ઓછી જમીનમાં વધુ આવક: મનોજભાઈ પટેલની ખેતી સફળતાની કહાણી
હાલના સમયમાં ખેડૂતો માત્ર પરંપરાગત ખેતી સુધી મર્યાદિત રહેતા નથી, પરંતુ નવી પદ્ધતિઓ અને પ્રયોગો અપનાવી ખેતીને વધુ લાભદાયક બનાવવા સતત પ્રયાસ કરી રહ્યા છે. મહેસાણા જિલ્લાના ઊંઝા તાલુકાના શિહી ગામના યુવાન ખેડૂત મનોજભાઈ પ્રવીણભાઈ પટેલે આવો જ એક અનોખો અને સફળ પ્રયોગ કર્યો છે. તેમણે ગુલાબની ખેતીમાં તમાકુનું આંતરપાક કરીને ખેતી ખર્ચ ઘટાડ્યો છે અને આવક વધારવાનો માર્ગ શોધ્યો છે. આ પ્રયોગ આજે આસપાસના ખેડૂતો માટે ચર્ચાનો વિષય બન્યો છે.
ગુલાબની ખેતીથી સ્થાયી આવકનો આધાર
મનોજભાઈએ અંદાજે ત્રણ મહિના પહેલા સવા વીઘા જમીનમાં કાશ્મીરી જાતના ગુલાબનું વાવેતર કર્યું હતું. ગુલાબનું વાવેતર તેમણે પાંચ બાય છ ફૂટના અંતરે કરી કુલ ૧,૧૦૦ છોડ રોપ્યા છે. યોગ્ય અંતર અને આયોજનના કારણે દરેક છોડને પૂરતું પોષણ મળે છે. ગુલાબનું વાવેતર થયા બાદ એક મહિના પછી, જમીનનો પુરેપુરો ઉપયોગ થાય તે હેતુથી તેમણે ગુલાબની વચ્ચે તમાકુનું આંતરપાક કર્યું. આ પદ્ધતિથી શરૂઆતના ખર્ચને સમતોલ કરવા માટે વધારાની આવક પ્રાપ્ત થવા લાગી છે.
ઉત્પાદન અને બજારભાવથી વધતો નફો
હાલમાં ગુલાબમાંથી સાતથી આઠ કિલો જેટલું ઉત્પાદન આંતર દિવસે મળે છે. આ ગુલાબ બજારમાં પ્રતિ કિલો રૂ. ૧૫૦ થી ૧૮૦ના ભાવે વેચાઈ રહ્યું છે. મનોજભાઈ જણાવે છે કે યોગ્ય ખાતર વ્યવસ્થાપન, નિયમિત પાણી અને રોગ નિયંત્રણ અપનાવવામાં આવે તો એક જ વાવેતર ચારથી પાંચ વર્ષ સુધી સતત ઉત્પાદન આપે છે. આ રીતે દર વર્ષે અંદાજે દોઢ લાખ રૂપિયા સુધીની આવક થવાની શક્યતા ઉભી થાય છે, જે નાના ખેડૂતો માટે મોટી સિદ્ધિ ગણાય છે.
આંતરપાકથી ખર્ચ વસૂલાતનો રસ્તો
ગુલાબના વાવેતર માટે અત્યાર સુધીમાં અંદાજે સત્તરથી અઢાર હજાર રૂપિયા જેટલો ખર્ચ થયો છે. આ ખર્ચ ઝડપથી વસૂલવા માટે તેમણે તમાકુનું આંતરપાક પસંદ કર્યું છે. મનોજભાઈના અંદાજ મુજબ સવા વીઘા જમીનમાંથી તમાકુનું ઉત્પાદન આશરે પાંત્રીસ મણ થશે. તમાકુના વેચાણથી ગુલાબના વાવેતરનો સમગ્ર ખર્ચ નીકળી જશે તેવી તેમને પૂરી ખાતરી છે. એટલે કે ગુલાબની ખેતી હવે શુદ્ધ નફાની દિશામાં આગળ વધી રહી છે.
ફૂલ પાકો અને માર્કેટિંગ અનુભવનો લાભ
મનોજભાઈ માત્ર ગુલાબ અને તમાકુ સુધી સીમિત નથી રહ્યા. ચોમાસાની ઋતુમાં તેમણે અન્ય જમીનમાં ટેનિસ જાતના ગલગોટાનું વાવેતર કર્યું હતું. આ ગલગોટામાંથી અત્યાર સુધીમાં લગભગ ત્રણ હજાર કિલો ઉત્પાદન વેચાઈ ચૂક્યું છે, જે પ્રતિ કિલો પચાસ રૂપિયાના ભાવે વેચાયું હતું. આમાંથી અંદાજે 1.5 લાખ રૂપિયા જેટલી આવક થઈ છે અને હજી પણ ઉત્પાદન ચાલુ છે. મનોજભાઈ જણાવે છે કે ગુલાબ અને ગલગોટા જેવા ફૂલ પાકો રોકડિયા પાક છે, જેમાં રોજ કે બે દિવસે આવક મળતી રહે છે.
યુવાન ખેડૂતો માટે પ્રેરણાદાયક મોડેલ
મનોજભાઈ ૩૮ વર્ષના છે અને તેમણે આઈટીઆઈ સુધી અભ્યાસ કર્યો છે. ખેતીમાં આવતાં પહેલાં તેમણે બાર વર્ષ સુધી માર્કેટિંગ ક્ષેત્રમાં કામ કર્યું હતું. આ અનુભવના કારણે તેમને બજારભાવ, માંગ અને વેચાણની સારી સમજ મળી છે. ૨૦૧૬થી તેઓ સંપૂર્ણ રીતે ખેતી સાથે જોડાયા છે. મનોજભાઈ જેવા યુવાન ખેડૂતો સાબિત કરે છે કે ઓછી જમીનમાં યોગ્ય આયોજન, આંતરપાક પદ્ધતિ અને રોકડિયા પાકોની પસંદગી દ્વારા ખેતીને વધુ નફાકારક બનાવી શકાય છે. ગુલાબ અને તમાકુનું આંતરપાક માત્ર ખર્ચ ઘટાડે છે એટલું જ નહીં, પરંતુ ખેડૂતોને આર્થિક રીતે મજબૂત બનાવવાની નવી દિશા પણ આપે છે.
