ભારતમાં ડાયાબિટીસનું સંકટ: વિશ્વમાં સૌથી વધુ દર્દીઓ, 62% લોકોની સારવાર જ નથી થઈ રહી
ભારત વૈશ્વિક સ્તરે ડાયાબિટીસ (મધુપ્રમેહ)ની રાજધાની બનીને ઉભર્યું છે. ‘ધ લાન્સેટ’ (The Lancet) ના તાજેતરના અહેવાલ મુજબ, 2022 માં ભારતમાં ડાયાબિટીસના દર્દીઓની સંખ્યા 21.2 કરોડ થી વધુ નોંધાઈ છે, જે વિશ્વના કુલ 82.8 કરોડ કેસોનો ચોથો ભાગ છે. આ રિપોર્ટમાં એક ચોંકાવનારો ખુલાસો થયો છે કે ભારતમાં અંદાજે 62% દર્દીઓ (લગભગ 13.3 કરોડ લોકો) તેમના રોગની કોઈ સારવાર કરાવી રહ્યા નથી, જે વિશ્વભરમાં સારવાર ન કરાવનારાઓની સૌથી મોટી સંખ્યા છે.
વધતા કેસો પાછળના મુખ્ય કારણો
ભારતીય તબીબી સંશોધન પરિષદ (ICMR-INDIAB) ના 2023 ના અભ્યાસમાં પહેલા જ ડાયાબિટીસનો વ્યાપ 10.1 કરોડ દર્શાવવામાં આવ્યો હતો. નિષ્ણાતોના મતે, રિફાઈન્ડ કાર્બોહાઈડ્રેટ્સ (જેમ કે સફેદ ચોખા અને ઘઉં)નો વધુ પડતો વપરાશ આ મહામારીનું મુખ્ય કારણ છે. સંશોધન દર્શાવે છે કે ભારતીયોની દૈનિક કેલરીનો 62% હિસ્સો કાર્બોહાઈડ્રેટ માંથી આવે છે, જ્યારે પ્રોટીનનું સેવન ખૂબ ઓછું છે. આ ઉપરાંત, ઝડપી શહેરીકરણ અને શારીરિક પ્રવૃત્તિનો અભાવ પણ આ સંકટને વધારી રહ્યો છે.
ડાયાબિટીસ અને મેલેરિયાનું બેવડું જોખમ
નવા સંશોધન મુજબ, ડાયાબિટીસથી પીડિત વ્યક્તિઓમાં મેલેરિયાના ચેપનું જોખમ 1.8 થી 4.0 ગણું વધુ હોય છે. નબળી રોગપ્રતિકારક શક્તિને કારણે, ડાયાબિટીસના દર્દીઓને મેલેરિયામાંથી સાજા થવામાં 122 દિવસ જેટલો સમય લાગી શકે છે, જ્યારે સામાન્ય વ્યક્તિમાં આ સમય 61 દિવસનો હોય છે.
સામાન્ય માણસ પર આર્થિક બોજ
ડાયાબિટીસ માત્ર સ્વાસ્થ્ય જ નહીં પરંતુ આર્થિક સ્થિતિને પણ અસર કરી રહી છે. એક અભ્યાસ મુજબ, એક દર્દીનો સરેરાશ માસિક ખર્ચ ₹1,730 છે, જે કેટલાક પરિવારોની માથાદીઠ આવકના 64.76% જેટલો હોઈ શકે છે. ઘણા પરિવારોએ સારવાર માટે દેવું પણ કરવું પડે છે.
સરકારી પ્રયાસો અને રાહત
ભારત સરકાર ‘રાષ્ટ્રીય બિન-ચેપી રોગ નિવારણ અને નિયંત્રણ કાર્યક્રમ’ (NP-NCD) હેઠળ સહાય પૂરી પાડી રહી છે. મુખ્ય પહેલો નીચે મુજબ છે:
- મફત સ્ક્રીનિંગ: આયુષ્માન ભારત હેઠળ 30 વર્ષથી વધુ વયના લોકોની તપાસ કરવામાં આવી રહી છે.
- માળખાગત સુવિધા: દેશભરમાં 724 જિલ્લા NCD ક્લિનિક્સ અને 6,110 સામુદાયિક આરોગ્ય કેન્દ્ર ક્લિનિક્સ સ્થાપિત કરવામાં આવ્યા છે.
- સસ્તી દવાઓ: ‘પ્રધાનમંત્રી ભારતીય જનઔષધિ પરિયોજના’ (PMBJP) દ્વારા ઇન્સ્યુલિન સહિતની ગુણવત્તાયુક્ત જેનરિક દવાઓ સસ્તા દરે ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવે છે.
- જાગૃતિ અભિયાન: ‘ઈટ રાઈટ ઈન્ડિયા’ અને ‘ફિટ ઈન્ડિયા’ જેવા આંદોલનો દ્વારા સ્વસ્થ જીવનશૈલીને પ્રોત્સાહન આપવામાં આવી રહ્યું છે.
નિષ્ણાતો કહે છે કે જો આહારમાં 5% કાર્બોહાઈડ્રેટને પ્રોટીનથી બદલવામાં આવે, તો ડાયાબિટીસના જોખમને ઘણું ઓછું કરી શકાય છે. સરકાર અને આરોગ્ય નિષ્ણાતોએ જનતાને નિયમિત તપાસ કરાવવા અને સ્વસ્થ જીવનશૈલી અપનાવવા અપીલ કરી છે.
