે કરમુક્ત હોય છે. આ બોન્ડ્સ લાંબા ગાળાના રોકાણકારો માટે ખૂબ જ ફાયદાકારક સાબિત થાય છે.
૧૦. નિવૃત્તિ સમયે મળતી ગ્રેચ્યુઈટી (Gratuity)
સરકારી કર્મચારીઓ માટે ગ્રેચ્યુઈટી સંપૂર્ણ કરમુક્ત છે, જ્યારે ખાનગી ક્ષેત્રના કર્મચારીઓ માટે ચોક્કસ મર્યાદા (હાલમાં ₹૨૦ લાખ સુધી) સુધી ગ્રેચ્યુઈટી પર ટેક્સમાં મુક્તિ મળે છે.
બદલાતા સમયમાં નાણાકીય સાક્ષરતા એ જ સાચી સંપત્તિ છે. ઉપર મુજબની આવકોનું ધ્યાન રાખીને તમે તમારા રોકાણને વધુ કાર્યક્ષમ બનાવી શકો છો. જોકે, કોઈ પણ મોટું નાણાકીય રોકાણ કરતા પહેલા તમારા ટેક્સ કન્સલ્ટન્ટની સલાહ લેવી હિતાવહ છે.
