તત્કાલ ટિકિટ માટે રેલવેની નવી ક્રાંતિ: કાઉન્ટર પર લાઈન લગાવવાની કડાકૂટમાંથી મળશે મુક્તિ, આવી રહી છે ‘Q Mitra’ એપ
ભારતીય રેલવેને દેશની લાઈફલાઈન માનવામાં આવે છે. દરરોજ કરોડો મુસાફરો ટ્રેન દ્વારા પોતાના ગંતવ્ય સ્થાન સુધી સફર કરે છે. રેલવે પ્રશાસન દ્વારા મુસાફરોની સુવિધા માટે સતત ડિજિટલ ફેરફારો કરવામાં આવી રહ્યા છે, પરંતુ ટ્રેનમાં કન્ફર્મ ટિકિટ મેળવવી, ખાસ કરીને ઈમરજન્સીના સમયે તત્કાલ ટિકિટ બુક કરાવવી આજે પણ એક મોટો પડકાર છે. તત્કાલ ટિકિટ ઓપન થવાના સમયે રેલવે સ્ટેશનના કાઉન્ટરો પર જોવા મળતી લાંબી કતારો, ધક્કામુક્કી અને અંધાધૂંધીથી દરેક મુસાફર વાકેફ છે. મુસાફરોની આ જ વર્ષો જૂની સમસ્યાનો કાયમી ઉકેલ લાવવા માટે હવે ભારતીય રેલવે એક અદભુત ટેકનોલોજી આધારિત પહેલ કરવા જઈ રહ્યું છે. ટિકિટ કાઉન્ટર પર થતી ભીડને નિયંત્રિત કરવા અને ટિકિટની કાળાબજારી રોકવાના હેતુથી રેલવે દ્વારા ‘Q Mitra’ (ક્યૂ મિત્ર) નામની એક નવી એપનું ટ્રાયલ શરૂ કરવામાં આવ્યું છે.
સામાન્ય રીતે, સવારના સમયે તત્કાલ વિન્ડો ખુલે તે પહેલાં જ સેંકડો લોકો રાતથી જ સ્ટેશનો પર લાઈન લગાવીને બેસી જતા હોય છે. આ ભીડનો ફાયદો ઉઠાવીને ઘણા દલાલો અને એજન્ટો સક્રિય થઈ જાય છે, જેના કારણે સામાન્ય અને જરૂરિયાતમંદ મુસાફરો કલાકો સુધી ઉભા રહેવા છતાં ટિકિટથી વંચિત રહી જાય છે. રેલવે પ્રશાસનના મતે, આ નવી વિકસાવવામાં આવેલી ‘Q Mitra’ એપ આ પ્રકારની તમામ અવ્યવસ્થાઓને જડમૂળથી ખતમ કરવા માટે સક્ષમ છે. જો આ એપનું વર્તમાન ટ્રાયલ સફળ રહેશે, તો આગામી સમયમાં તેને દેશભરના તમામ મુખ્ય રેલવે રિઝર્વેશન અને તત્કાલ કાઉન્ટરો પર સત્તાવાર રીતે લાગુ કરી દેવામાં આવશે.
શું છે ડિજિટલ ટોકન સિસ્ટમ અને તે કેવી રીતે કામ કરશે?
નવી તૈયાર કરવામાં આવેલી આ સિસ્ટમ સંપૂર્ણપણે પેપરલેસ અને ડિજિટલ ફ્રેન્ડલી છે. આ સુવિધા હેઠળ મુસાફરોએ તત્કાલ ટિકિટ લેવા માટે વહેલી સવારથી કાઉન્ટર પર જઈને ઉભા રહેવાની કોઈ જરૂર નહીં પડે. મુસાફરો પોતાના મોબાઈલ ફોન દ્વારા ગમે ત્યાંથી ‘Q Mitra’ એપમાં લોગ-ઈન કરીને ડિજિટલ ટોકન મેળવી શકશે. આ ટોકન એક યુનિક QR કોડના સ્વરૂપમાં ગ્રાહકના મોબાઈલ સ્ક્રીન પર દેખાશે. આ ડિજિટલ ટોકનની સાથે જ મુસાફરને ટિકિટ કાઉન્ટર પર જવાનો એક ચોક્કસ સમય (ટાઈમ સ્લોટ) ફાળવવામાં આવશે.
આ ફાળવેલા સમય અનુસાર જ મુસાફરે સ્ટેશનના સંબંધિત કાઉન્ટર પર પહોંચવાનું રહેશે. પરિણામે, વિન્ડો પર એકસાથે સેંકડો લોકોની ભીડ જમા નહીં થાય અને ધક્કામુક્કી વિના દરેક વ્યક્તિ ખૂબ જ શાંતિથી પોતાની ટિકિટ બુક કરાવી શકશે. રેલવેના વરિષ્ઠ અધિકારીઓનું માનવું છે કે આ નવીનતમ ડિજિટલ ટોકન પદ્ધતિથી ટિકિટ વિતરણની સમગ્ર પ્રક્રિયા અત્યંત પારદર્શક, સરળ અને વ્યવસ્થિત બનશે.
દલાલો અને ટિકિટના કાળાબજારિયાઓ પર વાગશે ડિજિટલ બ્રેક
રેલવે પ્રશાસન લાંબા સમયથી ટિકિટિંગ વ્યવસ્થામાં થતી છેતરપિંડી રોકવા માટે કમર કસી રહ્યું છે. ગત વર્ષોમાં રેલવે દ્વારા ઓનલાઈન આઈડી અને તત્કાલ બુકિંગ પ્રક્રિયા માટે સરકારી ઓળખપત્ર આધારિત વેરિફિકેશન અને ઓટીપી (OTP) સિસ્ટમ ફરજિયાત કરવામાં આવી હતી. આ સખત પગલાંને લીધે નકલી એકાઉન્ટ્સ બનાવીને ઓટોમેટેડ સોફ્ટવેર દ્વારા ટિકિટો બુક કરી લેવાની ગેરકાયદે પ્રવૃત્તિઓ પર મોટો અંકુશ આવ્યો હતો. તેમ છતાં, કેટલાક સ્થાનિક દલાલો અને બ્રોકરો હજુ પણ નકલી આઈડી પ્રોફાઈલનો ઉપયોગ કરીને કાઉન્ટર પરથી ગેરકાયદેસર રીતે તત્કાલ ટિકિટો મેળવવાના અવનવા રસ્તાઓ શોધતા રહે છે.
‘Q Mitra’ એપને આ જ અનધિકૃત પ્રવૃત્તિઓના ચોક્કસ ઈલાજ તરીકે જોવામાં આવી રહી છે. રેલવેના આંતરિક સૂત્રો પાસેથી મળતી માહિતી મુજબ, આ નવી એપ્લિકેશનની અંદર સિક્યોરિટીના અદભુત ફીચર્સ ઉમેરવામાં આવી રહ્યા છે. જેમાં ગ્રાહકના માન્ય ઓળખપત્રના નંબરનું ડિજિટલ વેરિફિકેશન, ફરજિયાત મોબાઈલ નંબર રજીસ્ટ્રેશન અને સૌથી મહત્વનું એટલે કે ‘ફેશિયલ રેકગ્નિશન’ (ચહેરો ઓળખવાની ટેકનોલોજી) જેવી અત્યાધુનિક સિસ્ટમ સામેલ કરવામાં આવી શકે છે. આ હાઈટેક સિક્યોરિટી લેયર્સને કારણે એક જ વ્યક્તિ વારંવાર શંકાસ્પદ રીતે અલગ-અલગ નામે બુકિંગ કરાવી શકશે નહીં, અને જે મુસાફર ખરેખર મુસાફરી કરવાનો છે તેને જ ટિકિટ મળશે.
રેલવેના ઉચ્ચ અધિકારીઓનું શું કહેવું છે?
આ નવીન ડિજિટલ પ્રોજેક્ટ અંગે સત્તાવાર માહિતી આપતા કમર્શિયલ બુકિંગ ઇન્ચાર્જ રુદૌલી દિલેરામે જણાવ્યું હતું કે, ભારતીય રેલવે દેશમાં ડિજિટલ સેવાઓનો વ્યાપ વધારવા માટે સતત કટિબદ્ધ છે. આ નવી પહેલથી માત્ર ટિકિટિંગ વ્યવસ્થામાં પારદર્શિતા જ નહીં આવે, પરંતુ સમગ્ર પ્રક્રિયા વધુ પેસેન્જર-સેન્ટ્રિક એટલે કે મુસાફર-કેન્દ્રિત બનશે.
બીજી તરફ, સિનિયર ડીસીએમ અયોધ્યાના સમર્થ ગુપ્તાએ આ મામલે વધુ સ્પષ્ટતા કરતા જણાવ્યું હતું કે, અમારો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય સામાન્ય નાગરિકોને ટિકિટ વિન્ડો પર પડતી અસહ્ય મુશ્કેલીઓ અને માનસિક તણાવને ઘટાડવાનો છે. આ હેતુ માટે જ ‘Q Mitra’ એપ ખાસ ડિઝાઈન કરવામાં આવી છે. હાલમાં આ એપ્લિકેશન તેના પ્રારંભિક ટ્રાયલ રન (પરીક્ષણ તબક્કામાં) છે. આ પ્રાયોગિક ધોરણે કરાયેલા ટેસ્ટિંગના પરિણામો અને ડેટાનું ઝીણવટભર્યું વિશ્લેષણ કરવામાં આવશે. ત્યારબાદ, ગ્રાહકો તરફથી મળનારા પ્રતિસાદ, રિવ્યુ અને જરૂરી સૂચનોના આધારે સિસ્ટમમાં યોગ્ય સુધારા-વધારા કરીને ખૂબ જ ટૂંક સમયમાં તેને દેશવ્યાપી સ્તરે મોટા પાયે લોન્ચ કરવાની યોજના છે.
