‘ઇસ્લામિક નાટો’ તરફ વધતા ડગ: પાકિસ્તાન, સાઉદી અરેબિયા અને તુર્કી વચ્ચે ઉભરી રહ્યું છે નવું સંરક્ષણ ગઠબંધન
વૈશ્વિક સુરક્ષા પરિદ્રશ્યમાં એક મોટો ફેરફાર જોવા મળી રહ્યો છે, જ્યાં પાકિસ્તાન, સાઉદી અરેબિયા અને તુર્કી સાથે મળીને એક નવું સૈન્ય ગઠબંધન બનાવવાની દિશામાં આગળ વધી રહ્યા છે. વિશ્લેષકોએ આ ઉભરતા ગઠબંધનને ‘ઇસ્લામિક નાટો’ નામ આપ્યું છે, જે સામૂહિક સંરક્ષણના સિદ્ધાંત પર આધારિત છે.
સામૂહિક સંરક્ષણનું નવું માળખું
આ ગઠબંધનનો પાયો સપ્ટેમ્બર 2025 માં પાકિસ્તાન અને સાઉદી અરેબિયા વચ્ચે હસ્તાક્ષર કરાયેલ વ્યૂહાત્મક પરસ્પર સંરક્ષણ સમજૂતી (SMDA) પર ટકેલો છે. આ ઐતિહાસિક સમજૂતીમાં એક મહત્વપૂર્ણ કલમ સામેલ છે: જો કોઈ એક સભ્ય દેશ પર હુમલો થાય છે, તો તેને તમામ સભ્યો પર થયેલો હુમલો માનવામાં આવશે. આ સિદ્ધાંત નાટો (NATO) ના અનુચ્છેદ 5 ને સમાન છે. હવે તુર્કી પણ આ સમજૂતીમાં સામેલ થવા માટે અદ્યતન સ્તરે વાતચીત કરી રહ્યું છે, જેનાથી આ એક શક્તિશાળી ત્રિપક્ષીય સુરક્ષા માળખું બની શકે છે.
હથિયારોની નિકાસમાં પાકિસ્તાનની મોટી છલાંગ
આ ગઠબંધનની સાથે સાથે પાકિસ્તાન એક મુખ્ય હથિયાર નિકાસકાર તરીકે ઉભરી રહ્યું છે. મે 2025 માં ભારત સાથે થયેલા ચાર દિવસીય હવાઈ સંઘર્ષ બાદ, પાકિસ્તાની સૈન્ય ઉપકરણો, ખાસ કરીને JF-17 થન્ડર બ્લોક-III લડાયક વિમાનોની માંગમાં ભારે વધારો થયો છે:
- સાઉદી અરેબિયા: સાઉદી અરેબિયા પોતાના દેવાને $4 બિલિયનના JF-17 સોદામાં બદલવા માટે વાતચીત કરી રહ્યું છે.
- તુર્કી: પાકિસ્તાને ડિસેમ્બર 2025 સુધીમાં તુર્કી વાયુસેનાને 52 સુપર મુશશાક (Super Mushshak) તાલીમ વિમાનોની ડિલિવરી સફળતાપૂર્વક પૂર્ણ કરી છે.
- અન્ય દેશો: ઇરાક, બાંગ્લાદેશ, લિબિયા અને સુદાન જેવા દેશોએ પણ પાકિસ્તાન પાસેથી યુદ્ધ-પરીક્ષિત (battle-tested) સૈન્ય ઉપકરણો ખરીદવામાં ઊંડો રસ દાખવ્યો છે.
પાકિસ્તાનના રક્ષામંત્રી ખ્વાજા આસિફનો દાવો છે કે હથિયારોની નિકાસથી થતી આવક દેશની આર્થિક સ્થિતિ બદલી શકે છે અને આંતરરાષ્ટ્રીય મોનેટરી ફંડ (IMF) પરની નિર્ભરતા ખતમ કરી શકે છે.
પ્રાદેશિક અને વૈશ્વિક અસરો
આ બ્લોક બનવાથી સાઉદી અરેબિયાની આર્થિક શક્તિ, પાકિસ્તાની પરમાણુ અને મિસાઈલ ક્ષમતા તથા તુર્કીની અદ્યતન સંરક્ષણ ટેકનોલોજી એકસાથે આવશે. ભારત માટે આ ઘટનાક્રમ ચિંતાનો વિષય છે, કારણ કે તુર્કી જેવા નાટો સભ્યનો પાકિસ્તાન સાથેનો ઔપચારિક સંરક્ષણ કરાર પ્રાદેશિક શક્તિ સંતુલનને અસર કરી શકે છે.
‘ઇસ્લામિક નાટો’નું ઉભરવું એ માત્ર સંરક્ષણ સહયોગનો વિસ્તાર નથી, પરંતુ તે બદલાતી વૈશ્વિક રાજનીતિનો સંકેત પણ છે જ્યાં મધ્યમ શક્તિઓ હવે પોતાની વ્યૂહાત્મક સ્વાયત્તતા (strategic autonomy) સુનિશ્ચિત કરવા માટે નવા ગઠબંધન બનાવી રહી છે.
