સંસદમાં સ્પીકરની ચા-પાર્ટીનો વિપક્ષ દ્વારા બહિષ્કાર: રાહુલ-ખડગે ગેરહાજર, તો DMK નાં કનિમોઝી કેમ પહોંચ્યાં?
ભારતીય સંસદના ઇતિહાસમાં દરેક સત્રના અંતે એક પરંપરાગત રીત-રિવાજ નિભાવવામાં આવે છે. લોકસભાના સ્પીકર સત્ર પૂર્ણ થયા પછી એક અનૌપચારિક બેઠક રાખે છે, જેને સામાન્ય ભાષામાં ‘સ્પીકરની ચા-પાર્ટી’ (Speaker’s Tea Party) કહેવામાં આવે છે. આ બેઠકનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય સત્ર દરમિયાન સત્તાપક્ષ અને વિપક્ષ વચ્ચે ઊભા થયેલા તણાવ, કડવાશ અને રાજકીય ખેંચતાણને હળવા કરવાનો તથા પરસ્પર સૌહાર્દપૂર્ણ વાતાવરણ ઊભું કરવાનો હોય છે.
પરંતુ તાજેતરમાં સમાપ્ત થયેલા સંસદના ચોમાસું સત્રના છેલ્લા દિવસે લોકસભા સ્પીકર દ્વારા યોજાયેલી આ બેઠકમાં કંઈક અલગ જ ચિત્ર જોવા મળ્યું. કોંગ્રેસના નેતા રાહુલ ગાંધી અને મલ્લિકાર્જુન ખડગે સહિતના વિપક્ષના મોટા ભાગના અગ્રણી નેતાઓએ આ ચા-પાર્ટીનો સંપૂર્ણ બહિષ્કાર કર્યો. પરંતુ આ બહિષ્કાર વચ્ચે સૌ કોઈનું ધ્યાન એક જ બાબતે ખેંચ્યું – ‘ઇન્ડિયા’ ગઠબંધન અને વિપક્ષી ખેમામાં હોવા છતાં ડીએમકે (DMK) નાં સાંસદ કનિમોઝી આ બેઠકમાં હાજર રહ્યાં. વિપક્ષના આકરા વલણ વચ્ચે કનિમોઝીની આ હાજરી રાજકીય વર્તુળોમાં ભારે ચર્ચાનો વિષય બની છે.
ચોમાસું સત્ર અનિશ્ચિતકાળ માટે સ્થગિત અને બહિષ્કારનો નિર્ણય
સંસદનું ચોમાસું સત્ર પૂર્ણ થતાં જ બંને ગૃહ (લોકસભા અને રાજ્યસભા) ની કાર્યવાહી અનિશ્ચિતકાળ માટે સ્થગિત કરી દેવામાં આવી હતી. તે પછી સ્પીકરના કક્ષમાં આ ચા-પાર્ટી યોજાઈ હતી. આ બેઠકમાં પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદી, ગૃહમંત્રી અમિત શાહ, સંરક્ષણ મંત્રી રાજનાથ સિંહ અને એનડીએ (NDA) ના અન્ય તમામ મુખ્ય નેતાઓ હાજર રહ્યા હતા.
બીજી તરફ, કોંગ્રેસ અને વિપક્ષી દળોના તમામ મુખ્ય ફ્લોર લીડર્સ આ બેઠકથી દૂર રહ્યા. વાસ્તવમાં, અગાઉ વિપક્ષ તરફથી સોનિયા ગાંધી, મલ્લિકાર્જુન ખડગે અને પ્રિયંકા ગાંધી આ ચા-પાર્ટીમાં ભાગ લેશે તેવી ચર્ચા હતી. પરંતુ સત્રના અંતિમ કલાકોમાં વાતાવરણ બદલાયું અને કોંગ્રેસ વગેરે નેતાઓએ તેમાં ન જવાનો આખરી નિર્ણય લીધો.
કોંગ્રેસે બહિષ્કાર પાછળ કયું કારણ આપ્યું?
કોંગ્રેસના સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, વિપક્ષના આ નિર્ણય પાછળ સ્પીકરનું વલણ મુખ્ય કારણ હતું. વિપક્ષી નેતાઓનું કહેવું છે કે સ્પીકરે સંસદના કામકાજ અને સત્ર દરમિયાન થયેલી કાર્યવાહી અંગે જે પરંપરાગત ભાષણ (Customary Speech) આપવાનું હોય છે, તે આપ્યું ન હતું. આ ઉપરાંત સંસદનું કામકાજ કેવું રહ્યું અને તેમાં વિપક્ષની શું ભૂમિકા રહી તે અંગે પણ કોઈ સંતોષકારક રજૂઆત થઈ ન હતી.
વિપક્ષનો આક્ષેપ છે કે સત્ર દરમિયાન તેમની અવાજને દબાવવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો હતો અને જનતાના મહત્વના મુદ્દાઓ પર ચર્ચા કરવાની તક આપવામાં આવી ન હતી. તેથી વિરોધના સંકેત રૂપે કોંગ્રેસ અને તેના સહયોગી પક્ષોએ સ્પીકરની પરંપરાગત ચા-પાર્ટીનો બહિષ્કાર કરવાનો રસ્તો પસંદ કર્યો.
વિપક્ષના બહિષ્કાર વચ્ચે કનિમોઝી કેમ પહોંચ્યાં?
જ્યારે સમગ્ર વિપક્ષ એક થઈને આ બેઠકનો બહિષ્કાર કરી રહ્યો હતો, ત્યારે તામિલનાડુના શાસક પક્ષ DMK ના વરિષ્ઠ નેતા અને સાંસદ કનિમોઝી સ્પીકરની ચા-પાર્ટીમાં એકમાત્ર વિપક્ષી ચહેરા તરીકે ઉપસ્થિત રહ્યાં. આ ઘટના માત્ર એક સાધારણ હાજરી ન હતી, પરંતુ તેની પાછળ એક ઊંડી રાજકીય વ્યૂહરચના અને દક્ષિણ ભારતનું ગણિત છુપાયેલું છે.
રાજકીય વિશ્લેષકોના મતે કનિમોઝીનું આ બેઠકમાં જવું એ ડીએમકેનો એક બહુ મોટો અને ચતુરાઈભર્યો રાજકીય દાવ છે. આની પાછળ મુખ્યત્વે ત્રણ મોટાં કારણો જવાબદાર માનવામાં આવી રહ્યાં છે:
1. કોંગ્રેસ સાથેના સંબંધો અને સ્વતંત્ર ઓળખ:
તાજેતરના રાજકીય ઘટનાક્રમમાં ડીએમકે અને કોંગ્રેસ વચ્ચેના સંબંધોમાં પહેલા જેવી ઉષ્મા રહી નથી. ડીએમકે એ સ્પષ્ટ સંકેત આપ્યો છે કે તે માત્ર કોંગ્રેસના દરેક નિર્ણય પાછળ આંખ બંધ કરીને ચાલવા તૈયાર નથી. રાજ્યના હિતો માટે તે પોતાના સ્વતંત્ર નિર્ણયો લઈ શકે છે.
2. પરિસીમન (Delimitation) અને દક્ષિણ ભારતનું પ્રતિનિધિત્વ:
દક્ષિણ ભારતના રાજ્યોમાં ખાસ કરીને તામિલનાડુ માટે આવનારૂં લોકસભા બેઠકોનું ‘પરિસીમન’ એક ખૂબ જ સંવેદનશીલ અને મહત્વપૂર્ણ મુદ્દો છે. જો વસ્તીના આધારે બેઠકોની પુનઃરચના કરવામાં આવે, તો સફળતાપૂર્વક વસ્તી નિયંત્રણ કરનારા દક્ષિણના રાજ્યોની સંસદમાં બેઠકો ઘટી શકે છે કે તેમની રાજકીય તાકાત ઓછી થઈ શકે છે. ડીએમકે માટે આ મુદ્દો રાજ્યની અસ્મિતા સાથે જોડાયેલો છે.
3. સંવાદનો રસ્તો ખુલ્લો રાખવાની રાજનીતિ:
ડીએમકે જાણે છે કે માત્ર સંસદમાં હંગામો કરવાથી કે કોંગ્રેસની સાથે રહીને વોકઆઉટ કે બહિષ્કાર કરવાથી તામિલનાડુના હિતોનું રક્ષણ થઈ શકશે નહીં. પરિસીમન બિલ અથવા અન્ય મહત્વપૂર્ણ કાયદાઓ જ્યારે સંસદમાં આવશે, ત્યારે કેન્દ્ર સરકાર, લોકસભા સ્પીકર અને ગૃહના અન્ય નેતાઓ સાથે સીધો સંવાદ ખૂબ જરૂરી બનશે. સ્પીકર સાથે સદ્ભાવનાપૂર્ણ સંબંધો રાખવાથી જ તેઓ ભવિષ્યમાં રાજ્યનો પક્ષ વધુ મજબૂતીથી ટેબલ પર મૂકી શકશે.
