પાકિસ્તાની સેના પ્રમુખ જનરલ આસિમ મુનીરનું ‘હિન્દુ-મુસ્લિમ’ કાર્ડ: શું પાકિસ્તાન જનરલ ઝિયા-ઉલ-હકના માર્ગે છે?
પાકિસ્તાનના સેના પ્રમુખ જનરલ આસિમ મુનીરે તાજેતરમાં “દ્વિ-રાષ્ટ્ર સિદ્ધાંત” (Two-Nation Theory) ને હવા આપીને અને હિન્દુ-મુસ્લિમ મતભેદોને ઊંડાણપૂર્વક ઉજાગર કરીને એક નવો વિવાદ છેડ્યો છે. નિષ્ણાતો તેમના આ આક્રમક વલણને સ્થાનિક સંકટો પરથી ધ્યાન ભટકાવવા અને સેનાની સત્તા મજબૂત કરવાની એક સુનિયોજિત વ્યૂહરચના તરીકે જોઈ રહ્યા છે.
ભડકાઉ ભાષણ અને કાશ્મીર પર વલણ
એપ્રિલ 2025માં ઇસ્લામાબાદમાં ‘ઓવરસીઝ પાકિસ્તાની કન્વેન્શન’ને સંબોધતા જનરલ મુનીરે કહ્યું હતું કે, “આપણા પૂર્વજો જાણતા હતા કે આપણે દરેક સંભવિત પાસાઓમાં હિન્દુઓથી અલગ છીએ. આપણો ધર્મ, રીત-રિવાજો અને પરંપરાઓ અલગ છે.” તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે “આપણે બે રાષ્ટ્ર છીએ, એક નહીં.” આ સાથે જ તેમણે કાશ્મીરને પાકિસ્તાનની “શાહરગ” (મુખ્ય નસ) ગણાવીને ત્યાંના સંઘર્ષને સમર્થન ચાલુ રાખવાની શપથ લીધી હતી.
ભારતના વિદેશ મંત્રાલયે આ ટિપ્પણીઓ પર કડક પ્રતિક્રિયા આપતા કહ્યું કે, કાશ્મીર ભારતનું અભિન્ન અંગ છે અને પાકિસ્તાન સાથે તેનો એકમાત્ર સંબંધ તેના દ્વારા ગેરકાયદેસર રીતે કબજે કરાયેલા વિસ્તારોને ખાલી કરાવવાનો છે.
જનરલ ઝિયા-ઉલ-હકની વ્યૂહરચનાનું અનુસરણ?
વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે જનરલ મુનીર ભૂતપૂર્વ સૈન્ય સરમુખત્યાર જનરલ ઝિયા-ઉલ-હકના નકશેકદમ પર ચાલી રહ્યા છે. જે રીતે ઝિયાએ ‘શરિયા કાયદા’ અને ધાર્મિક ઓળખનો ઉપયોગ પોતાની સત્તાને કાયદેસર બનાવવા માટે કર્યો હતો, મુનીર પણ એ જ કરી રહ્યા છે. મુનીર પોતે ‘હાફિઝ-એ-કુરાન’ (જેમને આખી કુરાન મોઢે છે) છે અને તેઓ તેમના ભાષણોમાં વારંવાર કુરાનની આયાતોનો ઉપયોગ કરે છે.
મે 2025 માં તેમને ‘ફીલ્ડ માર્શલ’ ના પદ પર બઢતી આપવામાં આવી હતી, જે અયૂબ ખાન પછી પાકિસ્તાનના ઇતિહાસમાં માત્ર બીજી એવી બઢતી છે. આ તેમની વધતી શક્તિ અને પાકિસ્તાનના રાજકીય માળખામાં સેનાની કેન્દ્રીય ભૂમિકા દર્શાવે છે.
આંતરિક સંકટ અને ધાર્મિક વિરોધ
જનરલ મુનીરની આ નિવેદનબાજી એવા સમયે આવી છે જ્યારે પાકિસ્તાન ગંભીર આર્થિક બદહાલી અને રાજકીય અસ્થિરતાનો સામનો કરી રહ્યું છે. પાકિસ્તાન હાલમાં તેના 24માં આઈએમએફ (IMF) બેલઆઉટ પેકેજ હેઠળ છે. ટીકાકારોનો તર્ક છે કે જનતાનું ધ્યાન આ પાયાની સમસ્યાઓ પરથી હટાવવા માટે ધાર્મિક રાષ્ટ્રવાદનો ઉપયોગ કરવામાં આવી રહ્યો છે.
જોકે, મુનીરને કટ્ટરપંથી ધાર્મિક વર્તુળો તરફથી પણ પડકાર મળી રહ્યો છે. તાજેતરમાં, જમિયત ઉલેમા-એ-ઇસ્લામ (JUI) ના વરિષ્ઠ વિદ્વાનોએ મુનીરને આપવામાં આવેલી આજીવન મુક્તિ (immunity) ને “હરામ” અને “બિન-ઇસ્લામિક” ગણાવી છે, એમ કહીને કે ઇસ્લામમાં કોઈ પણ કાયદાથી ઉપર નથી.
ભારત માટે અસરો
ભારત માટે મુનીરનો આ ‘સિદ્ધાંત’ ચિંતાનો વિષય છે કારણ કે તે આતંકવાદને વૈચારિક સમર્થન આપવાનો સંકેત આપે છે. તેમના ભાષણના થોડા સમય બાદ જ પહેલગામમાં એક મોટો આતંકી હુમલો થયો હતો, જેનાથી તેમની નિવેદનબાજી અને આતંકી પ્રવૃત્તિઓ વચ્ચે સંબંધ હોવાની આશંકા વધી ગઈ છે. મુનીરે ભારત સાથેના મુકાબલાને પ્રાદેશિક વિવાદને બદલે અસ્તિત્વના ધાર્મિક સંઘર્ષ તરીકે રજૂ કરવાનો પ્રયાસ કર્યો છે, જે ભવિષ્યમાં કોઈપણ સમજૂતીની શક્યતા ઘટાડે છે.
જનરલ આસિમ મુનીરનો દૃષ્ટિકોણ સ્પષ્ટપણે પાકિસ્તાની સેનાને માત્ર સુરક્ષા દળ તરીકે જ નહીં, પરંતુ દેશના વૈચારિક પાયાના રક્ષક તરીકે સ્થાપિત કરવાનો છે. ભારત અને આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાય માટે, મુનીરની આ વ્યૂહરચના આગામી સમયમાં પ્રાદેશિક સુરક્ષા માટે મોટો પડકાર બની શકે છે.
