ભારતની મોટી શરત: 3.25 લાખ કરોડના રાફેલ સોદામાં ફ્રાન્સે સ્વીકારવો પડશે સ્વદેશી હથિયારોનો ઉપયોગ
ભારતીય સંરક્ષણ મંત્રાલયે ૧૧૪ મલ્ટી-રોલ ફાઈટર એરક્રાફ્ટ (MRFA) ના સોદા માટે ફ્રેન્ચ કંપની દસોલ્ટ એવિએશન સામે એક મહત્વપૂર્ણ શરત મૂકી છે. ભારત સરકાર આ વખતે માત્ર વિમાન ખરીદવા નથી માંગતી, પરંતુ તે સુનિશ્ચિત કરવા માંગે છે કે આ ફ્રેન્ચ વિમાનો પર ભારતીય બનાવટની મિસાઈલો અને શસ્ત્ર પ્રણાલીઓ સરળતાથી લગાવી શકાય. આ માટે ભારતે ‘ઇન્ટરફેસ કંટ્રોલ ડોક્યુમેન્ટ’ (ICD) ની માંગ કરી છે.
૧. શું છે આ ICD શરત?
ઇન્ટરફેસ કંટ્રોલ ડોક્યુમેન્ટ (ICD) એ એક ટેકનિકલ બ્લુપ્રિન્ટ જેવું છે. તે સમજાવે છે કે વિમાનનું કોમ્પ્યુટર અને તેની સિસ્ટમ શસ્ત્રો સાથે કેવી રીતે વાતચીત કરે છે. જો ફ્રાન્સ ભારતને આ દસ્તાવેજ આપે, તો ભારત પોતાની સ્વદેશી મિસાઈલો (જેમ કે અસ્ત્ર, રુદ્રમ અને બ્રહ્મોસનું નેક્સ્ટ જનરેશન વર્ઝન) ને રાફેલ પર ફિટ કરી શકશે. અત્યાર સુધી કોઈપણ વિદેશી શસ્ત્ર લગાવવા માટે તે દેશની મંજૂરી અને મોટી ફી ચૂકવવી પડતી હતી, જે હવે નહીં કરવી પડે.
૨. ‘ખરીદો અને બનાવો’ (Buy and Make) મોડેલ
આ આખો સોદો અંદાજે ₹૩.૨૫ લાખ કરોડનો છે. યોજના મુજબ:
-
૧૮ વિમાન: સીધા ફ્રાન્સથી ફ્લાય-અવે (તૈયાર) સ્થિતિમાં આવશે.
-
૯૬ વિમાન: ભારતમાં જ બનાવવામાં આવશે.
-
સ્થાનિક ઉત્પાદન: આ વિમાનોના ૨૫% થી વધુ ઘટકોનું ઉત્પાદન ભારતમાં જ કરવામાં આવશે, જેનાથી હજારો લોકોને રોજગારી મળશે.
૩. સોર્સ કોડ પર વિવાદની સ્પષ્ટતા
તાજેતરમાં એવા સમાચાર આવ્યા હતા કે દસોલ્ટ કંપની રાફેલનો ‘સોર્સ કોડ’ શેર કરવા તૈયાર નથી. જોકે, સંરક્ષણ મંત્રાલયના અધિકારીઓએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે કોઈ પણ દેશ (રશિયા કે અમેરિકા પણ નહીં) તેના ફાઈટર જેટના રડાર અને ફ્લાઈટ કંટ્રોલનો સોર્સ કોડ આપતું નથી. તે કંપનીની બૌદ્ધિક સંપત્તિ છે. ભારતને સોર્સ કોડની જરૂર નથી, માત્ર ‘ઇન્ટરફેસ’ (ICD) ની જરૂર છે જેથી આપણે આપણા હથિયારો જોડી શકીએ.
૪. આત્મનિર્ભરતા તરફ કદમ
ભારત હાલમાં તેજસ માર્ક ૧A અને એડવાન્સ્ડ મીડિયમ કોમ્બેટ એરક્રાફ્ટ (AMCA) જેવા પ્રોજેક્ટ્સ પર કામ કરી રહ્યું છે. રાફેલ સોદામાં ભારતીય હથિયારોના જોડાણની શરત ભવિષ્યમાં વિદેશી શસ્ત્રો પરની નિર્ભરતા ઘટાડશે. આનાથી યુદ્ધ જેવી સ્થિતિમાં ભારતને ફ્રાન્સ પર નિર્ભર રહેવું નહીં પડે અને આપણે આપણી મિસાઈલોનો ઉપયોગ કરી શકીશું.
સંરક્ષણ અહેવાલ મુજબ, ભારત હવે માત્ર એક ગ્રાહક નથી, પણ એક મજબૂત ભાગીદાર તરીકે ઉભરી રહ્યું છે. આવતા મહિને જ્યારે સત્તાવાર દરખાસ્ત (RFP) રજૂ કરવામાં આવશે, ત્યારે દુનિયા જોશે કે ભારત કેવી રીતે પોતાની શરતો પર વિશ્વના શ્રેષ્ઠ ફાઈટર જેટ વસાવી રહ્યું છે.
