એક નાની ભૂલ અને જિંદગીભરની પસ્તાવો! ગરદનમાંથી અવાજ કાઢવાની કુટેવથી મગજની નસો ફાટવાનું મોટું જોખમ!
આજના સમયમાં કમ્પ્યુટર કે લેપટોપ સ્ક્રીન સામે કલાકો સુધી એકીટશે બેસી રહેવું એ નોકરી કરતા લોકોની મજબૂરી બની ગઈ છે. લાંબા સમય સુધી એક જ પોઝિશનમાં બેસી રહેવાથી ગરદન અક્કડ અને જકડાઈ જવી ખૂબ જ સામાન્ય બાબત છે. આવી સ્થિતિમાં, આપણી એક સહજ આદત હોય છે કે આપણે ગરદનને ડાબી કે જમણી બાજુ જોરથી મચકોડીએ છીએ અથવા નમાવીએ છીએ, જ્યાં સુધી ‘ચટક’ જેવો અવાજ (ટકોરો ફૂટવાનો અવાજ) ન આવે. આ અવાજ સાંભળ્યા પછી આપણને એક ક્ષણ માટે ખૂબ જ શાંતિ અને રાહતનો અનુભવ થાય છે.
પરંતુ, ન્યુરોલોજીસ્ટ (ચેતાતંત્રના નિષ્ણાતો) ના જણાવ્યા અનુસાર, આ ક્ષણિક રાહત પાછળ એક મોટું જોખમ છુપાયેલું હોઈ શકે છે. વારંવાર ગરદનને જોરપૂર્વક મચકોડવાની આ કુટેવ ગંભીર શારીરિક અને ન્યુરોલોજીકલ જટિલતાઓનું કારણ બની શકે છે. ગરદનને વિચિત્ર પોઝિશનમાં ફેરવીને આપણને લાગે છે કે આપણે તણાવ મુક્ત થઈ રહ્યા છીએ, પરંતુ વાસ્તવમાં આપણે આપણી કરોડરજ્જુ અને મગજની નસોને જોખમમાં મૂકી રહ્યા હોઈએ છીએ.
૩૫ વર્ષના પ્રોફેશનલનો ચોંકાવનારો કિસ્સો
પુણેની સહ્યાદ્રી સુપર સ્પેશિયાલિટી હોસ્પિટલ (મણિપાલ હોસ્પિટલ નેટવર્ક) ના કન્સલ્ટન્ટ ન્યુરોલોજિસ્ટ ડૉ. સાદિક પઠાન આ બાબતે કડક ચેતવણી આપે છે. તેમણે તાજેતરમાં જ બનેલો એક કિસ્સો શેર કરતા જણાવ્યું કે, એક ૩૫ વર્ષનો આઈટી પ્રોફેશનલ યુવાન તેની ગરદન નિયમિત રીતે મચકોડતો હતો. એક દિવસ ગરદનમાંથી અવાજ કાઢ્યા પછી તેને અચાનક ચક્કર આવવા લાગ્યા. શરૂઆતમાં તેણે આ બાબતને સામાન્ય થાક ગણીને નજરઅંદાજ કરી, પરંતુ સમય જતાં તેની સ્થિતિ એટલી બગડી ગઈ કે તેને તાત્કાલિક ન્યુરોલોજીકલ ઈમરજન્સી અને હોસ્પિટલમાં દાખલ કરવાની જરૂર પડી.
ડૉ. પઠાણ કહે છે, “ક્યારેક ભૂલથી કે અજાણતા ગરદનમાંથી અવાજ આવી જાય તે સામાન્ય રીતે નુકસાનકારક નથી હોતું. પરંતુ, ગરદનને વારંવાર કે જોરપૂર્વક જાતે જ મચકોડવી એ ગરદનની અંદર છુપાયેલા કોઈ ગંભીર રોગને દબાવી દેવાનું કામ કરે છે. અતિશય જોર કરવાથી ક્યારેક જીવલેણ પરિણામો આવી શકે છે. ગ્રાહકોએ સમજવું પડશે કે ક્યારે ગરદનનો દુખાવો સામાન્ય સ્નાયુઓનો થાક છે અને ક્યારે તેને તાત્કાલિક ડોક્ટરની જરૂર છે.”
ગરદન અક્કડ થવાનું અને ટકોરા ફોડવાની આદતનું અસલી કારણ શું?
લોકો શા માટે વારંવાર પોતાની ગરદન મચકોડવાની આદતનો શિકાર બને છે? ડૉ. સાદિક પઠાનના જણાવ્યા મુજબ, આપણી રોજિંદી ખરાબ આદતો આ માટે જવાબદાર છે. કલાકો સુધી ખોટી પોઝિશનમાં બેસવું (Bad Posture), લેપટોપનો સતત ઉપયોગ અને કલાકો સુધી નીચે નમીને મોબાઈલ સ્ક્રીન જોતા રહેવું, આ બધી બાબતો આપણી ગરદનની કરોડરજ્જુ (Cervical Spine) ને ટેકો આપતા સ્નાયુઓ પર સતત અને અતિશય દબાણ લાવે છે.
જ્યારે આ સ્નાયુઓ નબળા પડે છે અથવા સાંધામાં અસંતુલન પેદા થાય છે, ત્યારે ગરદનમાં સતત જકડન અનુભવાય છે. ગરદન મચકોડવાથી ત્વરિત આરામ તો મળે છે, પરંતુ તે સમસ્યાનું કાયમી નિવારણ નથી. તે સ્નાયુઓના મૂળ અસંતુલન કે સાંધાની ખામીને સુધારી શકતું નથી, ઉલટાનું નુકસાન વધારે છે.
ગરદન અને મગજનો સીધો સંબંધ: કેમ વધે છે પેરાલિસિસ (સ્ટ્રોક) નું જોખમ?
માનવ શરીરમાં ગરદન માત્ર માથાને ટેકો આપવાનું કામ નથી કરતી, પણ તે મગજ સુધી જતો સૌથી સંવેદનશીલ હાઇવે છે. ગરદનની અંદરથી કરોડરજ્જુનો ઉપરનો ભાગ (Upper Spinal Cord) અને વર્ટેબ્રલ આર્ટરીઝ (Vertebral Arteries – કરોડરજ્જુની નસો) પસાર થાય છે. આ નસો મગજના પાછળના ભાગ (Brainstem and Cerebellum) સુધી લોહી પહોંચાડવાનું કામ કરે છે, જે આપણા શરીરનું હલનચલન, સંતુલન અને સંકલન જાળવવાનું મુખ્ય કામ કરે છે.
જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ ખૂબ જ જોરથી અથવા આંચકા સાથે ગરદન મચકોડે છે, ત્યારે ગરદનની અંદર આવેલી રક્તવાહિનીની દીવાલમાં નાનો ચીરો પડી શકે છે, જેને તબીબી ભાષામાં ‘વર્ટેબ્રલ આર્ટરી ડિસેક્શન’ (Vertebral Artery Dissection) કહેવામાં આવે છે. જો આ નસમાં નુકસાન થાય, તો મગજ સુધી લોહીનો પુરવઠો કાં તો ઓછો થઈ જાય છે અથવા બંધ થઈ જાય છે, જેના કારણે ગમે ત્યારે બ્રેઈન સ્ટ્રોક (લકવો) આવી શકે છે. આ સિવાય, આ આદતથી ગરદનની નસ દબાઈ જવી (Cervical Radiculopathy) કે કરોડરજ્જુ પર દબાણ આવવું (Cervical Myelopathy) જેવી ગંભીર બીમારીઓ થઈ શકે છે.
ન્યુરોલોજિસ્ટ દ્વારા જાહેર કરાયેલા ૯ ખતરનાક રેડ-ફ્લેગ લક્ષણો
ડૉ. પઠાન સલાહ આપે છે કે જો તમે ગરદન મચકોડવાની આદત ધરાવો છો અને નીચે આપેલા ૯ લક્ષણોમાંથી એક પણ લક્ષણ અનુભવો છો, તો તેને સામાન્ય થાક ગણવાની ભૂલ ભૂલથી પણ ન કરશો અને તાત્કાલિક ન્યુરોલોજિસ્ટનો સંપર્ક કરો:
૧. અચાનક ચક્કર આવવા અથવા માથું ભમવું (Vertigo)
૨. અતિશય તીવ્ર અથવા અસામાન્ય માથાનો દુખાવો
૩. આંખો સામે ધૂંધળું દેખાવું અથવા એકની બે વસ્તુઓ દેખાવી (Double Vision)
૪. બોલતી વખતે જીભ થોથવાવી અથવા અવાજ સ્પષ્ટ ન નીકળવો (Slurred Speech)
૫. ચાલવામાં તકલીફ પડવી અથવા શરીરનું સંતુલન ગુમાવવું
૬. હાથ અથવા પગમાં અચાનક નબળાઈ આવવી કે સુન્ન થઈ જવા (Numbness)
૭. હાથની આંગળીઓમાં સતત ઝણઝણાટી થવી જે લાંબા સમય સુધી મટે નહીં
૮. શારીરિક સંકલન ગુમાવવું અથવા હાથથી વસ્તુઓ પકડવામાં તકલીફ થવી
૯. ખોરાક ગળવામાં મુશ્કેલી થવી અથવા ચહેરાના ભાગે સુન્નતા અનુભવાવી
ખાસ કરીને ગરદન હલાવ્યા પછી જો ચક્કર આવે, તો લોકો તેને કાનની સમસ્યા માની લે છે, પરંતુ તે મગજ કે ગરદનની ગંભીર ન્યુરોલોજીકલ સમસ્યા હોઈ શકે છે.
