જમ્મુ-કાશ્મીર મુદ્દે યુએસ રાજદૂતના નિવેદનથી પાકિસ્તાન અકળાયું: ઇસ્લામાબાદમાં અમેરિકી કૂટનીતિજ્ઞને સમન્સ પાઠવ્યા
ભારતમાં અમેરિકાના રાજદૂત સર્જિયો ગોર (Sergio Gor) ની તાજેતરની જમ્મુ અને કાશ્મીર મુલાકાત બાદ દક્ષિણ એશિયાના રાજકારણમાં ભારે ગરમાવો આવી ગયો છે. શ્રીનગરની પોતાની પ્રથમ મુલાકાત દરમિયાન યુએસ એમ્બેસેડરે જમ્મુ-કાશ્મીરને “ભારતનો અવિભાજ્ય અને મહત્વપૂર્ણ ભાગ” ગણાવ્યો હતો, જેના પર પાકિસ્તાને તીવ્ર વિરોધ નોંધાવ્યો છે. પાકિસ્તાનના વિદેશ મંત્રાલયે આ નિવેદન સામે આકરો વલણ અપનાવતા ઇસ્લામાબાદ સ્થિત અમેરિકી ચાર્જ ડી’અફેર્સ (Diplomatic Charge d’Affaires) ને સમન્સ પાઠવીને કડક રાજદ્વારી વિરોધ (Demarche) નોંધાવ્યો છે.
શું હતો સમગ્ર મામલો?
અમેરિકી રાજદૂત સર્જિયો ગોર, જેઓ દક્ષિણ અને મધ્ય એશિયા માટે ટ્રમ્પ પ્રશાસનના ખાસ દૂત પણ છે, તેઓ તાજેતરમાં જમ્મુ અને કાશ્મીરની સત્તાવાર મુલાકાતે શ્રીનગર પહોંચ્યા હતા. ઓગસ્ટ 2019માં કલમ 370 નાબૂદ થયા અને રાજ્યનું કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં વિભાજન થયા બાદ કોઈ વરિષ્ઠ અમેરિકી રાજદૂતની આ પ્રથમ મહત્વપૂર્ણ મુલાકાત માનવામાં આવી રહી છે.
મુલાકાત દરમિયાન જમ્મુ અને કાશ્મીરના મુખ્યમંત્રી ઓમર અબ્દુલ્લા સાથેની બેઠક બાદ પત્રકારો સાથે વાતચીતમાં રાજદૂત ગોરે જણાવ્યું હતું કે, “જમ્મુ-કાશ્મીર એ ભારતનો અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ભાગ છે. આ એક અદ્ભુત અને સુંદર પ્રદેશ છે.” આ સાથે જ તેમણે સંકેત આપ્યો હતો કે અમેરિકા ટૂંક સમયમાં જમ્મુ-કાશ્મીર માટેની પોતાની ‘ટ્રાવેલ એડવાઇઝરી’ (મુસાફરી મુલાકાત અંગેની સલાહ) પર પણ પુનર્વિચાર કરી શકે છે, જેથી અમેરિકી પ્રવાસીઓ આ ક્ષેત્રની મુલાકાત લઈ શકે.
પાકિસ્તાનનો તીવ્ર વિરોધ અને ડિમાર્ચ
સર્જિયો ગોરના આ નિવેદનથી પાકિસ્તાનમાં ભારે ખળભળાટ મચી ગયો છે. બુધવારે પાકિસ્તાન વિદેશ મંત્રાલય દ્વારા જારી કરાયેલા એક નિવેદનમાં જણાવાયું હતું કે, અમેરિકી રાજદૂતના નિવેદન સામે પોતાનો વિરોધ દર્શાવવા માટે અમેરિકી ચાર્જ ડી’અફેર્સને વિદેશ મંત્રાલયમાં બોલાવવામાં આવ્યા હતા.
પાકિસ્તાન વિદેશ કાર્યાલયના પ્રવક્તાએ જણાવ્યું કે, વિદેશ મંત્રાલયે અમેરિકી કૂટનીતિજ્ઞ સામે એક “મજબૂત ડિમાર્ચ” (Diplomatic Protest) દાખલ કર્યો છે. પાકિસ્તાનનો દાવો છે કે કાશ્મીર એક વિવાદિત પ્રદેશ છે અને સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સુરક્ષા પરિષદ (UNSC) ના પ્રસ્તાવ મુજબ ઉકેલવો જોઈએ. તેથી, કોઈ પણ વિદેશી રાજદૂત દ્વારા તેને ભારતનો ભાગ ગણાવવો એ પાકિસ્તાન મુજબ “અયોગ્ય અને વાસ્તવિકતાથી પર” છે.
અમેરિકી ટ્રાવેલ એડવાઇઝરીમાં ફેરફારના સંકેત
અમેરિકા હાલમાં પોતાના નાગરિકો માટે જમ્મુ-કાશ્મીરની મુસાફરી માટે ‘લેવલ 4’ (Do Not Travel) ની એડવાઇઝરી જારી રાખે છે, જે ત્રાસવાદ અને અશાંતિના આધારે આપવામાં આવે છે.
જોકે, શ્રીનગરમાં પત્રકારો સાથેની વાતચીતમાં યુએસ એમ્બેસેડરે સંકેત આપ્યો હતો કે:
સુરક્ષા સ્થિતિમાં સુધારો: કેન્દ્ર સરકાર અને સ્થાનિક વહીવટીતંત્રે કાશ્મીરમાં સુરક્ષા અને શાંતિ જાળવવા માટે પ્રશંસનીય પગલાં લીધાં છે.
પ્રવાસનને વેગ: મુસાફરી પરના નિયંત્રણો હળવા કરવાથી આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રવાસીઓ કાશ્મીર આવી શકશે, જેનાથી પ્રદેશના આર્થિક વિકાસને વેગ મળશે.
મુખ્યમંત્રી ઓમર અબ્દુલ્લાની પ્રતિક્રિયા
જમ્મુ અને કાશ્મીરના મુખ્યમંત્રી ઓમર અબ્દુલ્લાએ અમેરિકી રાજદૂત સાથેની બેઠકને હકારાત્મક ગણાવી હતી. જોકે, તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે તેઓ કાશ્મીરના આંતરિક મુદ્દાઓ અંગે કોઈ વિદેશી પ્રતિનિધિ સમક્ષ ફરિયાદ નહીં કરે.
અબ્દુલ્લાએ જણાવ્યું કે, “વોશિંગ્ટનથી અમારા પ્રશ્નોનો ઉકેલ આવશે નહીં; અમારો ઉકેલ નવી દિલ્હીની કેન્દ્ર સરકાર પાસે છે. આ બેઠક માત્ર આર્થિક સહયોગ અને ક્ષેત્રીય બાબતો પર ચર્ચા કરવા માટે હતી.”
રાજદ્વારી મહત્વ
નિષ્ણાતોના મતે, યુએસ રાજદૂતની આ મુલાકાત અને તેમણે આપેલું નિવેદન વૈશ્વિક સ્તરે ભારતની રાજદ્વારી જીત સમાન છે. ભારત હંમેશાં કહેતું આવ્યું છે કે જમ્મુ-કાશ્મીર અને લડાખ ભારતનો અવિભાજ્ય અંગ છે અને કલમ 370 હટાવવી એ ભારતનો આંતરિક મામલો છે.
અમેરિકા જેવા શક્તિશાળી દેશના પ્રતિનિધિ દ્વારા શ્રીનગરમાંથી જ કાશ્મીરને ભારતનો અંગ ગણાવવો એ દર્શાવે છે કે વોશિંગ્ટન હવે આ મુદ્દા પર ભારતની સ્થિતિને વધુ મજબૂતીથી સ્વીકારી રહ્યું છે, જે પાકિસ્તાન માટે એક મોટો આંચકો માનવામાં આવે છે.
