લગ્ન સિવાય સોનાની ખરીદી પર લાગશે બ્રેક? સર્વેમાં ૮૪,૦૦૦ લોકોના ચોંકાવનારા આર્થિક અભિપ્રાયો આવ્યા સામે
ભારતમાં સોના પ્રત્યેનો મોહ જગજાહેર છે, પરંતુ જ્યારે દેશના અર્થતંત્ર અને રાષ્ટ્રીય હિતની વાત આવે ત્યારે ભારતીય ગ્રાહકો હંમેશા સમજદારીપૂર્વકનો અને દેશહિતનો નિર્ણય લેવા માટે જાણીતા છે. વર્ષ ૨૦૨૬માં વૈશ્વિક આર્થિક અનિશ્ચિતતા અને વધતા જતા ભૌગોલિક-રાજકીય તણાવ વચ્ચે, વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ દેશના નાગરિકોને બિન-આવશ્યક સોનાની ખરીદી ઘટાડવા માટે કરેલી ભાવનાત્મક અપીલની વ્યાપક અસર જોવા મળી રહી છે.
ભારતીય ગ્રાહકો અને સોના વચ્ચે સદીઓ જૂનો અતૂટ સંબંધ રહ્યો છે. સુખ હોય કે દુઃખ, તહેવાર હોય કે લગ્ન પ્રસંગ, સોનાની ખરીદી એ ભારતીય સંસ્કૃતિ અને રોકાણનો અનિવાર્ય હિસ્સો ગણાય છે. પરંતુ, વર્ષ ૨૦૨૬ના મે મહિનામાં એક અદભુત અને અભૂતપૂર્વ પરિવર્તન જોવા મળી રહ્યું છે. વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ દેશના અર્થતંત્રને મજબૂતી આપવા અને વિદેશી હૂંડિયામણ ભંડાર (Forex Reserves) ને સુરક્ષિત કરવા માટે નાગરિકોને આગામી એક વર્ષ માટે બિન-આવશ્યક સોનાની ખરીદી ટાળવાની અપીલ કરી હતી. ગ્રાહક બાબતોના પ્રખ્યાત સર્વે પ્લેટફોર્મ ‘LocalCircles’ ના તાજેતરના રાષ્ટ્રીય સર્વેક્ષણ મુજબ, આ અપીલની દેશમાં વ્યાપક અને સકારાત્મક અસર થઈ છે. સર્વેના આંકડા દર્શાવે છે કે દર ૧૦ માંથી ૬ સોનાના નિયમિત ખરીદદારોએ (લગભગ ૬૧%) આગામી વર્ષ માટે સોનું ખરીદવાનો તેમનો નિર્ણય બદલી નાખ્યો છે અથવા મુલતવી રાખ્યો છે.
(સરકાર)નું માનવું છે કે સોનાની ખરીદીમાં ગ્રાહકો દ્વારા સ્વેચ્છાએ કરવામાં આવતો આ ઘટાડો દેશની આર્થિક સાર્વભૌમત્વ જાળવી રાખવામાં માઇલસ્ટોન સાબિત થશે.
વૈશ્વિક તણાવ અને સોનાની આયાતનો રેકોર્ડ સ્તર
આ અહેવાલ અને પીએમ મોદીની અપીલ એવા સમયે આવી છે જ્યારે વૈશ્વિક સ્તરે ભારે આર્થિક ઉથલપાથલ ચાલી રહી છે. યુએસ અને ઇઝરાયેલની નાણાકીય અનામત પર આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ભારે દબાણ છે, જેની સીધી અસર વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઈન અને કરન્સી માર્કેટ પર પડી રહી છે. આ વૈશ્વિક તણાવ અને અનિશ્ચિતતાની વચ્ચે ભારતમાં સોનાની આયાત (Gold Imports) ઓલ-ટાઇમ હાઇ લેવલ પર પહોંચી ગઈ હતી.
નાણાકીય આંકડાઓ પર નજર કરીએ તો, ભારતે નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૬ (FY26) માં અંદાજે $૭૧.૯૮ બિલિયન (આશરે ૭,૧૯૮ કરોડ ડોલર) ના મૂલ્યનું સોનું આયાત કર્યું હતું. આ આંકડો નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૫ (FY25) ના $૫૮ બિલિયન ના આયાત બિલ કરતા સીધો ૨૪ ટકા વધારે છે. અત્રે નોંધનીય બાબત એ છે કે ભારતમાં આયાત કરાયેલા સોનાના ભૌતિક જથ્થા (વોલ્યુમ) માં આ વર્ષે થોડો ઘટાડો નોંધાયો હતો, પરંતુ આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં સોનાના ભાવો આસમાને પહોંચવાને કારણે ભારતે ચૂકવવું પડતું કુલ આયાત બિલ ઐતિહાસિક સ્તરે મોટું થઈ ગયું. આ જંગી ખર્ચના કારણે દેશના વિદેશી હૂંડિયામણ પર ભારે દબાણ ઊભું થયું હતું, કારણ કે સોનાની આયાત માટે આપણે મોટા પ્રમાણમાં અમેરિકી ડોલર ચૂકવવા પડે છે.
પીએમ મોદીની હૈદરાબાદથી કરાયેલી અપીલ અને રાષ્ટ્રીય હિત
તાજેતરમાં હૈદરાબાદ ખાતે આયોજિત એક ભવ્ય આર્થિક કાર્યક્રમમાં વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ દેશવાસીઓને દેશભક્તિ દર્શાવવા માટે એક નવો માર્ગ ચીંધ્યો હતો. તેમણે મંચ પરથી ગંભીરતાપૂર્વક કહ્યું હતું કે:
“વર્તમાન વૈશ્વિક ભૌગોલિક-રાજકીય પરિસ્થિતિઓ અત્યંત પડકારજનક છે. આપણે દરેક કિંમતે આપણા દેશના વિદેશી હૂંડિયામણ ભંડાર (Forex Reserves) ને બચાવવાની અને તેને મજબૂત કરવાની જરૂર છે. હું દેશના તમામ પરિવારોને નમ્ર વિનંતી કરું છું કે આગામી એક વર્ષ માટે, જો અનિવાર્ય ન હોય તો, સોનાની ખરીદીને મુલતવી રાખો. તમારો આ નાનો નિર્ણય દેશની આર્થિક સ્થિરતા માટે બૂસ્ટર ડોઝ સમાન સાબિત થશે.”
પીએમ મોદીના આ આહવાન બાદ દેશભરમાં એક નવી ચર્ચા શરૂ થઈ. LocalCircles ના સર્વેમાં સામેલ થયેલા નાગરિકોમાંથી આશરે ૬૬ ટકા ઉત્તરદાતાઓએ સ્વીકાર્યું કે અમુક ચોક્કસ સમયગાળા માટે વ્યક્તિગત સ્તરે સોનાની ખરીદી બંધ રાખવાથી દેશની તિજોરી મજબૂત બનશે અને વૈશ્વિક કટોકટી સામે ભારત સુરક્ષિત રહેશે. જો સોનાની સાથે ચાંદીની આયાત પણ ઉમેરવામાં આવે, તો આ કુલ આંકડો $૧૦૨.૫ બિલિયન ના ભયજનક સ્તરે પહોંચી ગયો છે, જે ભારતની વેપાર ખાધ (Trade Deficit) ને સતત વધારી રહ્યો હતો.
LocalCircles સર્વે: ૮૪,૦૦૦ ભારતીયોના મનની વાત
દેશના વિભિન્ન રાજ્યો અને શહેરોમાંથી આશરે ૮૪,૦૦૦ લોકો એ આ સર્વેક્ષણમાં ભાગ લીધો હતો, જે તેના આંકડાઓને અત્યંત વિશ્વસનીય અને ગ્રાહક મનોવિજ્ઞાનનો અરીસો બનાવે છે. સર્વેક્ષણના મુખ્ય તારણો નીચે મુજબ છે:
-
ખરીદીમાં મોટો કાપ (૨૮%): સર્વેમાં સામેલ ૨૮ ટકા લોકોએ સ્પષ્ટ કર્યું કે તેઓ સોનું ખરીદવાનું સંપૂર્ણ બંધ નહીં કરે, પરંતુ પીએમની અપીલને માન આપીને પોતાની વાર્ષિક સોનાની ખરીદીના બજેટમાં ખૂબ જ મોટો ઘટાડો કરશે.
-
ન ખરીદવાનો સંપૂર્ણ નિર્ણય (૩૬%): સૌથી મોટો આંચકો આપતો અને દેશહિતનો આંકડો એ છે કે ૩૬ ટકા લોકોએ આગામી એક આખા વર્ષ માટે નવું સોનું ખરીદવાની પોતાની તમામ યોજનાઓ સત્તાવાર રીતે રદ કરી દીધી છે.
-
પરંપરાને પ્રાધાન્ય (૧૯%): વડાપ્રધાનની અપીલ અને રાષ્ટ્રીય આર્થિક સંકટને સમજવા છતાં ૧૯ ટકા લોકોએ કહ્યું કે તેઓ સોનું ખરીદવાનું ચાલુ રાખશે. જોકે, તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે તેઓ માત્ર ઘરમાં લગ્ન પ્રસંગ અથવા અત્યંત મહત્વની કૌટુંબિક ધાર્મિક પરંપરાઓ માટે જ જરૂરી પૂરતું સોનું ખરીદશે, લક્ઝરી કે શોખ માટે નહીં.
-
સુરક્ષિત રોકાણકારો: બાકીના બચેલા ટકાવારી ગ્રાહકો એવા છે જેઓ માને છે કે શેરબજાર કે રિયલ એસ્ટેટ કરતાં વૈશ્વિક અનિશ્ચિતતાના સમયમાં સોનું જ સૌથી સુરક્ષિત આશ્રયસ્થાન (Safe Haven Asset) છે, તેથી તેઓ પોતાના નાણાકીય રોકાણ તરીકે સોનાની ખરીદી નિયમિત ચાલુ રાખશે.
પરંપરા અને દેશના અર્થતંત્ર વચ્ચેનું મનોવૈજ્ઞાનિક સંતુલન
એક ગ્રાહક તરીકે અને ખાસ કરીને ભારતીય મહિલાઓ માટે સોનું માત્ર ધાતુ નથી, પરંતુ તે એક આપત્તિ સમયની સાંકળ છે. આ સર્વે દર્શાવે છે કે પીએમ મોદીની અપીલે દેશના ગ્રાહકોમાં એક નવો “આર્થિક રાષ્ટ્રવાદ” જગાડ્યો છે. લોકો હવે એ સમજી રહ્યા છે કે ઘરમાં પડી રહેલું બિન-ઉત્પાદક સોનું જો દેશના હૂંડિયામણને નુકસાન કરતું હોય, તો તેના કરતા દેશના ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર કે સોવરિન ગોલ્ડ બોન્ડ (SGB) માં રોકાણ કરવું વધુ હિતાવહ છે.
જોકે, ૧૯ ટકા લોકો જેઓ લગ્ન પ્રસંગ માટે ખરીદી ચાલુ રાખવાના છે, તેમની મજબૂરી પણ વ્યાજબી છે કારણ કે ભારતીય લગ્નોમાં સોનું એ સામાજિક પ્રતિષ્ઠા અને કન્યાધનની સુરક્ષા સાથે જોડાયેલું છે. પરંતુ બિનજરૂરી સોનાના સિક્કા, બિસ્કિટ કે મોંઘા દાગીના લેનારા મોજ-શોખના ગ્રાહકોએ જે રીતે બ્રેક લગાવી છે, તેનાથી આવનારા મહિનાઓમાં સોનાની આયાતમાં મોટો ઘટાડો જોવા મળશે અને ભારતીય રૂપિયો અમેરિકી ડોલર સામે મજબૂત બનશે તેવી પ્રબળ સંભાવના છે.
વર્ષ ૨૦૨૬ના આ કન્ઝ્યુમર ટ્રેન્ડ પરથી સાબિત થાય છે કે દેશની જનતા પોતાના નેતાની અપીલ પર કેટલો ભરોસો રાખે છે. પ્રવાહી સોનાની પાછળ અંધાધૂંધ દોડવાને બદલે દેશના કરોડો નાગરિકોએ વિદેશી હૂંડિયામણ ભંડાર બચાવવાના સરકારી અભિયાનને અપનાવ્યું છે. LocalCircles નો આ સર્વે કેન્દ્ર સરકાર માટે પણ મોટી રાહત લાવનારો છે. જો ખરેખર દેશના ૬૧ ટકા લોકો આગામી વર્ષે બિન-આવશ્યક સોનાની ખરીદીથી દૂર રહેશે, તો ભારતનું આયાત બિલ અબજો ડોલર ઘટી જશે, જે આખરે મોંઘવારી ઘટાડવામાં અને દેશના વિકાસ કાર્યોમાં નાણાં વાપરવામાં સરકારને મોટી મદદ કરશે. સોનાના શોખીન ભારતીયોએ સાબિત કરી દીધું છે કે દેશની આર્થિક રક્ષા માટે તેઓ સોનાની ચમક પણ છોડવા તૈયાર છે.
ભારતીયોનો સોના પ્રત્યેનો પ્રેમ એવો છે કે પત્નીને સોનું ન ખરીદવા માટે મનાવવી એ દુનિયાનું સૌથી અઘરું કામ ગણાય! પરંતુ વડાપ્રધાન મોદીએ જ્યારે દેશના વિદેશી હૂંડિયામણ ભંડારનો વાસ્તવિક ચિતાર આપ્યો, ત્યારે ૧૦ માંથી ૬ લોકોએ પોતાનો નિર્ણય બદલીને સાબિત કર્યું કે ભારતીય પરિવારો માટે તિજોરીમાં સોનું વધારવા કરતાં દેશની આર્થિક તિજોરીને મજબૂત રાખવી વધુ વહાલી છે. આ બદલાતું કન્ઝ્યુમર માઇન્ડસેટ ડિજિટલ ઇન્ડિયા અને આર્થિક રીતે જાગૃત નવા ભારતની સાચી ઓળખ છે.
